Batman'da ticaretin geliştirilmesi ve ekonomik zorluklarla mücadele kapsamında yapılan çalışmalara ilişkin

İlgi (O: 16.12.2024 tarihli ve 43452547-120.07.04-E.1546843 sayılı yazınız.

İlgide kayıtlı yazıları ekinde yer alan, Batman Milletvekili Sayın Zeynep ODUNCU KUTEVİ tarafından verilen 7/20220 sayılı yazılı soru önergesinin cevabı hazırlanarak ekte sunulmuştur. Bilgilerini ve gereğini arz ederim.

Ün dak

Prof. Dr. Ömer BOLAT

Bakan Ek: Soru Önergesi Cevabı (5 sayfa) 9.km,No:151,Çankaya/ ANKARA Soru Önergesi Şubesi Eği ey Faks No: (0312) 449 1341 a) ame İnternet Adresi: www.ticaret.gov.tr iL

TİCARET BAKANLIĞI

Batman Milletvekili Sayın Zeynep ODUNCU KUTEVİ"ne Ait 7/20220 Sayılı Yazılı Soru Önergesine İlişkin Cevaplar:

Bakanlığımız görev ve yetki alanına giren hususlar itibarıyla, önergenize ilişkin cevaplarımıza aşağıda yer verilmiştir:

1. 19) Günümüzde ihracatın ülkemizi kalkındıran en önemli unsurlardan biri haline gelmesi, hiç şüphesiz ihracatçı firmaların büyük gayretleriyle mümkün olmaktadır. Bu noktada, ihracatçı firmaların desteklenmesi, finansmana erişim imkânlarının genişletilmesi ve kolaylaştırılması hususları büyük önem kazanmaktadır.

Nitekim bu bilinçle, Bakanlığımız tarafından KOBİ'ler başta olmak üzere ihracatçı firmalarımıza; yönetim ve üretim süreçlerinde bilgi aktarımı, teknolojik dinamizm ve tasarım gücü dâhil ihracat ile ilgili her açıdan ve ihracatın her aşamasında beceri kazandırmaya yönelik destekler sağlanmaktadır. Keza, ihracatçıların küresel pazarlarda daha rekabetçi olmalarını temin etmek amacıyla ihtiyaç alanları tespit edilmekte ve bu ihtiyaçlara yanıt verecek güçlü destek mekanizmaları oluşturulmaktadır. Bu sayede, bir taraftan şirketlerin ihracat yapmaları teşvik edilmekte, bir taraftan da ihracatın markalaşma, katma değer, tasarım ve inovasyon odaklı bir yapıya kavuşturulması hedeflenmektedir. Bu süreç, ihracatın artırılmasının yanı sıra, ülkenin ekonomik büyümesine katkı sağlayarak ülkemiz ekonomisinin daha sürdürülebilir ve güçlü bir yapıya kavuşmasına vesile olmaktadır.

Bu doğrultuda, mal ihracatı kapsamında 2024 yılında 17,6 milyar TL ihracata yönelik devlet desteği sağlanmıştır. Bu kapsamda, 2025 yılı destek tutarı da 25,5 milyar TI*ye çıkarılmıştır. Hizmet ihracatımıza yönelik olarak ise 2024 yılında 7,1 milyar TL ihracata yönelik devlet desteği sağlanmış olup, 2025 yılı destek tutarı da 7,3 milyar TLye çıkarılmıştır.

Ticaret Bakanlığı tarafından mevzuatı yürütülen söz konusu destek programları bölge ve il ayrımı olmaksızın uygulanmakta olup, Bakanlığımız web sayfasında da bulunabilmektedir. İlgili desteklerden yararlanmak isteyen firmalar başvuru sürecini Destek Yönetim Sistemi üzerinden gerçekleştirebilmekte, desteklere konu olabilecek faaliyetlere ilişkin harcamalar için Destek Yönetim Sistemi üzerinden desteğe konu harcama belgeleri ile bağlı bulunduğu incelemeci kuruluşa destek başvurusunu gerçekleştirebilmektedirler.

