Muş'ta tarımsal üretimin desteklenmesine yönelik çalışmalara ilişkin
Kaynak göster
Sümeyye Boz Çakı (DEM Parti), 23 Haziran 2025 tarihinde 7/29691 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 106 gün sonra, 7 Ekim 2025).
Sümeyye Boz Çakı (DEM Parti, Muş). “Muş'ta tarımsal üretimin desteklenmesine yönelik çalışmalara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/29691, 23 Haziran 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-29691-mus-ta-tarimsal-uretimin-desteklenmesine-yonelik-calismalara-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/4032216e-70d7-4cff-8665-0197a10f6a7c
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 106 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı Sayın İbrahim YUMAKLI tarafından Anayasa'nın 98. ve TBMM İçtüzüğü 'nün 96. ve 99. maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
Sümeyye BOZ Muş Milletvekili
Tarım ve hayvancılıkla geçinen Muş ilinde son yıllarda gözle görülür biçimde artan toprak erozyonu, mera tahribatı ve iklim değişikliğine bağlı kuraklık etkileri, hem kırsal halkın geçim kaynaklarını hem de ekolojik dengeyi tehdit etmektedir. Bölgede yapılan tarımsal faaliyetlerin büyük bir kısmı eğimli arazilerde sürdürülmekte, orman örtüsünün yetersizliği ve geleneksel toprak işleme yöntemleri nedeniyle toprak kaybı hızla artmaktadır. Öte yandan, aşırı otlatma ve yapılaşma baskısı meraların daralmasına ve biyolojik çeşitliliğin kaybına yol açmaktadır. İklim değişikliğine bağlı olarak yağış rejiminin düzensizleşmesi, kuraklık periyotlarının sıklaşması ve sıcaklık artışları da hem ürün verimini düşürmekte hem de hayvancılığı zorlaştırmaktadır.
Bu bağlamda:
SORULAR
Muşilinde son 10 yıl içinde toprak erozyonu nedeniyle kaybedilen tarım arazisi miktarı ne kadardır? Bu konuda Bakanlığınızca yapılmış güncel bir etüt çalışması var mıdır?
Muş'taki mera alanlarının toplam büyüklüğü nedir? Bu alanların kaç hektarlık kısmı tahribata uğramış ya da amacı dışında kullanıma'açılmıştır?
Muş ilinde mera alanlarının korunması ve ıslah edilmesine yönelik Bakanlığınız tarafından yürütülen projeler nelerdir? Bu projelere ayrılan yıllık bütçe ne kadardır?
Son 5 yıl içinde Muş ilinde iklim değişikliğine bağlı olarak yaşanan kuraklık, sel veya don gibi ekstrem hava olaylarının sayısı ve etkilediği tarım alanı miktarı nedir?
Bakanlığınızın Muş'ta iklim değişikliğine karşı çiftçileri desteklemek amacıyla yürüttüğü uyum programları veya teşvik paketleri mevcut mudur? Varsa bu programlardan kaç çiftçi yararlanmıştır?
Muş'taerozyonu önlemek ve toprak-su dengesini korumak için ağaçlandırma, teraslama veya örtü bitkisi ekimi gibi uygulamalar yapılmakta mıdır? 2020-2025 yılları arasında bu kapsamdaki faaliyetlerin toplam alanı ve bütçesi nedir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Çölleşme ve erozyonla etkin mücadele, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı uhdesinde yürütülen çalışmalar arasında olup toprağın korunması, arazi tahribatının engellenmesi ve ekosistem direncinin artırılması konularında Bakanlığımız hizmet birimlerince çalışmalar yürütülmektedir.
Orman Genel Müdürlüğümüzce erozyon kontrolü amacıyla yamaçlarda teraslama, fidan dikimi ve oyuntu ıslahı çalışmaları yapılmaktadır.
