Tunceli'nin Çemişgezek ilçesinde yaşanan zirai don afetinden etkilenen çiftçilerin mağduriyetinin giderilmesi talebine ilişkin
Kaynak göster
Ayten Kordu (DEM Parti), 13 Mayıs 2025 tarihinde 7/28265 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 177 gün sonra, 6 Kasım 2025).
Ayten Kordu (DEM Parti, Tunceli). “Tunceli'nin Çemişgezek ilçesinde yaşanan zirai don afetinden etkilenen çiftçilerin mağduriyetinin giderilmesi talebine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/28265, 13 Mayıs 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-28265-tunceli-nin-cemisgezek-ilcesinde-yasanan-zirai-don-afetinden-etkilenen-ciftcilerin-magduri (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/da426020-98ae-4cf4-b9e7-0196cda4ed73
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 177 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın, Tarım ve Orman Bakanı İbrahim YUMAKLI tarafından Anayasanın 98 ve İç Tüzüğün 96. ve 99. Maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
Türkiye'nin en önemli dut üretim merkezlerinden biri olan Dersim ilinin Çemişgezek ilçesine bağlı Ulukale, Bozağaç köyleri ve çevresindeki yerleşim yerleri, yüzyıllardır dut üretimiyle geçimini sağlayan, köklü tarım geleneğine sahip bölgelerdir. Özellikle coğrafi işaret tesciline sahip Çemişgezek Ulukale Dutu, hem yerel halkın en temel geçim kaynağı hem de ulusal ve uluslararası pazarlarda değer bulan özel bir tarım ürünüdür. Yaklaşık 3 bin dekar alanda dikili 50 binin üzerinde dut ağacı, bölge halkının ekonomik ve sosyal hayatında hayati bir yere sahiptir.
Yıllık hava koşullarının elverişli olduğu dönemlerde yaklaşık 500 ton civarında ürün alınan bu dutlardan, son yıllarda kurulan tarımsal kalkınma kooperatifleri aracılığıyla hem Türkiye'nin birçok iline hem de yaklaşık 10 ülkeye ihracat yapılmaktadır. Bölgedeki bazı dut ağaçlarının yaşı 500-600 yılı bulmakta olup, bu ağaçlar yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda kültürel ve biyolojik miras açısından da büyük önem taşımaktadır.
Gerekçenin tamamını göster (4 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Ancak, 10-12 Nisan 2025 tarihlerinde meydana gelen zirai don olayı, başta Çemişgezek, Pertek ve Hozat ilçeleri olmak üzere, Dersim genelinde ciddi zarara yol açmıştır. Özellikle coğrafi işaretli Ulukale dutları bu afetten ağır şekilde etkilenmiş, yaklaşık 2 milyon kökün üzerinde dut ağacı tamamen zarar görmüş ve bölgede yapılan incelemelerde ağaçların yaprakları ve meyve tomurcuklarıyla birlikte donduğu, ürün kaybının yaklaşık yüzde 100 oranında olduğu tespit edilmiştir.
Bu don felaketi, bölge halkının temel geçim kaynağı olan dut üretimini neredeyse tamamen durma noktasına getirmiştir. Üreticiler yalnızca mevcut yıldaki ürün kaybıyla değil, ağaçların gelecek yıllardaki verim kaybı ve bakım maliyetleriyle de ciddi bir mağduriyet yaşamaktadır. Üstelik iklim değişikliğinin etkileri her yıl daha fazla hissedilmekte ve bu tür felaketlerin tekrarlanma riski artmaktadır. Bu durum yalnızca ekonomik bir kayıp değil, aynı zamanda bölgenin sosyal dokusunu ve geleneksel üretim kültürünü tehdit eden bir sorun haline gelmiştir.
Öte yandan zirai dondan zarar görenler içinden destek kapsamına yalnızca 16 çeşit ürün alınmıştır. Ülke genelinde Dut dahil üretimi yapılan diğer tarım ürünlerinin kapsam dışında bırakılması, üreticiler açısından derin bir mağduriyet yaratmakta, tarımsal çeşitliliğin ve yerel üretimin sürdürülebilirliğini ciddi biçimde tehdit etmektedir. Bölge halkının temel geçim kaynağı olan bu tür ürünlerin de destek programlarına dahil edilmemesi, hem ekonomik hem de sosyal adalet açısından kaygı verici bir tablo ortaya çıkarmaktadır.
Bu bağlamda:
SORULAR
10-12 Nisan 2025 tarihlerinde Dersim'de meydana gelen zirai don olayında toplam kaç dekar tarım alanı ve kaç adet dut ağacı zarar görmüştür?
