Konkordato ilan eden bir gıda firmasında çalışan işçilerin mağduriyetine ilişkin
Kaynak göster
Sevda Karaca Demir (EMEP), 4 Haziran 2025 tarihinde 7/29065 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 128 gün sonra, 10 Ekim 2025).
Sevda Karaca Demir (EMEP, Gaziantep). “Konkordato ilan eden bir gıda firmasında çalışan işçilerin mağduriyetine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/29065, 4 Haziran 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-29065-konkordato-ilan-eden-bir-gida-firmasinda-calisan-iscilerin-magduriyetine-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/bb56c298-f34b-4671-ba34-019758f318d4
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 128 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat IŞIKHAN tarafından Anayasa'nın 98, TBMM İç Tüzüğü'nün 96 ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. 04.06.2025 / / /
Yum! Brands, Türkiye'deki tüm KFC ve Pizza Hut restoranlarını işleten İş Gıda ile franchise anlaşmasını 8 Ocak 2024'te feshetti. Bu kararın ardından yaklaşık 7 bin işçi, kıdem tazminatı, maaş ve diğer yasal haklarını alamadan işsiz kaldı. Bu sürecin işçiler üzerindeki etkilerini ortaya koymak amacıyla Arakne Araştırma İnisiyatifi, 500 KFC çalışanıyla anket yaptı; çoğu kadın olan 20 işçiyle de derinlemesine görüşmeler gerçekleştirdi. Hazırlanan rapor, Yum! Brands'in Türkiye'den çekilişinin yalnızca ticari bir karar değil, aynı zamanda işçi haklarını hiçe sayan yapısal bir krizin parçası olduğunu ortaya koymaktadır.
Raporda ilk olarak, çalışma sürelerinin sistematik biçimde yasal sınırları aştığı vurgulanmaktadır: İşçilerin 9665'ten fazlası haftalık 45 saatin üzerinde, 9025'i ise 55 saati aşan sürelerde çalıştırılmıştır. Buna rağmen birçok çalışanın maaşı asgari ücretin dahi altına düşmüştür. Kullanılamayan yıllık izinler, hastalık izinlerinin yöneticilerin inisiyatifine bırakılması, yoğun mesai baskısı ve fiziksel yıpranma raporda öne çıkan temel sorunlar arasındadır. Ayrıca fazla mesailerin "gönüllülük" adı. altında dayatıldığı, ücretlerin geç yatırıldığı ve keyfi kesintiler yapıldığı da ifade edilmektedir.
Gerekçenin tamamını göster (9 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Bununla birlikte, işçi sağlığı ve güvenliği açısından'da ciddi ihlaller söz konusudur. Katılımcıların 9064'ü kişisel koruyucu ekipmanlara erişemediğini, 9036.5'i çalıştıkları alanda yangın çıkışının bulunmadığını, 9088.2'si ise kaygan zemin nedeniyle yüksek düşme riski olduğunu belirtmiştir. Yaşanan iş kazalarının büyük kısmı yanıklar ve sıcak yağ sıçramalarına bağlıdır. Dahası, yaralanan işçilerin hastaneye dahi götürülmediği ve kimi durumlarda kazaların işçilerin kusuru sayılarak görmezden gelindiği raporda yer almaktadır.
Raporda kadın işçilere yönelik ayrımcılık ve şiddet biçimleri de özel olarak ele alınmıştır. Kadın çalışanlar, terfilerde liyakat yerine kişisel ilişkilere dayak ayrımcılığa uğradıklarını, sözlü ve fiziksel tacizin yaygın olduğunu, bu durumu dile getirenlerin ise "sorun çıkaran" ya da "abartan" olarak damgalandığını ifade etmiştir. Ayrıca yöneticilerin fazla mesailer için sıklıkla
İletişim : 0312 420 60 22-23
Faks o:0312 4202296
Adres : Halkla İlişkiler Binası 2. Kat B Blok Oda No: 22 TBMM/ANKARA kadınları seçtiği, hamile kadınlara ise fiziksel açıdan tehlikeli işler verildiği ve bunun bazı düşük vakalarına yol açtığı belirtilmektedir. N
Öte yandan rapor, sadece işçilerin değil, kamu sağlığının da tehlikeye atıldığını gözler önüne sermektedir. Dağıtım zincirinin çökmesiyle birlikte tavuk ürünlerinin hijyen dışı koşullarda, kontrolsüz tedarikçilerden temin edildiği, donmuş ürünlerin lavabolarda çözüldüğü ve soğuk zincirin bozulduğu tespit edilmiştir.
