Evlenme ve boşanma oranlarına ilişkin

İlgi (o :a)21.03.2025 tarihli ve 1602186 sayılı yazınız.

b) 13.06.2025 tarihli ve 1643991 sayılı yazınız.

c) 22.07.2025 tarihli ve 1669528 sayılı yazınız.

İlgi yazılar ekinde alınan Diyarbakır Milletvekili Sayın Dr. M. Sezgin TANRIKULU tarafından Bakanlığımıza yöneltilen 7/25341, 7/28846 ve 7/30690 Esas Numaralı yazılı soru önergelerine, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün 99 uncu maddesi uyarınca hazırlanan cevabi yazımız ekte sunulmuştur.

Mahinur ÖZDEMİR GÖKTAŞ Bakan

1. 7/25341 Cevap Metni (5 Sayfa)

2. 7/28846-7/30690 Cevap Metni (1 Sayfa)

Telefon No: Gİ 705 7330 zl

Diyarbakır Milletvekili Sayın Dr. M. Sezgin TANRIKULU'na Ait 7/25341 Esas Numaralı Yazılı Soru Önergesine İlişkin Cevap Metni

Aile kurumunun korunması ve güçlendirilmesine yönelik çalışmalar bütüncül ve koruyucu önleyici bir anlayışla devam etmektedir.

Birleşmiş Milletler Uluslararası Aile Yılının 30. yıl dönümünde Uluslararası Aile Günü olan 15 Mayıs 2024"te "Ailenin Korunması ve Güçlendirilmesi" konulu ve 2024/6 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi yayımlanmıştır. Genelge ile "Ailenin Korunması ve Güçlendirilmesi Vizyon Belgesi ve Eylem Planı (2024-2028)" ilan edilmiş olup anılan eylem planı, küresel riskler ve demografi, refah, sosyal politika ve hizmet, dijitalleşme ve çevre olmak üzere beş temel amaç çerçevesinde yapılandırılmıştır. Eylem Planı hazırlık sürecinde ise aile politikalarının ve aileye dair sosyal hizmetlerin ulusal ölçekte ele alındığı bir platform oluşturması bakımından önemli bir geleneğe temel teşkil eden Aile Şüralarının sekizincisi, "Türkiye Yüzyılında Ailemiz İstikbalimiz" temasıyla 26-27 Ekim 2023 tarihlerinde gerçekleştirilmiştir.

"Küreselleşen Dünyada Ailenin Korunması ve Güçlendirilmesi" temalı Uluslararası Aile Forumu, aile ve evlilik kurumunun korunması ve güçlendirilmesi, nesillerin ve güçlü bir nüfus yapısının korunması doğrultusunda 28 ülkeden, aileden sorumlu 26 bakan, uluslararası kurumların temsilcileri, akademisyenler ve STK üyelerini bir araya getirerek, ailelerin ve toplumların karşı karşıya olduğu zorlukların ve fırsatların daha iyi anlaşılmasına katkıda bulunarak aile kurumunun korunması, güçlendirilmesi ve ailelerin toplumlarımızdaki kritik rollerini yerine getirirken daha iyi desteklenmelerinin yollarının tartışılması için ortak bir platform oluşturmak amacıyla 22-23 Mayıs 2025 tarihlerinde İstanbul'da gerçekleştirilmiştir.

Kapanışı Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip ERDOĞAN ve Sayın Emine ERDOĞAN'ın tefrişleri ile gerçekleştirilen Aile Forumunda Sayın Cumhurbaşkanımızın liderliğinde 2026-2035 dönemi "Aile ve Nüfus 10 Yılı" ilan edilmiştir.

Aile yılı kapsamında aileyi merkeze alan politikaların küresel düzeyde tartışıldığı Forumda 27 ülkeden bakanlar ve üst düzey politika yapıcılarla bir araya gelinerek aileye yönelik ortak değerler ve karşılaşılan tehditler ile çözüm yolları masaya yatırılmıştır.

