Dış ticaret açığını azaltmak için alınan tedbirlere ilişkin

İlgi (o : 14.05.2025 tarihli ve 43452547-120.07.04-R.1628918 sayılı yazınız.

İlgide kayıtlı yazıları ekinde yer alan, Diyarbakır Milletvekili Sayın Av. Dr. M. Sezgin TANRIKULU tarafından verilen 7/27958 sayılı yazılı soru önergesinin cevabı hazırlanarak ekte sunulmuştur.

Bilgilerini ve gereğini arz ederim.

Prof. Dr. Ömer BOLAT

Bakan Ek: Soru Önergesi Cevabı (3 Sayfa) Çankaya/ANKARA Soru Önergeleri Birimi Şire si Faks No: 03124491341 Telefon No: 03124491334 MÖMEİY ei İnternet Adresi: www.ticaret.gov.tr

TİCARET BAKANLIĞI

Diyarbakır Milletvekili Sayın Av. Dr. M. Sezgin TANRIKULU'na Ait 7/27958 Sayılı Yazılı Soru Önergesine İlişkin Cevaplar:

Bakanlığımız görev ve yetki alanına giren hususlar itibarıyla önergenize ilişkin cevaplarımıza aşağıda yer verilmiştir:

1. 6) Türkiye İstatistik Kurumu ve Bakanlığımız iş birliğiyle genel ticaret sistemi kapsamında üretilen geçici dış ticaret verilerine göre; ihracat 2025 yılı Ocak ayında, bir önceki yılın aynı ayına göre 905,8 artarak 21 milyar 160 milyon dolar, ithalat 909,5 artarak 28 milyar 672 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Böylece dış ticaret açığı 9621,5 oranında (1,3 milyar dolar artış) artarak 7 milyar 512 milyon dolara yükselmiştir. Avro-dolar paritesindeki gerileme, küresel ekonomi ve ticarette artan belirsizlikler neticesinde zayıf seyreden dış talep ihracat artışı üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturmuştur. Ara malı ithalatındaki artışlar ise ithalatı yukarı yönlü etkilemiştir. Ara malı ithalatındaki artışlar yurtiçi üretim faaliyetlerinin de bir yansıması olup, 2025 yılı Ocak ayında sanayi üretim endeksinde yıllık 961,2 oranında artış kaydedilmiştir.

Küresel ekonomi ve ticarette artan belirsizlikler neticesinde zayıf seyreden dış talep ihracat artışı üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturmaktadır. Ocak ayı Avro Bölgesi imalat PMI endeksi 46,6, İngiltere imalat PMI endeksi 48,3, Almanya imalat PMI endeksi ise 45,0 olarak gerçekleşmiş ve en önemli ticari partnerimize ilişkin imalat sektörüne yönelik beklentilerin 30. ayda da eşik değerin altında kaldığını yansıtmıştır.

Yeni ihracat siparişleri endekslerinde Almanya (ocak ayı endeks değeri: 46,5) başta olmak üzere Avro Bölgesinde (ocak ayı endeks değeri: 45,9) endeksin de eşik değerin altında seyretmeyi 34 aydır sürdürmesi dikkat çekmektedir.

Yurt içi ekonomik faaliyetlerdeki artışların da etkisi ile ara malı ithalatı kanalı ile toplam ithalat artışlarında 909,5 oranında artış gözlenmiştir. Nitekim 2025 yılı Ocak ayında sanayi üretim endeksinde yıllık 901,2 oranında artış kaydedilmiştir. 2025 yılı ocak ayında gerçekleşen 28,7 milyar dolarlık ithalatın; 9072,9'u ara malı, 9013,0'u yatırım malı olmak üzere 085,9'u üretime yönelik olurken, ithalatın 9013,9u tüketim mallarından olmuştur.

İthalattaki artışta üretim faaliyetlerindeki artışın da etkisi gözlenmektedir. Nitekim ithalattaki artış önemli oranda ara malı ithalatından kaynaklanmıştır. Toplam ithalattaki 2,5 milyar dolarlık artışın 1,7 milyar dolar ara malı ithalatı, 683 milyon dolar tüketim malı ve 63 milyon doları yatırım malları ithalatındaki artıştan gelmiştir.