Diğer yandan, Bakanlığımızın görev alanı dahilindeki konularda iş çevrelerinin bilgilendirilmesi amacıyla kapsamlı eğitim programları düzenlenmektedir. Söz konusu eğitim programlarında ihracat desteklerinden gümrük süreçlerine, ticarette teknik engellerden yeşil mutabakata kadar detaylı konu başlıkları altında katılımcılara eğitim verilmektedir. Çevrim içi ve yüz yüze düzenlenen eğitim programlarına 2024 yılında yaklaşık 29.000 kişi katılım sağlamıştır.

İlaveten, kamu ve özel sektör iş birliği ile hayata geçirilen Export Akademi-Kadın ve Genç İhracatçı Girişimci Yetiştirme Programı kapsamında ihracat yapmaya istekli, potansiyeli olan girişimcilere yönelik, ihracata başlangıç aşamasından ihracat desteklerine, küresel pazarlara giriş çalışmalarından dijital pazarlamaya kadar farklı konu başlıkları altında, Türkiye'deki tüm katılımcılara açık olarak düzenlenen 9u yüz yüze, 25'i çevrim içi olmak üzere toplamda 34 programda 6.500'e yakın kadın ve genç girişimciye eğitim verilmiştir. Çevrim içi ve yüz yüze düzenlenen söz konusu programlarda kadın ve genç girişimcilerimiz hem ihracat süreçleri hakkında bilgilendirilmiş hem de kendilerine network kurma olanağı sağlanmıştır.

Ayrıca, yine Bakanlığımız tarafından tüm ihracatçılarımıza yönelik kapsamlı ticari verileri ve pazar analizi araçlarını sunan Kolay İhracat Platformu ve E-Kolay İhracat Platformu projeleri hayata geçirilmiştir. Söz konusu platformlar nezdinde, dış ticarete başlangıçtan dijital pazarlamaya ve destek mevzuatına uzanan geniş bir yelpazede eğitim içerikleri ücretsiz olarak sunulmaktadır. Bu çerçevede, Kolay İhracat Platformu nezdinde yer alan Akıllı İhracat Robotu, firmaların ihracat geçmişi ile birlikte ulusal ve uluslararası kaynaklardan derlediği 10 milyon satırdan fazla veriyi kullanarak analiz etmekte ve firmalara ürünleri için hedef pazar önerileri sağlamaktadır.

E-Kolay İhracat Platformu nezdinde ise Akıllı E-İhracat Robotu, uluslararası pazaryerlerinin veri kaynaklarından beslenerek kullanıcıların ihraç edecekleri ürünleri tamamlayan ve destekleyen diğer ürünleri ve ürünlerin hangi ülkelere hangi parametrelerle ihraç edildiğini sunan geniş bir analiz aracı barındırmaktadır. Aynı zamanda, 5986 sayılı Karar çerçevesinde oluşturulan e-ihracat destekleri ile firmalarımızın dijital ticarete uyum sağlamaları ve küresel e-ticarete tutunabilmeleri için ihtiyaç duydukları her alanda destek sağlanmaktadır. Tekrar vurgulamak gerekirse, ihracat desteklerimizin tamamı bölge ve il ayrımı gözetilmeksizin ülkemiz sınırları içerisinde yerleşik tüm ihracatçılarımız için düzenlenmiştir.

Bununla birlikte, Bakanlığımızca işletmelerimizin ve vatandaşlarımızın e-ticaret konusunda bilgi edinebilmesi amacıyla www.eticaret.gov.tr adresinden erişilebilen Elektronik Ticaret Bilgi Platformu oluşturulmuştur. Platformda yer alan "E-Ticaret Akademisi" bölümünde işlerini dijital ortama taşıyarak e-ticaret yapmak isteyen işletmelerimize yönelik eticaret sitesi kurulumundan e-ihracat yapılmasına kadar pek çok konuyu içeren 8 ana başlık altında 33 adet eğitim videosu ile 74 adet eğitim dokümanı yer almaktadır.

