Gelir eşitsizliğinin azaltılması için yapılan çalışmalara ilişkin
Kaynak göster
Sevilay Çelenk Özen (DEM Parti), 9 Nisan 2025 tarihinde 7/26538 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Hazine ve Maliye Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 69 gün sonra, 17 Haziran 2025).
Sevilay Çelenk Özen (DEM Parti, Diyarbakır). “Gelir eşitsizliğinin azaltılması için yapılan çalışmalara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/26538, 9 Nisan 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-26538-gelir-esitsizliginin-azaltilmasi-icin-yapilan-calismalara-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/f906538a-2a50-4166-af0e-01961acd6dad
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 69 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 63 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıda yer alan sorularımın Anayasa'nın 98, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün 96 ve 99. maddeleri uyarınca Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek tarafından, öngörülen yasal süresi içinde cevaplanması konusunda gereğini bilginize sunarım. ilay ÇELENK Diyarbakır Milletvekili
Bilindiği üzere, 2025 yılının ilk üç ayında, milyonlarca emekçinin maaşı yüksek enflasyon karşısında ciddi biçimde bir reel değer kaybetti. Net 22.104 TL olan asgari ücret, üç ay içinde 2.224 TL eridi ve reel olarak 19.881 TL seviyesine geriledi. Bu kayıp yalnızca asgari ücretle sınırlı kalmadı. Asgari ücretin 1,5 katı ücret alan bir işçinin kaybının 3.159 TL, 40.700 TL gelir elde eden bir çalışanın kaybının ise 4.094 TL olarak gerçekleştiği hesaplandı. En düşük memur maaşındaki kayıp 6.215 TI"ye, en düşük emekli aylığındaki kayıpsa 1.456 TLye ulaştı.
Gerekçenin tamamını göster (5 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
DİSK-AR'ın verilerine göre, 2025'in ilk çeyreğinde işçi ücretlerinde 75,6 milyar TL, memur maaşlarında 28,1 milyar TL, emekli aylıklarında ise 30,6 milyar TL olmak üzere toplamda 134,2 milyar TL'lik bir gelir kaybı meydana geldi.
İstanbul Planlama Ajansı'nın verilerine göre, gelir eşitsizliğini ölçen Gini Katsayısı 2014 yılında 0,379 iken 202/"te 0,418"e yükseldi. Bu artış, Türkiye'de zengin ile yoksul arasındaki uçurumun her geçen yıl derinleştiğini ve adil gelir dağılımından hızla uzaklaşıldığını gösteriyor.
Mevcut tablo, emeğiyle geçinen yurttaşlar için yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda insani bir krize dönüşmüş durumdadır. Mesele yalnızca satın alma gücünün azalması değil yurttaşların onurlu bir yaşam sürdürebilme hakkıdır. Bu doğrultuda, yurttaşların iktidar partisinden beklentisi açıktır: Emek korunmalı, alım gücü artırılmalı ve Temmuz 2025'te asgari ücrete acilen ara zam yapılmalıdır. Asgari ücretin, yüksek enflasyon koşullarında üç ayda bir artırılması zorunludur. Ancak bu adımlar tek başına yeterli değildir. Asgari ücretlilerin yanı sıra memurlar, emekliler ve tüm sabit gelirli çalışanları kapsayan telafi edici adımlar da ivedilikle hayata geçirilmelidir. Zira yüksek enflasyon karşısında bu grupların tamamının maaşı reel değerini yitirmiştir.
Hayat pahalılığı karşısında dar ve sabit gelirli yurttaşların her geçen gün daha fazla ezildiği bu koşullarda mevcut durum sürdürülebilir değildir. Bu nedenle vergi sistemi de, az kazanandan az, çok kazanandan çok vergi ilkesi çerçevesinde; gelir adaletini gözeten, adil ve yeniden dağıtımcı bir yaklaşımla yeniden düzenlenmelidir.
Bu bağlamda;
SORULAR
Bakanlığınız, 2025 yılının ilk üç ayında yaşanan ciddi reel gelir kaybının tespitine yönelik herhangi bir çalışma yürütmüş müdür?
Temmuz 2025'te asgari ücrete ara zam yapılmasına yönelik bir çalışmanız var mıdır? Ayrıca asgari ücretin alım gücüne göre yeniden belirlenmesini sağlayacak yapısal bir hesaplama modeli oluşturulması yönünde bir düzenleme planlamakta mısınız?
Vergi dilimlerinin yıl içinde sabit ücretlilerin net gelirini düşürmesi nedeniyle, bu kesimlerin alım gücünü koruyacak adil bir gelir vergisi sistemine geçilmesine yönelik bir reform çalışmanız var mıdır?
Gelir eşitsizliğinin Gini katsayısına da yansıdığı dikkate alındığında, Türkiye'de adil bir gelir dağılımı ve ücret politikası sağlamak amacıyla kısa, orta ve uzun vadede öngördüğünüz yapısal önlemler nelerdir?
2025 yılı içerisinde, işverenlere sağlanan vergi muafiyetleri ve teşviklerin toplam tutarı nedir? Aynı dönemde emekçilere doğrudan gelir artırıcı hangi kalemlerde destek verilmiştir? Bu iki kalem arasındaki fark nedir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Mehmet Şimşek, Hazine ve Maliye Bakanı ·
İlgi yazınız ekinde alınan Diyarbakır Milletvekili Sayın Sevilay ÇELENK'e ait yazılı soru önergesine ilişkin olarak, Bakanlığımız tarafından hazırlanan cevap metni ektedir.
Mubalamke.
Mehmet ŞİMŞEK Bakan
Bilgilerini ve gereğini arz ederim.
