Gıda ürünlerinde tağşiş yapan şirketlere ilişkin

Bakanlığımızca laboratuvar analizi sonucunda taklit veya tağşiş yapıldığı kesinleşen ürünlerle ilgili olarak, bu ürünleri üreten her bir firma hakkında; her yıl yeniden değerlenme oranına göre artış yapılarak güncellenen idari para cezaları uygulanmaktadır.

Laboratuvar analizi sonucunda taklit veya tağşiş yapıldığı kesinleşen ürünlerle ilgili olarak, bu ürünleri üreten her bir firma hakkında (ilgili partiye yönelik olarak) idari para cezası uygulanmakta, ürünler toplatılarak mülkiyeti kamuya geçirilmektedir. Laboratuvar analizleri neticesinde içeriğinde kişilerin sağlığını tehlikeye düşürebilecek şekilde ilaç etken maddesi tespit edilen ürünler ise masrafları sorumlusuna ait olmak üzere piyasadan toplatılmakta ve ürünlerin mülkiyeti kamuya geçirilmektedir. Ayrıca bu ürünleri üreten veya piyasaya arz edenler hakkında kamunun sağlığına karşı suçlar kapsamında Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunulmaktadır.

Ülkemizde üretilen taze meyve ve sebzelerde pestisit kalıntısı denetimleri "çiftlikten sofraya gıda güvenilirliği" uluslararası yaklaşım doğrultusunda Bakanlığımız il müdürlükleri ve yetkilendirilmiş ilçe müdürlükleri tarafından özellikle; se Hal giriş noktalarında, e Toptan ve perakende satış noktalarında ve e Taze meyve sebze paketleme işletmelerinde yapılmaktadır.

Bitkisel ürünlerde yapılan hasat sonrası yurtiçi resmi kontrol ve denetimler işletmenin taşıdığı risk esasına göre uygun sıklıkta ve gıda maddesinin taşıdığı riskle orantılı olarak hasat sonrası 28 ürün çeşidinde pestisit analizleri yapılmaktadır. Yürütülen resmi denetim ve kontrollerde Türk Gıda Kodeksi Pestisitlerin Maksimum Kalıntı , Limitleri Yönetmeliği'nde belirtilen maksimum kalıntı limitlerinin üzerinde pestisit kalıntısı çıkması ya da tavsiye dışı kullanımının tespit edilmesi halinde 5996 sayılı Kanun kapsamında bitkisel ürünü üreten, paketleyen ve piyasaya arz eden işletmeciye yasal işlem uygulanmaktadır.

Bitki ve bitkisel ürünlere anız olan zararlı organizmalar ile etkin mücadele yapılması, gıda güvenilirliğinin sağlanması açısından önem arz etmektedir. Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de bitkisel üretimde önemli kayıplara yol açan zararlı organizmalara karşı ürün ve kalite kayıplarının önlenmesi amacı ile zirai mücadele tedbirleri alınmaktadır. Zararlı organizmalarla mücadelede entegre mücadele prensipleri çerçevesinde öncelikle kültürel tedbirler, biyolojik mücadele, biyoteknik mücadele gibi alternatif mücadele yöntemleri tavsiye edilmekte, en son çare olarak kimyasal mücadele yapılması önerilmektedir.

Kimyasal kullanıma alternatif mücadele yöntemlerinin yaygınlaştırılması amacıyla entegre mücadele/Entegre ve Kontrollü Ürün Yönetimi (EKÜY) projeleri yürütülmektedir. Projelerde kimyasal kullanımına alternatif olan kültürel tedbirler, biyolojik mücadele, biyoteknik mücadele uygulamaları proje kapsamındaki üreticilere uygulamalı olarak öğretilerek örnek üreticiler oluşturulmaktadır. Bu üreticiler tecrübelerini diğer üreticilere aktararak pestisite alternatif yöntemlerin yaygınlaştırılmasına katkıda bulunmaktadır.

Üretim alanlarında hatalı pestisit kullanımının denetlenmesi için "Hasat Öncesi Pestisit Denetimi" yapılmaktadır. Denetim kapsamında hatalı pestisit kullandığı tespit edilen üreticilere idari para cezası, hasat geciktirme veya ürün imhası işlemleri uygulanmaktadır.

Pestisit kullanımına alternatif yöntemlerden biyolojik ve biyoteknik mücadele yöntemlerini kullanan üreticilere destekleme ödemesi yapılmaktadır.

Strateji Geliştirme Başkanlığı

Ayrıca pestisit kalıntısı riski görülen ürünlerde 2022-2027 yıllarını kapsayan Kalıntı Eylem Planı uygulamaya konulmuştur. Eylem planı kapsamında kurumsal kapasitenin artırılması, teknik personellerin eğitilmesi, Bakanlığımızca yürütülen faaliyetlerle üretici farkındalığının artırılması ve kalıntının önlenmesi amacıyla çalışmalar yürütülmektedir. Ticaret Borsaları, İhracatçı Birlikleri, Ziraat Odaları, TARİŞ, Tarım Kredi Kooperatifleri, bölgesel kalkınma ajansları ve yerel idare müdürlükleri gibi kuruluşlarla teknik ve bütçe desteği ile iş birliği halinde çalışmalar yapılmaktadır.