Özellikle coğrafi işaret tescilli Ulukale Dutu'nda meydana gelen hasarın oranı ve ekonomik kayıp miktarı Bakanlığınızca tespit edilmiş midir?
Bölgede yaşanan bu afet sonrası mağdur olan üreticilere yönelik bugüne kadar ne tür bir destek sağlanmıştır?
Tarım Sigortası (TARSİM) yaptırmayan ve Çiftçi Kayıt Sistemi'ne kayıtlı olmayan üreticiler için özel bir destek planı hazırlanması düşünülmekte midir?
Ulukale Dutu üretim alanlarının rehabilitasyonu ve zarar gören ağaçların bakımı için
Bakanlığınızın bir programı veya destek paketi bulunmakta mıdır?
İklim değişikliğine bağlı olarak artış gösteren bu tür afetlerin önüne geçebilmek için bölge özelinde erken uyarı sistemleri ve tarımsal koruma önlemleri hayata geçirilecek midir?
Don felaketinin tarımsal üretim üzerindeki etkilerini azaltmak için bölgedeki üreticilere yönelik teknolojik destek, don önleme sistemleri ve eğitim programlârı planlanmakta mıdır?
2025 yılı itibarıyla Çemişgezek, Pertek ve Hozat ilçelerinde tarımsal üretim ve ihracat kaybına ilişkin Bakanlığınızın öngördüğü ekonomik kayıp miktarı nedir?
Coğrafi işaretli ürünlerin korunması ve bu tür afetlerde öncelikli destek kapsamına alınması için Bakanlığınız tarafından yürütülen veya planlanan çalışmalar nelerdir?
12 Nisan 2025 tarihinde meydana gelen don afeti nedeniyle zarar gören dut üreticilerinin kayıplarının telafisi için merkezi bütçeden bir destek programı hazırlanması düşünülmekte midir?
Bakanlığınız tarafından destek kapsamına alınan 16 ürün dışında kalan, dut ve benzeri yerel tarım ürünlerinin de afet destek programına dahil edilmesi yönünde bir planlama yapılması düşünülmekte midir?
Zirai don nedeniyle zarar gören ancak destek kapsamı dışında kalan diğer ürün üreticilerinin yaşadığı mağduriyetlerin giderilmesi için, tüm tarım ürünlerini kapsayan bütüncül bir afet destek ve tazmin sistemi kurulması yönünde Bakanlığınızın herhangi bir çalışması bulunmakta mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Ülkemizde yaşanan zirai don olayı 65 ilde görülmüş, 34 ilde yoğun bir etkilenme meydana gelmiştir. Yaşanan zirai dondan en çok meyve grubu etkilenmiştir.
Ülkemiz genelinde yaşanan zirai don öncesinde il/ilçe tarım ve orman müdürlüklerimiz ile Tarım Sigortaları Havuzu (TARSİM) tarafından iklimsel gelişmeler sahada yakından takip edilmiş, gerekli gözlemler yapılmış ve alınacak önlemler konusunda yoğun bilgilendirme çalışmaları yapılmıştır.
Yaşanan zirai don olayı uyarı sistemi devreye girmiş ve üreticilerimize yazılı ve görsel basının yanında SMS yoluyla bilgilendirme yapılmıştır.
Zirai don olayının meydana gelmesine müteakip il/ilçe tarım ve orman müdürlüklerimiz ve TARSİM eksperlerince sahada hasar tespitleri belirli teknikler çerçevesinde ve belirlenen takvim doğrultusunda yapılmaktadır. Tarım sigortası yaptıran üreticilerimizin zararları yapılan hasar tespitleri neticesinde TARSİM tarafından ivedilikle karşılanmaktadır.
Don teminatı almak isteyen üreticilerimize 9067 oranında Devlet Prim Desteği sağlanmasının yanı sıra çiftçilerimizin ödeyeceği prim tutarlarını daha makul seviyelere getirmek için; 905 oranında "Şehit Yakını ve Gazi İndirimi", 905 oranında "Peşin Ödeme İndirimi", 9010 oranında "Kadın Çiftçi İndirimi", 40 yaş altı yetiştiricilerimize 95 oranında "Genç Çiftçi İndirimi" ve 965 oranında "Engelli Çiftçi İndirimi" uygulanmaktadır. Sözleşmeli üretim yapan çiftçilerimiz için de 9010 ila "015 oranlarında ve Tarımsal üretim planlamasına konu ürünlerde ise 9010 oranında prim indirimleri uygulanmaktadır.