Diğer taraftan; sınır ticaretine ilişkin uygulamalar 3/12/2021 tarihli ve 31678 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 02/12/2021 tarihli ve 2021/4874 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı eki "Sınır Ticaretinin Düzenlenmesine İlişkin Karar" ile mezkur Karara dayanılarak hazırlanan 13/12/2016 tarihli ve 29917 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Sınır Ticaretinin Uygulanmasına İlişkin 2016/11 sayılı Tebliğ" kapsamında yürütülmektedir. Söz konusu Kararname çerçevesinde 13 sınır ilimiz;

Hatay/Cilvegözü- Suriye ile sınır ticareti için yetkili kılınmıştır.

Öte yandan, Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 34. maddesinde coğrafi işaret kavramı "belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri bakımından kökeninin bulunduğu yöre, alan, bölge veya ülke ile özdeşlemiş ürünü gösteren" işaret olarak tanımlanmaktadır. Kanunda coğrafi işaretlerin tescili bakımından yetkili kurum olarak Türk Patent ve Marka Kurumu gösterilmektedir.

6585 Sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ve ikincil mevzuatı uyarınca, hızlı tüketim mallarının satışının yapıldığı büyük mağaza ve zincir mağazalar ile bayi işletme ve özel yetkili işletmelerin, satış alanlarının en az yüzde birine tekabül edecek şekilde raf alanlarını, mağazanın bulunduğu ilde üretilmesi kaydıyla coğrafi işaretli olarak tescil edilen veya coğrafi işaretli olarak tescil edilmemiş olsa bile meslek kuruluşlarının uygun görüşü alınarak ticaret il müdürlüklerince belirlenen hızlı tüketim malı niteliği taşıyan yöresel ürünlerin satışına ayırması gerekmektedir. Yöresel ürünlerin üretici ve tedarikçileri de ildeki meslek kuruluşlarının önerileriyle belirlenmekte olup tüm bu süreçler her iki yılda bir yeniden yürütülmektedir. Söz konusu çalışmalar yöresel ürünlerin üretildikleri ilde perakende işletmelerin raflarına girerek tüketicilerle buluşmasını hedeflemektedir.

Bununla birlikte, bir ürünün coğrafi işaretli olarak tescil edilmesi ve bu sicile ilişkin başvuru, değerlendirme gibi tüm süreçler Türk Patent ve Marka Kurumunun uhdesinde olduğundan yapılmış veya yapılması planlanan çalışmalar itibarıyla söz konusu hususun anılan Kuruma iletilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.

Öte yandan, 6585 sayılı Kanun'da yapılan değişiklikle, fahiş fiyat artışı ile stokçuluk uygulamalarına yönelik denetim ve incelemeler yapmak ve gerektiğinde idari para cezası uygulamak üzere "Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu" oluşturulmuştur.

Bu bağlamda, kamunun beslenme, sağlıklı yaşama ve korunma gibi temel ihtiyaçlarını karşılamak için zorunlu olan mal ve hizmetlerin fiyatlarında fahiş artışlara giderek veya vatandaşlarımızın bunlara ulaşmasına engel olmak suretiyle mağduriyet yaratan her türlü girişim yakın takip altındadır. Bu tür haksız uygulamalara karşı verilen mücadele, kararlılıkla sürdürülmektedir.

81 ilde ticaret il müdürlükleri tarafından; üretici, tedarikçi ve perakende işletmeler günlük olarak denetlenmektedir. Yurt genelinde bugüne kadar yaklaşık 130 bin işletme ve 955 bin ürün denetlenirken, Batman ilimizde ise yaklaşık 2 bin işletme ve 3 bin ürünün denetimi gerçekleştirilmiştir. Denetimler sonucunda tespit edilen aykırılıkların Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu toplantılarında görüşülmesi neticesinde, 2024 yılında haksız fiyat artışı yaptığı değerlendirilen işletmelere 100.000 TL'den 1.000.000 TL'ye; stokçuluk yaptığı değerlendirilen işletmelere ise 1.000.000 TL*den 12.000.000 TL"ye varan tutarlarda idari para cezası uygulanabilmektedir.