Bu çerçevede, ithalatta en önemli kalemi enerji ithalatı oluşturmakta olup, petrol, doğalgaz ve kömür gibi yakıtlarda yeterli üretimin olmaması, enerji ihtiyacının daha çok ithalat yoluyla karşılanmasına sebep olmaktadır. Aynı zamanda ekonomik büyüme ve sanayi üretimindeki artış gibi etkenler enerji talebini doğrudan etkilemektedir. Ayrıca ülkemiz sanayisinin üretimde kullandığı ve üretimi ülkemizde yeterli olmayan bazı girdilerin temini için makine, otomotiv, elektrikli makine ve bunların aksam ve parçaları, demir çelik, kimya sanayi, bazı tarım ürünleri gibi ürün gruplarında ithalatın üretim talebi çerçevesinde arttığı değerlendirilmektedir.

Iç taleple de ilintili olan ithalat artışı genellikle tüketim ve yatırım mallarında görülmekte olup, enerji ve kıymetli maden ithalatı ise hem dış fiyat hareketlerinden hem de kıymetli madenlerin yatırım aracı olarak tercih edilmesi gibi tüketici davranışlarından etkilenmektedir. Bu ithalatları, sanayinin üretim kapasitesi, iç ve dış ekonomik gelişmeler, özel sektörün yatırım eğilimleri gibi unsurlarında yer aldığı tüm makro ekonomik değişkenlerle birlikte değerlendirmek gerektiği düşünülmektedir.

Diğer taraftan, ithalatın ülke yararına ve yerli sanayinin ihtiyaçları doğrultusunda yürütülmesini temin etmek, yerli üreticiyi korumak ve uluslararası anlaşmalar çerçevesinde milli çıkarlarımızı gözetmek maksadı ile İthalatta İlave Gümrük Vergisi ve Ek Mali Yükümlülük Uygulamaları yürütülürken, yerli üreticimizi haksız rekabete karşı savunmak üzere ilgili mevzuat doğrultusunda açılan soruşturmalar neticesinde anti-damping ve sübvansiyon vergileri uygulanmakta olup, yine sanayicimizi üretime teşvik etmek üzere kullanılmış ve yenileştirilmiş eşyanın ithalatına düzenleme getirilmekte, bir eşyanın ithalatında yaşanan seyri takip etmek üzere gözetim uygulaması yürütülmekte, ülkemizde üretimi olmayan eşyanın girdi olarak kullanılması halinde üreticimizin maliyetlerini düşürmek üzere hammadde ve ara mallarında tarife kontenjanı, gümrük vergilerinin askıya alınması gibi uygulamalar sürdürülmektedir.

2025 yılı mal ve hizmet ihracatını artıracağımız, sürdürülebilirlik, dijitalleşme ve pazar çeşitliliği gibi stratejik önceliklerle ekonomimizi geleceğe taşıyacağımız bir dönemi temsil etmektedir.

Bu çerçevede; Türkiye'yi daha güçlü, rekabetçi ve sürdürülebilir bir ekonomik yapıya kavuşturma hedefi doğrultusunda "2025 Yılı İhracat Eylem Planı" hazırlanmıştır. Ülkemizi küresel ticarette stratejik bir aktör haline getirme vizyonumuzun somut bir göstergesi olan söz konusu Eylem Planı; mal ve hizmet ihracatını artıracak yeni destek mekanizmalarından, projelerden ticari diplomasinin güçlendirilmesine, gümrük süreçlerini kolaylaştıracak faaliyet ve projelerden ihracat finansmanına yönelik yenilikçi çözümlere kadar geniş bir yelpazede olan 77 eylem ile etkin bir şekilde uygulanmaktadır.

Sürdürülebilir ihracat hedefi doğrultusunda katma değerli, inovatif, teknoloji yoğun ürünlerin ihracatını artırarak ürün ve pazar çeşitliliğini sağlamayı teminen ihracatçı firmalarımız, fuar desteklerinden tasarıma, TUROUALITY'den Uluslararası Rekabetçiliğin Geliştirilmesi (Ur-Ge) projeleri ve e-ihracata, Küresel Tedarik Zinciri Yetkinlik Projesi Desteği (KTZ) projelerinden sektörel ve genel nitelikli ticaret heyetlerine kadar ihracatın her adımında desteklenmektedir. Nitekim, 2024 yılında mal ve hizmet ihracatını desteklemek amacıyla toplam 24,7 milyar TLlik kaynak ihracatçılarımızın kullanımına sunulmuş olup, 2025 yılında ise 25,5 milyar TI.*si mal, 7,3 milyar TL'si hizmet ihracatına yönelik olmak üzere yaklaşık 33 milyar TL'lik bir bütçeyle firmalarımız çok daha etkin bir şekilde desteklenecek, ihracatçılarımızın rekabet gücü üst seviyelere taşınacaktır.

