Bor atıklarının değerlendirilmesine ilişkin
CHP
Muhatap:
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 49 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Sayın Alparslan BAYRAKTAR tarafından yazılı olarak yanıtlanmasını saygılarımla arz ederim.
Av. Dr. (Sezgin TANRIKULU Diyarbakır Milletvekili
Bor atıklarının ülkemiz ekonomisine kazandırılması yönünde atılacak adımlarla ilgili kamuoyunun bilgilendirilmesi adına;
Gerekçenin tamamını göster (8 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Ülkemiz, dünya bor rezervlerinde en büyük paya sahipken, bor atıklarından lityum, rubidyum ve sezyum gibi stratejik elementlerin geri kazanımıyla ilgili yürütülen güncel çalışmalar nelerdir?
Bor atıklarından lityum elde edilmesi konusunda ülkemizde tamamlanan doktora tezleri ve akademik araştırmalar dikkate alınarak endüstriyel üretime geçiş süreci başlatılmış mıdır?
Japonya'nın okyanus suyundan düşük miktarda lityum kazanımı için çalıştığı göz önüne alındığında, bor atıklarında çok daha yüksek miktarda bulunan lityumun ülkemizde ticari olarak değerlendirilmesi için yürütülen uygulamalar nelerdir ?
2024 yılı ve 2025 yılında 31 Mart itibarıyla lityum, rubidyum ve sezyum gibi stratejik elementler yurt.içinde ne kadar miktarlarda üretilmiştir ? lityum, rubidyum ve sezyum gibi stratejik elementler hangi kurum, kuruluşlar ve şirketlerce üretilmektedir ?
2024 yılı ve 2025 yılında 31 Mart itibarıyla lityum, rubidyum ve sezyum gibi stratejik elementlere ihtiyaç duyan üretim sektörlerinde lityum, rubidyum ve sezyum ne kadar miktarlarla kullanılmıştır ?
İhtiyaç duyulan lityum, rubidyum ve sezyum elementlerinin ne kadarlık miktarları yurtdışından temin edilmiştir ve yapılan ithalat harcamaları kaç Türk lirası veya ABD dolarıdır ?
Rubidyum ve sezyum gibi nadir bulunan ve yüksek ekonomik değere sahip elementlerin bor atıklarından geri kazanımıyla ilgili yürütülen çalışmalar hangi aşamadadır?
ABD'de yüksek saflıkta lityum, rubidyum ve sezyum fiyatlarının oldukça yüksek olduğu dikkate alındığında, bu elementlerin yerli üretimini teşvik edecek bir yatırım planı veya teşvik mekanizması mevcut mudur mevcut değilse oluşturulacak mıdır ?
SORULAR
Bor atıklarının değerlendirilmesiyle ilgili olarak ilgili kamu kurumları ve özel sektör iş birliğiyle yürütülen Ar-Ge çalışmaları mevcut mudur? Mevcutsa, bu alanda yapılan çalışmaların finansmanı nasıl sağlanmaktadır?
Türkiye'nin nükleer füzyon enerjisi ve elektrikli araç bataryaları gibi stratejik alanlarda ihtiyaç duyulan lityum üretimini kendi kaynaklarından karşılaması için planlanan projeler hangileridir ?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Alparslan Bayraktar, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı ·
l 730723
7/30710 sayılı önerge içeriğinde yer alan ve daha önce 7/28871 sayılı önerge ile Bakanlığımıza iletilen hususlar, Bakanlığımızın 22/07/2025 tarih ve 64272063-610-341486 sayılı yazısı ile,
7130720 sayılı önerge içeriğinde yer alan ve daha önce 7/28870 sayılı önerge ile Bakanlığımıza iletilen hususlar, Bakanlığımızın 22/07/2025 tarih ve 64272063-610-341489 sayılı yazısı ile,
7/30723 sayılı önerge içeriğinde yer alan ve daha önce 7/28874 sayılı önerge ile Bakanlığımıza iletilen hususlar ise Bakanlığımızın 03/07/2025 tarih ve 64272063-610-337958 sayılı yazısı ile cevaplandırılmış olup, söz konusu önergelere ilişkin cevap yazıları ekte gönderilmektedir.
TANRIKULU'NUN YAZILI SORU ÖNERGESİNE
. DÖNEM | ESASNO | 283 | 7-28870
Bor madeninden rafine bor üretimi sırasında ortaya çıkan sıvı atığın içerisindeki lityumu geri kazanma üzerine yapılan Ar-Ge çalışmaları sonucunda laboratuvar ölçekli süreçler başarıyla tamamlanmış olup, bu çalışmaların devamı olarak ilk etapta Kırka Bor İşletmesi bünyesindeki Teknoloji Geliştirme Merkezi'nde yıllık 10 ton kapasiteli lityum karbonat üretimine yönelik pilot tesis kurulmuş ve ilk üretim 2020 yılında gerçekleştirilmiş, ayrıca üretilen lityum karbonatın lityum iyon batarya üretiminde kullanılması için Aspilsan ve Aselsan ile 2021 yılında işbirliği anlaşması yapılmıştır.