Bu indirimlerin yanı sıra; zirai don zararının etkilerini azaltıcı rüzgâr pervaneleri, sisleme ve yağmurlama sistemi kullanılan ürünler için tarife fiyatının 9025 ile 9035'i oranlarında prim indirimi uygulanmaktadır.
2025 Yılında Meydana Gelen Zirai Don Nedeniyle Ürünleri Hasar Gören Çiftçilere Destekleme Ödemesi Yapılmasına İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı 14.09.2025 tarihli ve 33017 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak 01.02.2025 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir.
Söz konusu karar kapsamında 2025 yılı Şubat, Mart ve Nisan aylarında 65 ilde meydana gelen zirai don olayından etkilenen ve Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS)'ne kayıtlı olan çiftçilere (2025 üretim yılı için 13 Nisan'a kadar kayıtları bulunan) toplam 16 üründe (Antep fıstığı, armut, ayva, badem, ceviz, elma, erik, fındık, kayısı, kiraz, limon, mandalina, portakal, şeftali/nektarin, üzüm, vişne) destekleme ödemesi yapılmaya başlanmıştır.
Müracaat eden ve hasarları il/ilçe tarım ve orman müdürlüklerince tespit edilen; tarım sigortası yaptırmamış olanlar veya tarım sigortası bulunmakla birlikte don teminatı bulunmayan çiftçiler destekten yararlanmaktadır.
Ödemeler, girdi maliyetleri, hasar alanları ve hasar oranları nispetinde hesaplanarak ödenmektedir.
Bu kapsamda, tarım sigortası bulunan üreticilere 23 milyar TL hasar tazminatı ödenecek olup bugüne kadar 19 milyar TI.'si ödenmiştir. Tarım sigortası bulunmayan ancak ÇKS'ye kayıtlı üreticilere ise 23,5 milyar TL destekleme ödemesi yapılacak olup 13,4 milyar TI"si ödenmiştir.
Bakanlığımız Kırsal Kalkınma Yatırımları kapsamında sisleme makinesi, ısıtma sistemleri, don pervanesi, sulama sistemleri gibi don ve doluyu önleme ile gölgelemeye yönelik file ve/veya TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı plastik/polimer örtü ile çiftçi bilgilendirme sistemlerine (zirai don, aşırı yağış, dolu vb.) ilişkin projelere 9050 hibe oranında destek verilmektedir.
8038 sayılı "Ziraat Katılım Bankası A.Ş. Tarafindan Tarımsal Üretime Dair Hazine Kâr Payı Destekli Yatırım ve İşletme Finansmanı Kullandırılmasına İlişkin Karar" ile 8039 sayılı "T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerince Tarımsal Üretime Dair Hazine Faiz Destekli Yatırım ve İşletme Kredisi Kullandırılmasına İlişkin Karar" 30.12.2023 tarihli ve 32415 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Doğal afetlerden etkilenen üreticilerimizin 8038 ve 8039 sayılı Cumhurbaşkanı Kararları ve bu Kararlara dayanılarak hazırlanan 2024/15 sayılı "Tarımsal Üretime Dair Faiz/Kâr Payı Destekli Yatırım Ve İşletme Kredisi/Finansmanı Kullandırılmasına İlişkin Uygulama Esasları Tebliği" kapsamında kullandıkları sübvansiyonlu krediler/finansmanlar, ürünlerin doğal afetlerden etkilendiklerinin tespit edilmesi halinde Bankalar ve Tarım Kredi Kooperatiflerinin kendi, usul, esas ve mevzuatı çerçevesinde, vade tarihinden/hesap devresindem/taksit tarihinden itibaren "025 oranında faiz/kâr payı indirimli olarak | yıl süreyle ertelenebilmekte, azami 5 yıla kadar "020 oranında faiz/kâr payı indirimli olarak taksitlendirilebilmektedir.
Ayrıca, TBMM tarafından 2025 yılının Nisan ayında ülkemizde gerçekleşen zirai don olayının sonuçlarının araştırılması, üreticilerin ve tarımsal ürünlerin uğradığı zararların tespiti ve gelecekte yaşanabilecek benzer olayların etkilerinin en aza indirilmesi için alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi amacıyla Meclis Araştırma Komisyonu kurulmuştur.
Bakanlığımızca 29-30 Mayıs 2025 tarihlerinde düzenlenen "Coğrafi İşaretlerde Markalaşma Çalıştayı" kapsamında tüm coğrafi tescilli ürünlerin markalaşma çalışmaları, coğrafi işaretlerin ticarileşmesi ve denetimi için yürütülen yeni yasal düzenlemeler değerlendirilmiştir.
İbrahim YUMAKLIBakan