Ayrıca, tüketicilere yönelik haksız ticari uygulamalar 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 62'nci maddesinde "Bir ticari uygulamanın; mesleki özenin gereklerine uymaması ve ulaştığı ortalama tüketicinin ya da yöneldiği grubun ortalama üyesinin mal veya hizmete ilişkin ekonomik davranış biçimini önemli ölçüde bozması veya önemli ölçüde bozma ihtimalinin olması durumunda haksız olduğu kabul edilir. Özellikle aldatıcı veya saldırgan nitelikte olan uygulamalar ile yönetmelik ekinde yer alan uygulamalar haksız ticari uygulama olarak kabul edilir. Tüketiciye yönelik haksız ticari uygulamalar yasaktır." hükmü çerçevesinde düzenlenmekte olup tüketicilere yönelik olarak gerçekleştirilen haksız ticari uygulamalar anılan Kanun'un 63'üncü maddesi uyarınca Bakanlığımız bünyesinde oluşturulan Reklam Kurulu tarafından incelenmektedir. Bakanlığımız tarafından bu konuda yürütülen çalışmalara ilişkin olarak il veya bölgesel bazlı bir ayrıma gidilmemektedir.

6502 sayılı Kanun uyarınca, tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğabilecek uyuşmazlıkların çözülmesi amacıyla Bakanlığımız tarafından tüketici hakem heyetleri oluşturulmuştur. Tüketici hakem heyetlerine başvurular, elektronik ortamda e-devlet kapısı üzerinden veya ticaret il müdürlüklerinde ve kaymakamlıklarda bulunan başvuru noktalarından kolaylıkla yapılabilmekte olup, yapılan başvurular en geç altı ay içinde sonuçlandırılmaktadır. Bu kapsamda, 2024 yılı Kasım ayı sonu itibarıyla, Batman İl Tüketici Hakem Heyeti Başkanlığı'na 7.039 adet başvuru yapılmış olup, önceki yıldan devreden dosyalarla birlikte 7.743 adet karar alınmıştır. Aynı dönemde başvuruların karara bağlanma süresi 50 gün olarak gerçekleşmiştir.

Batman ilinde tüketici hakem heyetine yapılan başvuruların 9669'u ticaret il müdürlüğüne yazılı olarak, 903 1'i ise e-devlet üzerinden yapılmakta olup, tüketicilerin başvuru işlemlerinin kolaylaştırılması amacıyla fiziki başvuruların alındığı noktalara e-devletten başvuru yapılması ve elektronik tebligatın kullanılmasına ilişkin bilgilendirme broşürleri asılmış ve telefon ile ulaşan tüketicilere yönelik telesekreter mesajı ile yönlendirme yapılmaya başlanmıştır. Bununla birlikte tüketicilere ticaret il müdürlüğü tarafından "BatmanTİM" başlığıyla SMS bilgilendirmesi uygulamasına başlanılmıştır. Ayrıca, "Tüketici Hakları ve Tüketicinin Hak Arama Yolları" konusunda eğitim yapılmak üzere; İl Milli Eğitim Müdürlüğü, Batman Üniversitesi, Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği, Ticaret ve Sanayi Odası Başkanlığı, Denetimli Serbestlik Müdürlüğü, Aile Destek Merkezi (ADEM), Çok Amaçlı Toplum Merkezi (ÇATOM) gibi kurum ve kuruluşlarla iletişime geçilmiştir. Denetimli Serbestlik Müdürlüğünde bulunan hükümlü ve yükümlülere 12.03.2024 ve 12.09.2024 tarihinde 2 eğitim gerçekleştirilmiştir.

İlaveten, Aralık ayı içinde Prof. Dr. Necmettin Erbakan Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi'nde öğrencilere yönelik eğitim gerçekleştirilecektir. Batman il merkezinde bulunan 7 adet ADEM'de eğitim planlaması yapılmıştır.