Bakanlığımızca, evlilik oranlarının yükseltilmesi ve dinamik nüfus yapısına devamlılığının sağlanması amacıyla çeşitli çalışmalar başlatılmış olup başlatılan bu çalışmaların nitelik olarak geliştirilmesi hedeflenmektedir. Ülkemizde evlenme ile çocuk sahibi olmanın desteklenmesi, evlenecek bireylerin ekonomik olarak desteklenmesi ve çocuk sahibi olmalarını teşvik etmek amacıyla aşağıda belirtilen sosyal-ekonomik destek programları uygulanmaktadır.

Evlenecek Gençlerin Desteklenmesi Projesinin 81 ile Yaygınlaştırılması: Aile ve Gençlik Fonu kapsamında Evlenecek Gençlerin Desteklenmesi Projesi aracılığıyla yuva kuracak gençlerimiz hem maddi olarak hem de eğitim ve danışmanlık hizmetleri ile desteklenmektedir. Proje kapsamında 2 yılı ödemesiz ve 48 ay vadeli faizsiz kredi söz konusudur. 15 Şubat 2024 tarihinde deprem bölgesinde pilot olarak uygulanmaya başlayan proje, 13 Ocak 2025 tarihi itibarıyla ülkemiz geneline yaygınlaştırılmıştır. Proje kapsamında imzalanan iş birliği protokolleriyle çeşitli özel sektör firmaları tarafından çiftlere yönelik değişen oranlarda indirimler de sunulmaktadır. Projeye ilişkin detaylara https://ailegenclikfonu.aile.cov.tr/ adresinden ulaşılabilmektedir.

Projeden yararlanabilmek için yaş, gelir, adli sicil, evlilik öncesi eğitimlere katılım, taşınmaz sahibi ya da hissedarı olmama gibi kriterler söz konusudur. Örneğin, gelir kriteri kapsamında, başvuru yapmak isteyen çiftlerin herhangi bir taşınmaz sahibi ya da hissedarı olmaması, son aya ait gelirlerinin ve son 6 aylık gelir ortalamalarının asgari ücretin 2,5 katından fazla olmaması (son 6 aylık gelir durumuna ilişkin başvuru şartı, asgari ücretin 2.3 katından 2.5 katına yükseltilmiş olup 01/10/2025 tarihi itibarıyla alınacak başvurularda geçerli olacaktır) gerekmektedir. Proje kapsamında gerekli kriterleri sağlayan, eğitim/danışmanlık hizmetlerine katılan ve resmi nikâhı gerçekleşen çiftlere 2 yılı geri ödemesiz 48 ay vadeli 150 bin TL faizsiz kredi desteği sağlanmaktadır.

Proje kapsamında sunulan 150.000 TL'lik kredi desteği 2026 yılı Ocak ayı itibarıyla artırılacaktır. Başvuru anında eşlerden her ikisinin 18-25 yaş aralığında (26 yaşını doldurmamış) olduğu başvurularda kredi tutarı 250.000 TL, en az birinin 26-29 yaş aralığında olduğu başvurularda ise 200.000 TL olarak uygulanacaktır. Proje kapsamında kredi kullanan yararlanıcılardan çocuk sahibi olan tüm yararlanıcılar talep etmeleri halinde borçlarını her çocuk için 12 aya kadar erteleyebilecektir.

Doğum Yardımı: 2015 yılından itibaren canlı doğan her bebek için tek seferlik verilen doğum yardımının kapsamı 2025 Aile Yılında genişletilmiştir. Buna göre | Ocak 2025 tarihinden sonra doğan çocukları kapsayacak şekilde ailelere aşağıdaki destekler sağlanmaktadır. e İlk çocukiçin tek seferlik verilen doğum yardımı 5.000 TLye yükseltilmiştir. e İkinci çocuk için her ay olacak şekilde 1.500 TL, e Üçüncü çocuk ve sonrası için her ay 5.000 TL olarak belirlenmiştir.

Bakanlığımızca ülkemizde yaşanan demografik değişiklikler ve bu değişikliklerin oluşturabileceği sosyal-ekonomik-kültürel sorunların tespit edilerek tespit edilen bu sorun alanlarına politika düzeyinde çözüm öneriler geliştirmek amacıyla 25.12.2024 tarihinde Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle Bakanlığımıza bağlı olarak Aile Enstitüsü kurulmuştur.