Finansman Oo çözümlerinin ( çeşitlendirilmesi (o ve erişilebilirliğin — artırılması, ihracatçılarımızın büyüme potansiyelini en üst düzeye çıkarmanın anahtarıdır. Bu noktada Bakanlık olarak, ihracatçılarımızın önünü açacak, onların dünya pazarlarına daha güvenle açılmalarını sağlayacak güçlü bir finansman altyapısı oluşturmak amacıyla, Türk Eximbank, Türk Ticaret Bankası ve İhracatı Geliştirme Anonim Şirketi (İGE A.Ş.) başta olmak üzere ilgili tüm kurum ve kuruluşlar ile birlikte çalışmalara yoğun bir şekilde devam edilmektedir. Bu kapsamda; e Türk Eximbank, 2024 yılında ihracatçılarımıza sağladığı 48,7 milyar dolarlık destekle önemli bir güç kaynağı olmuştur. Türk Eximbank, 2025 yılı için bu desteği 52 milyar dolara çıkarma hedefiyle, ihracatçılarımızı küresel ticarette daha rekabetçi kılmak adına kararlılıkla yoluna devam etmektedir. e Kredi garanti ve kefalet uygulamaları yoluyla ihracatçılarımızın her türlü finansman ihtiyacının giderilmesine katkı sağlamak ve finansmana erişim imkânlarını genişletmek amacıyla kurulan ve 2022 yılında faaliyete geçen İGE A.Ş. ile de bugüne kadar ihracatçılarımızın 131,3 milyar TI"lik kredisine 114,8 milyar TL (19.05.2025 tarihi itibarıyla) kefalet sağlanmıştır. Önümüzdeki dönemde de ihracatçı firmalarımızın çeşitli kredi ve destek imkânlarından daha fazla yararlanabilmeleri noktasında, sadece ihracatçılarımızın erişimine açık olan İGE A.Ş.'nin daha fazla rol oynaması için çalışmalara devam edilecektir.

Ayrıca, 2022 yılında Bakanlığımız, Türk Eximbank ve İGE A.Ş. iş birliğiyle hayata geçirdiğimiz prefinansman modeli, ihracatçılarımıza sunduğumuz finansman imkanlarını güçlendirmiştir. Bu model sayesinde, uygun görülen ihracatçılarımız, Türk Eximbank'a kredi başvurusunda bulunarak öncelikli değerlendirme avantajından yararlanabilmektedir. Bu başarılı uygulamadan hareketle, kısa süre önce faaliyetlerine yeniden başlayan Türk Ticaret Bankası ile yeni bir prefinansman modeli üzerine çalışılmaktadır.

İlaveten, dünyanın her yerinde var olmaya önem verilmekte, dünyanın en uzak köşelerindeki ülkelerle dahi ticari ilişkilerimizi geliştirmek için adımlar atılmakta ve yeni stratejiler kurgulanmaktadır. Bu doğrultuda; e Küresel ticaretin dinamiklerini daha iyi anlayarak, ihracatçılarımızı dünyanın daha uzak köşelerine taşımayı hedefleyen Uzak Ülkeler Stratejisi hayata geçirilmiştir. Bu Strateji ile ülkemizin ekonomik gücünün ve potansiyelinin daha geniş coğrafyalara yayılması ve 18 uzak ülkeye yönelik ihracatımızın 2028 yılına kadar 50 milyar dolara çıkarılması hedeflenmektedir. e Ayrıca, ticaretimizin yoğunlaştığı bölgelerdeki gelişmeleri ve özellikle son dönemde hızla güçlenen ilişkilerimizin merkezinde yer alan Körfez ülkeleri başta olmak üzere, İslam ülkelerinin artan ekonomik ve ticari önemini göz önünde bulundurarak, "İslam İşbirliği Teşkilatı Üyeleri ile İhracatı Geliştirme Stratejisi" hayata geçirilmiştir. 2024-2028 dönemini kapsayan bu Stratejiyle, İslam İşbirliği Teşkilatı üyelerinin ihracatımızdaki 9026'lık payının 2028 yılına kadar "030'a çıkarılması amaçlanmaktadır.