İl merkezi ve ilçe zabıta ekiplerine Tüketici Hakları ve Tüketicinin Hak Arama Yolları ve yapılacak denetimlere ilişkin Ocak ve Kasım aylarında hem teorik hem de uygulamalı eğitim verilmiştir. Kaymakamlıklarda görev yapan tüketici başvurularını almakla görevli irtibat personeline ilçelerde farklı tarihlerde yerinde eğitim verilmiştir. Batman İl Tüketici Hakem Heyeti Başkanlığınca, en çok şikâyet başvurularının geldiği ve şikâyetin tarafi olan firmalara ve sektör paydaşlarına, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'a ilişkin bilgilendirilmeler yapılarak mağduriyetlerin azaltılması amaçlanmıştır. Bu kapsamda toplam 22 sektör/firma ziyareti gerçekleştirilmiştir. i

Öte yandan, Batman ilinde yerel pazarlarda yapılan özel bir fiyat etiketi verisi bulunmamakla birlikte, Batman ili genelinde 6502 sayılı Kanun'un 54'üncü maddesi kapsamında yapılan 10 yıllık (2014-2024) fiyat etiketi denetimleri sonuçlarına göre 2.972 adet firma denetlenmiş olup, 151 firmaya 383.219 TL idari para cezası uygulanmıştır.

Bakanlığımız tarafından Batman ilinde pandemi döneminde esnaf ve sanatkârlar ile gerçek kişi tacirlere sağlanan hibe destekleri aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Faydalanan Sayısı Toplam Tutar (TL) Gelir Kaybı Desteği 4.283 16.992.000 Kira Desteği 212 333.688 3.000 TL Desteği 3.607 10.821.000 5.000 TL Desteği 997 4.985.000

Batman ilinde esnaf ve sanatkârlara sağlanan Hazine sübvansiyonlu kredi bilgileri aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Yulık Kullandırım Adedi Yıllık Kullandırım Tutarı (TL) 2020 2.123 86.811.750 2021 562 72.238.999 2022 691 178.018.500 2023 1.043 391.439.000 2024* 502 243.492.000

• 30 Kasım 2024 itibarıyla

Bakanlığımızca, kooperatif ve üst kuruluşlarının üretim ve istihdama katkısı olacak yatırım projelerinin desteklenmesi, faaliyetlerinde etkinlik ve verimliliğin sağlanması, teknoloji ve yeni üretim tekniklerinden yararlanmalarına katkıda bulunulması ve bireysel tasarrufların uygun kooperatif girişimcilik modelleri ile ekonomiye kazandırılması amacıyla Kooperatifçilik Proje Destek Programı (KOOP-DES) hazırlanmıştır.

2020 yılından 2024 yılına kadar geçen süreçte, ortaklarının en az 9690'ını kadınların oluşturduğu kooperatiflere destek verilmiş olup, 2024 yılında KOOP-DES programı ile kuruluş, işleyiş ve denetimleri Bakanlığımızca gerçekleştirilen kooperatifler ve üst kuruluşlarının başvuru yapmasına imkân sağlanmıştır.

Batman'da söz konusu destek programına başvuruda bulunup hibe desteği onayı verilen kooperatiflerin tamamı, ortaklarının en az *690'ını kadınların oluşturduğu kooperatiflerdir. Batman'da gelen başvurular doğrultusunda, 2020 yılından bu yana 7 kadın girişimi üretim ve işletme kooperatifinin 7 projesine 870.950,88 TL tutarında hibe desteği sağlanmıştır.

Ülkemizde kooperatifçilik sektörünü daha ileri seviyelere taşımak; toplumdaki kooperatifçilik imajını olumlu yönde güçlendirmek ve dünyadaki kooperatifçilik alanındaki gelişmeleri yakından takip ederek bu alandaki yenilikleri ülkemizin ekonomik ve sosyal yapısına uygun olarak topluma kazandırmak gibi temel amaçlar göz önünde bulundurularak, kooperatif kurmak isteyen girişimcilerin, sivil toplum kuruluşlarının, üniversitelerin ve ilgili kurum ve kuruluşların katılımlarıyla 21.09.2022 tarihinde Batman ve çevre illerde kooperatifçilik ve e-ticaret alanında çevrimiçi eğitim gerçekleştirilmiştir. Söz konusu eğitim 100 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir.