Öte yandan, Nüfus Politikaları Kurulu 25 Aralık 2024 tarihli ve 32763 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 172 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile kurulmuştur. Sayın Cumhurbaşkanı Yardımcımızın başkanlığında ilgili Bakanların katılımıyla oluşturulan Kurulda aile ve nüfus politikaları düzenli olarak en üst düzeyde ele alınmaktadır. Kurulda evlenme, boşanma, hiç evlenmeme, doğurganlık ve nüfus artış hızındaki düşüş gibi konular ele alınmakta, güçlü nüfus ve aile yapısına sahip olunması için gerekli tedbirleri almak üzere çalışmalar devam etmektedir.

Kurul çalışmaları kapsamında nüfus politikalarının kapsamlı olarak değerlendirilmesi amacıyla "Mevzuat", "Çalışma Hayatı", "Sağlık", Ekonomik Teşvikler", "Eğitim" ve "İletişim ve Farkındalık Oluşturma" konularında çalışma grubu oluşturulmuştur.

Bakanlığımızca, ülkemizdeki evlilik sayısının artırılması, boşanma oranlarının düşürülmesi, aile yapısının korunması ve dinamik nüfusun korunması amacıyla ulusal ve uluslararası literatür takip edilmekte, hali hazırdaki politikalar, hizmetler ve hukuki düzenlemeler bilimsel literatür ve saha çalışmaları gözden geçirilmektedir.

Yıllara göre ortalama ilk evlenme yaşının hem ülkemizde hem de küresel düzeyde artmakta olduğu bilinen bir gerçekliktir. Bu gerçekliğin farkındalığı ile Bakanlığımız tarafından Türkiye'de konuya ilişkin bir saha çalışması yapılmış olup, söz konusu soruna ilişkin sorular da bu saha çalışmasında yer almıştır. Ayrıca, 2026 yılında gençlerin değişen evlilik algısına ilişkin, doğrudan bu soruna yönelik olarak bir araştırma yapılması planlanmaktadır.

Bakanlığımızca, ilk kez aileyi merkeze alarak hazırlanmış olan "Ailenin Korunması ve Güçlendirilmesi Vizyon Belgesi ve Eylem Planında (2024-2028) "Küresel Riskler ve Demografik Dönüşüm Karşısında Ailenin Korunması" 5 temel amacımızdan biri olarak ele alınmıştır. Söz konusu bu amaç altında "Dinamik nüfus yapısı ile aile ve evlilik kurumunun korunması" özel bir stratejik hedef olarak belirlenmiş ve aşağıda belirtilen çalışmaların yapılması planlanmıştır. e Aile kurumunu ve yapısını etkileyen demografik faktörler ile sosyal hizmet ve politikaların geliştirilmesine yönelik ülke örneklerini içeren sosyal araştırmalar gerçekleştirilecektir. e Mevcut hukuki düzenlemelerin aile ve dinamik nüfus yapısını etkileyen gelişmeler çerçevesinde gözden geçirilmesini, ihtiyaçların tespit edilmesini ve yeni düzenlemelerin aile odaklı esaslar üzerine kurulmasını sağlamaya yönelik çok taraflı tematik çalışmalar düzenlenecektir.

Nüfusun aktif ve dinamik yapısının korunması kapsamında cinsel sağlık ve üreme sağlığı konularında verilen hizmetler ile sağlık okuryazarlığı konusunda aile bireyleri ve ebeveynlere eğitim ve farkındalık çalışmaları yaygınlaştırılacaktır. e Evlilik ve çocuk sahibi olmaya ilişkin algı, tutum ve tecrübeleri ele alan bütüncül bir saha araştırması gerçekleştirilecektir. e Ailenin korunması ve güçlendirilmesi konusunda ülkeler, uluslararası kuruluşlar ve aile odaklı sivil toplum kuruluşları ile iş birlikleri artırılacaktır. e Evlilik Öncesi Eğitim Programı ile Aile Eğitimi Programının içeriği güncellenecek ve bu eğitimler yaygınlaştırılacaktır.