58 binden fazla restorana sahip ve 2023'te 1.6 milyar dolar net kâr açıklayan Yum! Brands'in, Türkiye'deki binlerce mağdur işçiyi sahipsiz bırakması, franchise sistemlerindeki denetimsizlik sorununa çarpıcı bir örnek teşkil etmektedir. Şirketin Türkiye'ye yeniden giriş yapma yönündeki açıklamaları ise geçmişte yaşanan hak gaspları telafi edilmeden aynı sömürü düzeninin yeniden kurulacağına dair güçlü bir işaret olarak değerlendirilmektedir.
Bu bağlamda;
I. Yum! Brands'in Türkiye'den çekilmesiyle hak kaybına uğrayan yaklaşık 7 bin işçinin tazminatları ve ücretlerinin ödenmesi için Bakanlığınız ne gibi girişimlerde bulunmuştur?
SORULAR
İş Gıda firmasının konkordato ilan ettiği bu süreçte, işçilerin haklarının korunması amacıyla Bakanlık olarak konkordato sürecine taraf oldunuz mu? Bu konuda herhangi bir denetim ya da müdahale mekanizması işlettiniz mi?
Franchise sisteminin denetimsizliği, çok uluslu markaların işçi haklarını ihlal etmesine nasıl olanak sağlamaktadır? Bakanlığınız franchise sistemine dair işçiyi korumaya düzenlemeler yapmayı planlamakta mıdır?
Raporda yer alan; işçilere kişisel koruyucu ekipman sağlanmaması, yangın çıkışlarının olmaması, düşme ve yanma gibi iş kazalarının yaygınlığına dair bulgular hakkında Bakanlığınızca yapılmış herhangi bir iş sağlığı ve güvenliği denetimi var mıdır? Varsa bu denetimlerin sonuçları kamuoyu ile paylaşılacak mıdır?
Kadın işçilere yönelik taciz, mobbing, ayrımcılık, ve düşükle sonuçlanan ağır işlerde çalıştırma gibi ciddi ihlaller hakkında Bakanlığınız ne gibi adımlar atmıştır? Bu işletmeler hakkında idari ya da adli bir soruşturma başlatılmış mıdır?
Yum! Brands'in Türkiye'ye yeniden giriş planı olduğu bilinmektedir. Bakanlık olarak, bu firmanın geçmişteki hak ihlallerini telafi etmesini bir ön şart olarak gündeminize alacak mısınız?
İşçilerin maaşlarının asgari ücretin altına çekilmesi, BES kesintilerinin keyfi yapılması ve ücretlerin geç ödenmesi gibi mali ihlallere dair ne tür bir denetim süreci işletilmiştir?
Türkiye'de fast food sektöründe çalışan işçilerin kronik olarak benzer sorunlarla karşılaştığı bilinmektedir. Bu sektörde işçi haklarının korunması için özel bir eylem planınız ya da düzenlemeniz bulunmakta mıdır? i
Raporda, iş kazası yaşayan işçilerin hastaneye bile götürülmediği ifade edilmektedir. Bu açık ihmal ve ihmalkârlık durumunda Bakanlığınızın sorumluluğu nedir? Bu tür olaylara karşı caydırıcı ve yaptırımları olan uygulamalarınız var mıdır?
TBMM İletişim : 0312 420 60 22-23
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Vedat Işıkhan, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı ·
İlgi (o : 13.06.2025 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1643997 sayılı yazınız.
İlgi yazınız ile Gaziantep Milletvekili Sayın Sevda KARACA tarafından yöneltilen 7/29065 Esas Numaralı yazılı soru önergesine ilişkin cevap aşağıda sunulmuştur.