Diğer taraftan, ülkemiz genelinde iki milyon iki yüz yirmi beş bini aşkın sayılarıyla esnaf ve sanatkârlarımız, Bakanlık olarak hizmet verdiğimiz en önemli kesimler arasındadır. Bakanlığımızca, içinden geçilen her zorlu süreçte, esnaf ve sanatkârlarımızın ticari faaliyetlerinin korunması ve gözetilmesi ve meslek kuruluşlarımızca iletilen sorunların çözüme kavuşturulması için tüm imkânlarımız dahilinde çalışılmaya devam edilmiştir. 2020 yılında ortaya çıkarak dünyayı etkisi altına alan, büyük ölçekli ekonomileri ve çok uluslu şirketlerin bilançolarını dahi aşınmaya uğratan pandemi sürecinde Bakanlığımızca uygulamaya konulan farklı tiplerdeki hibe destekleri kapsamında 8,9 milyar TI. üzerindeki kaynağı esnaf ve sanatkârlarımıza aktarılmıştır.

Yine ilgili dönemde, nakit akışlarının devamlılığını temin etmek üzere, Bakanlığımıza bağlı kooperatiflerimiz aracılığıyla Halkbank kaynaklarından esnaf ve sanatkârlarımıza faiz indirimli krediler sunulmaya devam edilmiştir. Pandeminin etkilerinin en yoğun şekilde ortaya çıktığı 2020-2021 yıllarında esnaf ve sanatkârlarımıza sağlanan kredilerin toplam tutarı 76 milyar TL olmuştur. 2002 yılından 2024 yılı Ekim ayı sonuna kadar olan dönemde kullandırılan faiz indirimli kredilerin toplam tutarının 544 milyar TI. aşmış olması da esnaf ve sanatkârlarımızın ticari faaliyetleri sürecinde nakit akışlarının desteklenmesi ve uygun geri ödeme koşullarını haiz finansmana kolay erişimleri bakımından ne derece önemli adımlar atıldığının göstergesi niteliğindedir. Söz konusu dönemde ayrıca, Bakanlığımızın girişimleri ve yapılan koordineli çalışmalar ile diğer pek çok önemli düzenlemenin yanında, esnaf ve sanatkârların kredi geri ödemelerine yönelik erteleme ve yapılandırma uygulamaları hayata geçirilmiş, vergi ve SGK primi ödemeleri gibi yükümlülükleri de ertelemeye tabi tutulmuştur.

Bakanlığımızca, içinde bulunduğumuz dönemde de yürüttüğümüz rutin iş ve işlemlerin yanında, esnaf ve sanatkârlarımızın karşılaştıkları sorunlara diğer kurum ve kuruluşlar ile iş birliği içerisinde çözümler sunulması için çalışmalara aralıksız şekilde devam edilmekte, sektörlerimizdeki tüm gelişmeler meslek kuruluşlarımızla koordineli şekilde yakından takip edilmektedir.

Bununla birlikte, esnaf ve sanatkârların kısa, orta ve uzun vadeli sorunlarına çözümler üretmek ve rekabet güçlerini artırmak amacıyla Esnaf ve Sanatkârlar Stratejisi ve Eylem Planı hazırlık çalışmaları sürdürülmektedir.

Ayrıca, 5429 sayılı Türkiye İstatistik Kanunu kapsamında istatistiksel bilgilerin saklanması, kullanıcıya sunulması, söz konusu alanlara ilişkin sistemlerin geliştirilmesi ve bu amaçla ulusal ve uluslararası bir bilgi ağı ve bilgi akış sisteminin oluşturulmasını koordine etme görevi Türkiye İstatistik Kurumunun uhdesinde bulunmaktadır. Bu veriler TÜİK tarafından aylık ve yıllık bazda düzenli olarak ve şeffaf bir şekilde tüm kamuoyunun bilgisine açıktır.