Aile müessesesinin desteklenmesi, güçlendirilmesi, gençlerin sosyal risklere karşı korunması ve gelişimleri ile girişimlerine destek sağlanmasına yönelik ekonomik kaynağın oluşturulması amacıyla 22/11/2023 tarihinde 7474 sayılı Aile ve Gençlik Fonu Kurulması Hakkında Kanun ile Aile ve Gençlik Fonu kurulmuştur.

Bakanlığımız hizmetlerinin tek çatı altında sunulduğu Sosyal Hizmet Merkezleri (SHM), 2013 yılından bu yana ailelere ve fertlere yönelik koruyucu, önleyici, destekleyici, iyileştirici sosyal hizmet çalışmalarını ilgili paydaşlarla iş birliği halinde sunmaya devam etmektedir. Aile içi iletişimin güçlendirilmesi ve aile bireylerinin sorun çözme becerilerinin geliştirilmesi amacıyla eğitim ve danışmanlık hizmetleri yürütülmektedir. Çiftleri evlilik hayatına hazırlamak amacıyla iletişim, hukuk ve sağlık konularını içeren Evlilik Öncesi Eğitim Programı ve temel aile yaşam becerilerine yönelik bilgi, beceri ve tutumları olarak edinebilmeleri için eğitim ve iletişim, hukuk, iktisat, medya ve sağlık olmak üzere 5 alandan ve 28 modülden oluşan Aile Eğitim Programı kapsamında çalışmalar devam etmektedir. Aile Danışmanlığı Hizmeti, "Aile Danışmanlığı", "Boşanma Süreci Danışmanlığı" ve "Bireysel Danışmanlık" olmak üzere 3 temel başlık altında gerçekleştirilmekte ve 81 ilde Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlükleri ve Sosyal Hizmet Merkezlerindeki uzman personel aracılığı ile ücretsiz olarak sunulmaktadır. Bu hizmet ile aile bireylerini güçlendirmek, aile içi ilişkileri düzenlemek, aile bireylerinin iletişim, stresle baş etme, problem çözme becerilerini geliştirmek, evliliğin işleyişinde yaşanan ya da yaşanması muhtemel sorunların çözümüne destek olmak hedeflenmektedir.

Ayrıca, boşanma kararı alan çiftlere yönelik boşanma süreci ve boşanma sonrasında yaşanan sorunların giderilmesi amacıyla Boşanma Süreci Danışmanlığı hizmetleri de verilmektedir. Boşanma süreci danışmanlığı ile boşanma öncesi, boşanma esnası ve boşanma sonrasında yaşanabilecek muhtemel durumlara sağlıklı bir şekilde hazırlanabilmeleri hedeflenmektedir. Boşanma öncesi ve esnasında sunulan aile danışmanlığı hizmeti ile boşanma noktasına gelen ailelerin âile ilişkilerinin yeniden yapılandırılmasında destek olmak, aile içi iletişim becerileri kazandırmak, çatışmaların yapıcı bir şekilde çözülmesinde yardımcı olmak, psikiyatrik rahatsızlığı olanları sağlık kuruluşlarına yönlendirmek, çocuklarıyla ilgili yaşadıkları sorunların çözümünde destek olmak hedeflenmektedir. Boşanma sonrası başvuruda bulunan ailelere sunulan danışmanlık hizmetleri ile boşanma sonrası tek ebeveyn olmanın oluşturduğu sorunların çözümüne destek olmak, çocukların davranış problemleriyle başa çıkmada ebeveynlere destek olmak ve ailelerin çocuklarla ilişkilerinin yeniden düzenlenmesine rehberlik etmek hedeflenmektedir. e Danışmanlık O hizmetlerinden O yararlanmak isteyen Oo vatandaşlarımız e-Devlet üzerinden ya da bizzat başvurabilmektedirler. Aile Sosyal Destek Programı (ASDEP) kapsamında ise 2017 yılından bu yana vatandaşlarımıza yönelik gerekli rehberlik ve yönlendirme çalışmalarını yürütülmektedir. Bunun yanında ekonomik yoksunluk içerisinde olan ailelerimize birçok yardım programı aracılığıyla sosyal ve ekonomik destek verilmektedir.