Bor atıklarındaki lityumun ekonomiye kazandırılması için daha somut bir veri olarak Eskişehir/Kırka'da 600 ton/yıl "Lityum Karbonat Üretim Tesisi" için çalışmalara devam edilmektedir.
Katı bor atıklarından lityum kazanımına yönelik araştırmalar ise güncel olarak sürdürülüyor olmakla birlikte, başta lityum olmak üzere sezyum ve rubidyum gibi stratejik metallerin geri kazanımına ilişkin
-Ge faaliyetlerinin desteklenmesi; bu kapsamda ulusal ve uluslararası düzeyde patent ve faydalı model başvuruları yapılması ile pilot üretim hattının devreye alınmasına yönelik planlamalar devam etmektedir.
Bakanlığımız ilgili kuruluşu Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü (ETİ MADEN) bünyesinde bulunan maden sahalarında lityum muhteviyatının belirlenmesi ve bunun ekonomik yöntemler ile geri kazanımına yönelik çalışmalar kapsamında; muhtelif yıllarda başlatılan projeler, dünyadaki lityum üreten firmaların üretim yöntemleri ve patentleri ile literatür taraması çerçevesinde lityum konusunda altyapı oluşturulmuştur. Bor madeninden rafine bor üretimi sırasında ortaya çıkan sıvı atığın içerisindeki lityumu geri kazanma üzerine Bakanlığımız ilgili kuruluşları insan kaynağı ve altyapısı kullanılarak yapılan Ar-Ge çalışmalarıyla geleneksel yöntemlerin dışına çıkarak yeni bir üretim metodu geliştirilmiş olup, ayrıca, fikri mülkiyet haklarının korunmasına yönelik yürütülen çalışmalar çerçevesinde 2024 yılında "Boraks Zayıf Çözeltilerinden Lityum Geri Kazanımı" başlıklı ulusal patent başvurusu tamamlanarak patent belgesi alınmıştır. Aynı başlık altında, Arjantin, ABD ve Sırbistan'da yapılan uluslararası başvurular da tamamlanarak patentler alınmıştır.
Lityum, rubidyum ve sezyum elementlerinin teşviki ile ilgili olarak; önümüzdeki dönemde başta lityum olmak üzere rubidyum ve sezyum gibi değerli ve stratejik elementlerin atıklardan geri kazanımı konularındaki Ar-Ge projelerinin desteklenmesi planlanmakta olup, bu süreçte elde edilecek bilimsel ve teknik ilerlemeler doğrultusunda, yerli ve milli teknolojilerin olgunlaştırılması hedeflenmektedir. Takip eden süreçte ise bu teknolojilerin ticarileşmesini destekleyecek yatırım ve teşvik mekanizmalarının ilgili Bakanlıklarla birlikte oluşturulması öngörülmektedir.
Bor atıklarından lityum kazanımına yönelik olarak, Bakanlığımız ilgili kuruluşu Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu (TENMAK) tarafından 2016 yılında "Bor Atıklarından Lityum Kazanımı ve Ekonomik Olarak Değerlendirilmesi" ile 2019 yılında "Kırka Bor Yatağındaki Lityum Dağılımı ve Bor Tesis Atığından Lityum Kazanımı" başlıklı projeler yürütülmüştür. Ayrıca ETİ MADEN uhdesinde bulunan bor atıklarının değerlendirilmesiyle ilgili olarak gelen teklifler titizlikle değerlendirilmekte ve yapılan çalışmalar endüstriyel simbiyoz kapsamında ele alınarak atıkların çimentoda kullanımına yönelik Ar-Ge deneme çalışmaları yapılmaktadır.
Nükleer füzyon teknolojisinde kullanılan lityum titanatların (LizTiO3, LisTiOk) geliştirilmesine yönelik temel Ar-Ge faaliyetleri hem TENMAK Bor Araştırma Enstitüsü (BOREN) hem de üniversiteler tarafindan yürütülmektedir. Ayrıca, elektrikli araç bataryaları gibi stratejik alanlarda ihtiyaç duyulan lityumun elde edilmesi amacıyla ETİ MADEN tarafından endüstriyel ölçekte lityum karbonat üretim tesisinin kurulması planlanmakta olup, tesisin faaliyete geçmesiyle ülkemizin lityum arz kapasitesinin artırılması hedeflenmektedir.
Ayrıca, lityum için yürütülen Ar-Ge çalışmaları kapsamında "Jeotermal Kaynaklardaki Lityum ve Diğer Elementlerin Potansiyelinin Belirlenmesi" ve "Maden Atık/Artık/Pasalarında Yer Alan İleri Teknoloji TANRIKULU'NUN YAZILI SORU ÖNERGESİNE
DÖNEM |! ESASNO 283 | 7-28870
Elementlerinin Potansiyelinin Belirlenmesi" projeleri 2024 Aralık ayı itibarıyla tamamlanmış ve potansiyeli ön görülen sahalar belirlenmiş olup, ilgili sahalara yönelik Ar-Ge süreçleri devam etmektedir.
Önerge içeriğinde yer alan ve diğer Bakanlıkların görev alanına giren hususlara ilişkin ilgili kurum/kuruluşlardan bilgi alınmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.