Ülkemizde Avrupa Birliği uyum çerçevesinde çevre ve insan sağlığı açısından olumsuz etkileri tespit edilen 223 aktif madde yasaklanmıştır. Üreticiler tarafından bu aktif maddeler yerine daha güvenli pestisitlerin kullanılması sağlanmaktadır.

Gıda resmi kontrolleri, Bakanlık ve İl yıllık numune alma programlarının yanı sıra şüphe, şikâyet, ihbar, TİMER, CİMER ve Alo 174 Gıda Hattı kapsamında şikâyet edilen ürün ve firmalara yönelik olarak da gerçekleştirilmektedir. Resmi kontrollerin sıklığı "İşletmelerin Riske Dayalı Denetim Sıklığının Belirlemesi Prosedürü" çerçevesinde belirlenmekte olup herhangi bir risk durumunda bu sıklık artmaktadır. Bu doğrultuda, sektör bazında denetim sıklığı 1 ay ile 1 yıl arasında değişmekte olup her işletme yılda en az bir kez denetlenmektedir.

Bakanlığımızca 01.03.2022 tarihinde 27. Kamuoyu Duyurusunun gerçekleştirilmesinin ardından, Gıda Kamuoyu Duyuru Sisteminin geliştirilmesine yönelik çalışmalar başlatılmıştır. İl Müdürlüklerinden değerlendirilmek üzere 02.01.2024 tarihinden itibaren Bakanlığımıza gönderilmesi durdurulmuş, bu tarihten önce gönderilen tüm dosyalar değerlendirilerek 28. Kamuoyu Duyurusu 02.10.2024 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Bakanlığımızca 02.10.2024 tarihinden itibaren kamuoyu duyuruları sağlığı tehlikeye düşüren gıdalar ile taklit ve tağşiş yapılan gıdalar ayrı iki başlık altında https://guvenilirgida.tarimorman.gov.tr/ adresinde elektronik ortamda güncel ve anlık olarak yapılmaya devam etmektedir.

05 Temmuz 2013 tarih ve 28698 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hijyen Eğitimi Yönetmeliği'nin Belge alan kişilerin çalıştırılması başlıklı Sinci madde Vinci fıkrasında "Bu Yönetmeliğin kapsadığı iş yerlerinde, Genel Müdürlük tarafından verilen belgeye sahip olmayan kişiler çalıştırılamaz. İş yeri sahipleri ve işletenleri, çalışanlarının hijyen eğitimi almasından ve belgeli olarak çalıştırılmasından birinci derecede sorumludur. Bizzat çalışmaları durumunda iş yeri sahipleri ve işletenleri de bu eğitimi almaya mecburdur." hükmü yer almaktadır.

Yönetmeliğin tanımlar başlıklı 4#üncü maddesi 1'inci fıkrası (ç) bendinde "Genel Müdürlük: Milli Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğünü," şeklinde tanımlanmıştır. Tanımlardan anlaşılacağı üzere yönetmeliğin kapsam kısmında belirtilen tüm gıda işletmelerinde çalışan kişilerin bu belgeleri alması zorunludur. Bakanlığımız tarafından gerçekleştirilen resmi kontrollerde bu belgeler kontrol edilmektedir.

Bakanlığımıza bağlı gıda güvenilirliği faaliyetlerini yürütmekle görevli 39 Gıda Kontrol Laboratuvar Müdürlüğü, Bursa Gıda ve Yem Kontrol Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü ve Ulusal Gıda Referans Laboratuvar Müdürlüğü olmak üzere toplam 41 laboratuvar bulunmakta olup ürün çeşidi ve taklit-tağşişin niteliğine göre tüm laboratuvarlarımız kapsamları dahilinde taklit-tağşiş analizlerini gerçekleştirmektedir. Laboratuvarlarımızdan 40 tanesi TÜRKAK tarafından akredite olup altyapıları yeterlidir ve düzenli olarak alt yapıları geliştirici faaliyetler yürütülmektedir.

Avrupa Birliğinin mevzuatları ile uyumlu "Canlı Hayvanlar ve Hayvansal Ürünlerde Belirli Maddeler ile Bunların Kalıntılarının İzlenmesi için Alınacak Önlemlere Dair Yönetmelik" gereğince Ulusal Kalıntı İzleme Planı (UKİP) her yıl bir önceki yılın ulusal üretim rakamlarına Strateji Geliştirme Başkanlığı göre yeniden hazırlanmakta ve uygulanmaktadır. Canlı hayvan ve hayvansal birincil ürünlerde (kanatlı eti, yumurta, büyükbaş hayvan eti, küçükbaş hayvan eti, süt, bal) yasaklı madde (hormon, nitrofuran vb.), veteriner tıbbi ürünler, pestisitler, bulaşanlar, mikotoksin vb. açısından kalıntı kontrolleri yapılmaktadır.

Bakanlığımız, dünya gıda ticaretine konu olan gıdaların kalite ve hijyen kriterlerini belirleyen uluslararası Kodeks Alimentarius Komisyonunun temas noktasıdır ve mevzuat ile uygulamaların uluslararası standartlara uyumu çalışmalarını yürütmektedir.

İbrahim YUMAKLIBakan