Türkiye Aile Yapısı Araştırması ile Türkiye Boşanma Nedenleri Araştırması da periyodik olarak gerçekleştirilmektedir. 2014 yılında gerçekleştirilen Türkiye Boşanma Nedenleri Araştırmasına göre bireylerin boşanma gerekçelerinde, yakın çevrenin evliliğe müdahalesi ve duygusal ilişki en üst sırada yer almaktadır. Bu gerekçeleri aldatma, ekonomik sorunlar ve şiddet takip etmektedir. Eski eşinin veya kendisinin alışkanlıkları, yaşam tarzı veya değerleri nedeniyle evliliğinin sona erme durumu da yaygındır. Bireyler arasındaki yaş farkı, inanç/mezhep farklılığı ve akraba evliliği gerekçeleriyse boşanmaya sebep olan durumlar arasında alt sıralarda yer almaktadır.

Bilimsel ve saha çalışmalarından elde edilen veriler doğrultusunda Bakanlığımızca, evlilik. kurumunun ve korunması amacıyla Bakanlığımız Aile ve Toplum Hizmetleri Genel Müdürlüğü ve Aile Enstitüsü Genel Müdürlüğü koordinasyonunda hali hazırdaki politikalar, hizmetler ve hukuki düzenlemeler gözden geçirilmekte ve evlilik kurumunun korunması amacıyla çeşitli politikalar uygulanmaktadır.

Bakanlığımız tarafından gerçekleştirilen Türkiye Boşanma Nedenleri Araştırması ile boşanma sürecini (evlilik süresince boşanma düşüncesinin, boşanma konusunun ilk ne zaman gündeme geldiği, herhangi bir nedenle bireyin ya da eski eşin boşanmak istediği halde boşanamadığı bir dönem olup olmadığı, tam olarak ne zaman boşanmaya karar verildiği, boşanma kararı alındıktan sonra bireyin ve eski eşin yaptıkları vb.) ve boşanmanın nedenlerini anlamaya yönelik olarak gerçekleştirilmektedir.

2014 yılında gerçekleştirilen Türkiye Boşanma Nedenleri Araştırmasına göre boşanmış çiftlerin önemli bir bölümünün evliliklerinin ilk yıllarında boşanma kararı aldığını ortaya koymuştur. Bu doğrultuda evlilik birlikteliği kurulmadan önce evlenecek bireyleri desteklemenin, evliliği sağlam temeller üzerine inşa etmenin, evliliğin ilk yıllarında ortaya çıkan sorunlara erken aşamada müdahale edebilmenin önemli olduğuna inanılmakta olup, Bakanlığımızca Evlilik Öncesi Eğitim Programı uygulanmaktadır.

Ailenin Korunması ve Güçlendirilmesi Vizyon Belgesi ve Eylem Planı (2024-2028) kapsamında kaba boşanma hızının en yüksek olduğu illeri de kapsayan kapsamlı bir araştırmanın 2024-2028 yılları arasında yapılması planlanmaktadır.

Bakanlığımızca 2023 ve 2024 yıllarında kaba evlenme hızının en düşük olduğu iller arasında Gümüşhane, Tunceli ve Malatya'nın yer aldığı iller özelinde ayrıca bir çalışma yapılmamıştır. Ancak TÜİK verilerine göre evlilik akdini sona erdirme oranının en yüksek olduğu üç ilde ve doğurganlık hızının en düşük olduğu üç ilde yapılacak analiz çalışması sonuçlarına göre pilot uygulamanın gerçekleştirilmesi planlanmaktadır. Yapılacak olan pilot çalışmalar neticesinde uygulama planı oluşturulabilecektir.

Toplam evlenmeler içinde yabancı kişiler ile evlenmeler incelendiğinde, yabancı damatların sayısı 2024 yılında 5 bin 923 olup toplam damatların 961,O'ını oluştururken yabancı gelinlerin sayısı 29 bin 115 olup toplam gelinlerin 905,1'ini oluşturmaktadır. Konuya ilişkin çeşitli üniversitelerimiz ve akademisyenler tarafından yapılan pek çok çalışma bulunmakta olup

Bakanlığımız tarafından yapılan bu çalışmalar düzenli olarak incelenmekte ve konu ile ilgili literatür güncel olarak takip edilmektedir.

Mahinur ÖZDEMİR GÖKTAŞBakan