"Bakanlığımız çalışma hayatında insana yakışır iş anlayışının yaygınlaştırılması ve işyerlerinde şiddete sıfir tolerans gösterilmesi hususlarına önem vermekte ve bu konuda politikalar üretmektedir. Bu kapsamda kamu kurum ve kuruluşları ile özel sektör işyerlerinde gerçekleşen psikolojik taciz (mobbing) olaylarının önlenmesi amacıyla hazırlanan "İşyerlerinde Psikolojik Tacizin Önlenmesi konulu 2011/2 sayılı Genelgenin 5 inci maddesi uyarınca Bakanlığımız bünyesinde "Psikolojik Tacizle Mücadele Kurulu' oluşturulmuştur. 2025/3 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile Kurul yeniden teşekkül ettirilmiştir.
Söz konusu Kurul psikolojik tacizin önlenmesine yönelik olarak ülke çapında politikaların belirlenmesine katkı sağlama, eğitim ve bilgilendirme faaliyetlerini koordine etme, rapor, rehber ve bilgilendirme dokümanları hazırlama çalışmalarını yürütmekte ve Bakanlığımız koordinasyonunda toplanmaktadır.
Asgari ücret, kamu düzeni ile ilgili olup işçilere Asgari Ücret Tespit Komisyonunca belirlenen miktarın altında bir ücretin ödenmesi mümkün bulunmamaktadır. Asgari ücretin üzerindeki ücret ve sosyal haklar ise, işçi ve işveren arasında akdedilen iş sözleşmeleri ve taraflar arasında gerçekleşen toplu iş sözleşmeleri ile ya da işyeri personel yönetmelikleriyle serbestçe belirlenebilmektedir.
Öte yandan, Kanunun "Ücretin gününde ödenmemesi" başlıklı 34 üncü maddesinde "Ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir. Bu nedenle kişisel kararlarına dayanarak iş görme borcunu yerine getirmemeleri sayısal olarak toplu bir nitelik kazansa dahi grev olarak nitelendirilemez. Gününde ödenmeyen ücretler için mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanır. Bu işçilerin bu nedenle iş akitleri çalışmadıkları için feshedilemez ve yerine yeni işçi alınamaz, bu işler başkalarına yaptırılamaz. ' hükmü yer almaktadır.
Bununla birlikte, Bakanlığımızca yıl içinde yürütülen iş teftişi faaliyetleri, geçmiş yıllara ait istatistiki veriler, ulusal politikalar ve ihtiyaçlar göz önünde bulundurularak, çalışma hayatının riskleri ve öncelikleri ile Bakanlığımızın kaynakları dikkate alınarak programlı teftişler ve program dışı teftişler şeklinde yürütülmektedir. Programlı teftişler, çalışma hayatındaki sorunların değerlendirilmesi ve önceliklendirilmesi sonucu belirlenen alanlarda veya sektörlerde yahut özel bir risk grubu hedeflenerek belirlenen işyerlerinde çalışma hayatı ile ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanmasının denetlenmesi amacıyla gerçekleştirilen teftişlerdir. İncelemelerden oluşan program dışı teftişler ise programlı teftişler dışında kalan ihbar, şikâyet vb. talepler üzerine veya Bakanlığa intikal eden evraklardan teftiş hizmetiyle bağdaşır nitelikte olanların teftiş programına alınması sonucu gerçekleştirilmektedir.
İş kazası incelemelerinde olayın iş kazası olup olmadığı, kaza olayının meydana gelmesinde kusuru bulunanların tespiti, sigortalı ve hak sahipleri için kısa vadeli sigorta kollarından sağlanacak hakların kusurlu kişilere rücu edilmesi işlemlerine esas olmak üzere tanzim edilen inceleme raporları, gerekli iş ve işlemlerin tesis edilmesi için ilgili birimlere intikal ettirilmektedir. "
Prof. Dr. Vedaf SIKHAN Bakan Çankaya / ANKARA Tel: (0312) 296 71 68