Bu kapsamda Muş ilinde 2020-2024 yılları arasında 2.955 hektar alanda erozyon kontrolü ve 280 hektar alanda ağaçlandırma çalışması yapılmış olup 2,2 milyon fidan (sedir, karaçam, andıç, sarıçam, mahlep, badem vb.) dikilmiştir. 2025 yılında ise 300 hektar alanda erozyon kontrolü, 1.550 hektar alanda sel kontrolü ve 50 hektar alanda ağaçlandırma çalışması devam etmektedir. Muş iline bu faaliyetler için günümüz fiyatıyla yaklaşık 125 milyon TL ödenek tahsis edilmiştir.
Ayrıca orman içi ve orman sınırı mera-çayır alanlardan ormana olan baskının azaltılması ve fidan büyümesine etki eden olumsuz faktörlerin azaltılması amacıyla mera alanlarda koruma, bakım ve ıslah tedbirleri uygulanmaktadır. Bu kapsamında Muş ilinde hayvan sevk ve idaresini kolaylaştıran tesisler (sıvat, gölgelik, tuzluk, vb.) yapılmaktadır.
Bakanlığımızca, mera, yaylak ve kışlakların ıslah edilerek otlatma kapasitelerinin artırılması, ot kalitelerinin iyileştirilmesi ve toprak muhafaza tedbirlerinin uygulanarak erozyonun önlenmesi amacıyla "Çayır Mera Islah ve Amenajman Projeleri" uygulanmaktadır.
2000-2025 yılları arasında Muş ilinde 113.812 hektar alanda 47 adet "Çayır Mera Islah ve Amenajman Projesi" uygulanmıştır. Bu kapsamda Muş iline 2000-2025 yılları arasında 54,2 milyon TL ödenek tahsis edilmiştir.
Bakanlığımızca 2021 yılından itibaren ülke genelinde işlenmeyen ve nadasa bırakılan arazilerde gerek bitkisel üretimin artırılması gerekse kuraklığa dayanıklı çeşitlerin ekilişlerinin yaygınlaştırılmasına yönelik "Tarım Arazilerinin Kullanımının Etkinleştirilmesi Projesi" yürütülmektedir.
Proje kapsamında uygun münavebe planı ve ekim yöntemleri uygulayarak stratejik ürünlerin üretiminde kullanılması, iklim değişikliğini dikkate alarak uygun çeşitlerle hububat, baklagil ve yağlı tohumlu bitkilerin üretiminin geliştirilmesi sağlanmaktadır. Bu kapsamda Muş iline 2021-2025 yılları arasında 26,1 milyon TL ödenek tahsis edilmiştir.
4342 sayılı Mera Kanunu'na tabi alanlarda zorunlu hallerde ve sadece Kanun'un 14'üncü maddesinde belirtilen istisnai durumlarda; ihtiyacın zorunluluğu, alternatif alan olup olmadığı, mera vasfı, asgari alan büyüklüğü, mera bütünlüğünün korunması, vb. kriterler değerlendirilerek tahsis amacı değişikliği yapılabilmektedir.
Bu kapsamda 2018-2025 yılları arasında Muş ilinde 743,6 hektar alanda tahsis amacı değişikliği yapılmıştır. 2004 yılından itibaren Hazinenin mülkiyetinde bulunan ve mera olarak kullanılabilecek 26.000 hektar alan mera olarak tescil edilerek hayvancılık sektörünün hizmetine sunulmuştur. Muş ilinde mera olarak tahdit edilen alan 351.664 hektardır.
İklim değişikliği kaynaklı risklerin etkilerini en aza indirmek için Tarım Sigortaları Havuzu (TARSİM) kapsamında yer alan "Köy Bazlı Verim Sigortası" ile kuru tarım alanlarında yetiştirilen buğday, arpa, çavdar, yulaf, tritikale, nohut, kırmızı mercimek, yeşil mercimek ve Strateji Geliştirme Başkanlığı yağlık ayçiçeği ürünlerinde kuraklık, don, sıcak rüzgâr, sıcak hava dalgası, aşırı nem ve aşırı yağış risklerinden kaynaklı verim azalışları teminat altına alınmaktadır. Köy Bazlı Verim Sigortası kapsamında poliçede yazılı primin 9070'i Devlet tarafından karşılanmaktadır.