Devlet Mah. Dikmen Cad. No:12, M Blok, Kat: 3-4
7126538 Esas Sayılı Soru Önergesine İlişkin Olarak Hazine ve Maliye Bakanlığı Cevap Metni
Sayın Sevilay ÇELENK, öncelikle şahsıma yönelik olarak Bakanlığımıza sunduğunuz yazılı soru önergeniz için teşekkür ederim.
Uyguladığımız politikalarla yoksulluğun azaltılması ve gelir dağılımının iyileştirilmesi için önemli adımlar atılmış, refah artışından tüm kesimlerin faydalanması temel amaçlardan biri olmuştur. Sıfira yaklaştıkça gelir dağılımındaki iyileşmeyi gösteren Gini katsayısı 2006 yılında 0,428 iken 2024 yılında 0,413'e inmiştir. En yüksek gelire sahip yüzde 10'luk grubun kullanılabilir gelirden aldığı payın en düşük gelire sahip yüzde 10'luk grubun aldığı paya oranı (P90/P10) 2006 yılında 17,7 iken 2024"te 13,3'e gerilemiştir. İşgücü ödemelerinin gayrisafi katma değer içerisindeki payı 2024 yılında serinin açıklandığı 1998'den bu yana en yüksek değeri olan yüzde 37,9'a çıkmıştır.
Diğer taraftan, kalıcı refah artışı sağlamanın ön koşulu fiyat istikrarıdır. Fiyat istikrarının tesisi amacıyla uygulanan program sayesinde, makro finansal istikrar güçlenirken dezenflasyon süreci başlamıştır. Yıllık enflasyon son 11 ayda 37,6 puan azalarak 2025 yılı Nisan ayında yüzde 37,9'a gerilemiştir. Söz konusu dönemde enflasyon beklentileri de iyileşme kaydetmiştir. Enflasyonun kalıcı olarak tek haneye düşürülmesi, alım gücü ve toplumsal refahtaki artışı beraberinde getirecek ve gelir dağılımındaki iyileşmeyi destekleyecektir.
2024 yılı Ocak ayında kamu görevlilerinin ve memur emeklilerinin aylıklarında yüzde 49,25 oranında artış yapılmış ve SSK ile Bağ-Kur emeklilerinin aylıklarında yüzde 37,57 oranında yapılacak artış yüzde 49,25'e yükseltilmiştir. 2024 yılı Temmuz ayında ise kamu görevlilerinin ve memur emeklilerinin aylıklarında yüzde 19,31 oranında, SSK ile Bağ-Kur emeklilerinin aylıklarında yüzde 24,73 oranında artış yapılmıştır. Böylece, 2024 yılında kamu görevlilerinin ve memur emeklilerinin aylıklarında yüzde 78,07 oranında, SSK ve Bağ-Kur emeklilerinin aylıklarında yüzde 86,16 oranında artış yapılmıştır.
Bununla birlikte, asgari ücrette de sene başından geçerli yüzde 49,1 oranında artış sağlanmıştır. Ayrıca, 2024 yılında en düşük emekli aylığı 12.500 TL'ye ve emeklilerin bayram ikramiyeleri de 3.000 TL'ye yükseltilmiştir.
2025 yılı Ocak ayında ise kamu görevlilerinin ve memur emeklilerinin aylıklarında yüzde 11,54 oranında, SSK ile Bağ-Kur emeklilerinin aylıklarında yüzde 15,75 oranında ve asgari ücrette yüzde 30,01 oranında artış yapılmıştır. Ayrıca, en düşük emekli aylığı 14.469 TL'ye ve emeklilerin bayram ikramiyeleri de 4.000 TL'ye yükseltilmiştir.
Devlet Mah. Dikmen Cad. No:12, M Blok, Kat: 3-4
Tüm bu artışlarla birlikte, 2002 Aralık ayından bugüne aile yardımı dahil en düşük memur maaşında reel olarak yüzde 232 oranında, en düşük emekli aylığında reel olarak yüzde 555 oranında ve asgari ücrette reel olarak yüzde 257 oranında artış sağlanmıştır. Söz konusu reel artışların çalışanların ve emeklilerin satın alma güçlerini artırdığı görülmektedir.
Öte yandan, vergi adaletini güçlendirmek adına, gelir vergisi tarifesinin en alt dilimindeki vergi oranı yüzde 22'den yüzde 15'e indirilmiş, en üst dilimdeki vergi oranı ise yüzde 35'den yüzde 40'a çıkarılmıştır. 01.01.2022 tarihinden itibaren ise asgari ücret vergi dışı bırakılmış ve asgari ücretin üzerinde ücret alanların ücretlerinin de asgari ücrete isabet eden kısmı gelir vergisi ve damga vergisinden istisna edilmiş bulunmaktadır. Bu istisna kapsamında, 2025 yılı Ocak ayında asgari ücrete yapılan yüzde 30 artış ile beraber 848,9 milyar TL gelir vergisinden ve 44,4 milyar TL damga vergisinden olmak üzere toplam 893,3 milyar TL vergi gelirinden vazgeçileceği tahmin edilmektedir. Bu tutar tek başına toplam vergi harcamasının yüzde
29,7'sini oluşturmaktadır.
Soru önergesinde bahsi geçen diğer hususlar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı uhdesinde bulunmaktadır.
Devlet Mah. Dikmen Cad. No:12, M Blok, Kat: 3-44 e-posta; sgbsoruonergeleri(&#hmb,gov.r Elektronik Ağ; www.hmb.gov.ir
Mehmet ŞİMŞEKBakan