Ayrıca Devlet prim desteği sağlanmasının yanı sıra çiftçilerimizin ödeyeceği prim tutarlarını daha makul seviyelere getirmek için; 965 oranında "şehit yakını ve gazi indirimi", 405 oranında "peşin ödeme indirimi", 9010 oranında "kadın çiftçi indirimi", 40 yaş altı yetiştiricilerimize 905 oranında "genç çiftçi indirimi" ve 965 oranında "engelli çiftçi indirimi" uygulanmaktadır. Sözleşmeli üretim yapan çiftçilerimiz için de 9610 ila 9015 oranlarında ve tarımsal üretim planlamasına konu ürünlerde ise 9010 oranında prim indirimleri uygulanmaktadır.
Bakanlığımız tarafından su kısıtının belirlendiği bölgelerde, belirlenen kriterlere uygun üretim yapan üreticilerimizin Devlet Destekli Tarım Sigortası yaptırmaları halinde; poliçe primi üzerinden 9610 oranında "Su Kısıtı Desteği" indirimi uygulanmaktadır.
Muş ilinde 01.01.2021-17.09.07.2025 tarihleri arasında 43.790 adet Devlet Destekli Tarım Sigortası poliçesi tanzim edilmiş ve 23,7 milyon TL Devlet prim desteği sağlanmıştır.
Bakanlığımızca tarımda kullanılan suyun etkin kullanımını sağlamak üzere 2007 yılından itibaren bireysel tarla içi modern sulama sistemlerine Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı (KK YDP) kapsamında 9050 oranında hibe desteği sağlanmaktadır. Bu kapsamında ülke genelinde 2007-2024 yılları arasında 57.296 projeyle 5,4 milyon dekarlık alanın modern sistemlerle sulanması sağlanmıştır. Sulama sistemleri başvuru konuları aşağıda sıralanmaktadır. e Tarla içi damla sulama sistemi kurulması, e Tarla içi yağmurlama sulama sistemi kurulması, " Tarlaiçi mikro yağmurlama sulama sistemi kurulması, e Tarla içi yüzey altı damla sulama sistemi kurulması, "e Lineer veya Center Pivot sulama sistemi kurulması, e Tamburlu sulama sistemi kurulması, e oGüneşenerjili sulama sistemi kurulması, e Tarımsal sulama amaçlı güneş enerji sistemleri ve
" Akıllı sulama sistemleri.
Kurak ve yarı kurak bölgelerde yağış sularından maksimum fayda sağlanmak üzere yağmur hasadı projeleri yürütülmektedir. 2022 yılında KKYDP kapsamında tarımsal kuraklığı önlemeye yönelik kırsalda yağmur hasadı için havuz yapımı (Jeomembran) 9650 hibe kapsamına alınmıştır.
IPARD HI Programı kapsamında çıkılan ve çıkılacak çağrılarda 9050-75 değişen oranlarda yatırım tedbirlerine (damla sulama, yağmurlama, pivot ve tamburlu sulama sitemlerinin ayrıca suyun kaynağından çıkarılmasında ihtiyaç duyulan enerjinin karşılanabildiği modern tarımsal solar sulama sistemlerinin dahil olduğu) hibe desteği sağlanmaktadır.
8038 ve 8039 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararları kapsamında 01.01.2024-31.12.2026 tarihleri arasında Ziraat Katılım Bankası A.Ş. ile T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Strateji Geliştirme Başkanlığı
Kooperatiflerinden 28 farklı konuda 9625-0100 aralığında Hazine faiz/kâr payı destekli yatırım ve işletme kredi/finansmanı kullanımı yapılabilmektedir.
Bu doğrultuda; basınçlı sulama sistemleri ve tarımsal yenilenebilir enerji yatırımlarına 15 milyon üst limite kadar 9100'e varan oranlarda faiz/kâr payı desteği verilmektedir.
İl düzeyinde çölleşme ve erozyon istatistiklerine ilişkin veriler Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı kurumsal internet sayfasında kamuoyunun bilgisine sunulmaktadır.
İbrahim YUMAKLIBakan