Batman Çayı'nda meydana gelen toplu balık ölümlerine ilişkin
Kaynak göster
Mehmet Emin Ekmen (Yeni Yol), 25 Ağustos 2025 tarihinde 7/33013 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 92 gün sonra, 25 Kasım 2025).
Mehmet Emin Ekmen (Yeni Yol, Mersin). “Batman Çayı'nda meydana gelen toplu balık ölümlerine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/33013, 25 Ağustos 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-33013-batman-cayi-nda-meydana-gelen-toplu-balik-olumlerine-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/5e16da01-1e50-496c-bb5f-0198e5384e8d
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 92 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 83 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı Sayın İbrahim YUMAKLI tarafından Anayasanın 98'inci ve TBMM İçtüzüğünün 96'ıncı ve 99*uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını saygılarımla arz ederim.
Batman Çayı'nda 23 Ağustos 2025 tarihinde meydana gelen toplu balık ölümleri, yalnızca bir yerel çevre sorunu değil; aynı zamanda Türkiye'nin su kaynakları yönetimi, çevresel etki değerlendirme uygulamaları ve kurumsal denetim yeterliliği açısından alarm verici bir vaka olarak değerlendirilmelidir.
Yerel medyada geniş şekilde yer bulan bu olayda, Batman Çevre Gönüllüleri Derneği tarafından yapılan saha incelemelerine göre, BOTAŞ'ın Balpınar Beldesi yakınlarında yürüttüğü boru hattı yenileme çalışmaları sırasında Batman Çayı'nın yönü değiştirilmiş; ancak bu süreçte "can suyu" bırakılmaması nedeniyle çayın belirli bölümleri tamamen kurumuş, milyonlarca balık ve su canlısı yaşamını yitirmiştir.
Gerekçenin tamamını göster (4 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Batman Çevre Gönüllüleri Derneği Başkanı Hasan Argunağa, yaşananları "çevresel bir katliam" olarak tanımlamış ve kamu kurumlarının sorumluluk alması çağrısında bulunmuştur. Bu olay, daha önce yine aynı bölgede baraj su seviyesinin ani düşürülmesi, tarımsal ilaçlamaların dere yataklarına karışması gibi nedenlerle yaşanan balık ölümleriyle birlikte ele alındığında, süregelen bir ihmal zincirinin göstergesidir.
Öte yandan, 2872 sayılı Çevre Kanunu'na göre su kaynaklarına müdahale eden tüm kamu ve özel kurumlar, çevresel etki değerlendirmesi (ÇED) yapmak, biyolojik çeşitliliği DEVA Partisi Genel Başkan Yardımcısı korumak ve "can suyu" bırakmakla yükümlüdür. 2023 yılında Resmi Gazete'de yayımlanan "Tatlı Su Ekosistemlerinin Korunması ve İzlenmesine Dair Rehber"de de benzer yükümlülüklere yer verilmiştir. Ancak bu tür uygulamaların etkili biçimde denetlenmediği ve yaptırım süreçlerinin zayıf kaldığı anlaşılmaktadır.
Batman Çayı, sadece Batman için değil, Dicle Nehri'ne bağlı havzanın önemli bir bileşeni olarak bölgesel su güvenliği, tatlı su biyoçeşitliliği ve kırsal geçim kaynakları açısından stratejik öneme sahiptir. Bu ölçekte bir çevre felaketinin, yalnızca teknik bir hata olarak değerlendirilmesi mümkün değildir; yaşananlar, kamu kurumlarının koordinesizliği, çevresel risk öngörüsüzlüğü ve şeffaflık eksikliği ile yakından ilişkilidir.
Bu bağlamda:
SORULAR
Batman Çayı'nda 23 Ağustos 2025 tarihinde yaşanan toplu balık ölümleriyle ilgili olarak Bakanlığınıza ulaşan herhangi bir inceleme raporu, tutanak veya yerel denetim belgesi mevcut mudur?
Söz konusu bölgede BOTAŞ tarafından yürütülen boru hattı çalışmaları öncesinde, Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED) raporu hazırlanmış mıdır? Varsa içeriğinde "can suyu" bırakılmasına dair bir yükümlülük bulunmakta mıdır?
Bakanlığınızın, BOTAŞ veya diğer kurumlara yönelik bu çevre felaketiyle ilgili başlattığı herhangi bir idari veya cezai işlem var mıdır?
Balık ölümlerine sebep olan müdahalenin ardından bölgedeki su kalitesi, oksijen oranı, pH dengesi ve kimyasal kirlilik gibi parametreler ölçülmüş müdür? Ölçüldüyse sonuçları kamuoyu ile paylaşılacak mıdır?
Olay yerine giderek tespitte bulunan Batman Çevre Gönüllüleri Demeği ve Başkan Hasan Argunağa tarafından yapılan açıklamalar Bakanlığınızca dikkate alınmış mıdır? Bu sivil toplum yapısıyla iş birliği planlanmakta mıdır?
Son 10 yıl içinde (2015 — 2025) Batman Çayı'nda kaç defa toplu balık ölümü yaşanmıştır? Bu olayların nedenlerine ilişkin Bakanlığınızın elinde hangi veriler ve sonuçlar mevcuttur?
Adres: Halkla İlişkiler Binası 3. Kat E-308 Çankaya / ANKARA
Türkiye genelinde 2020 — 2025 yılları arasında kamu altyapı çalışmaları nedeniyle yaşanan benzer ekolojik tahribatlar ve balık ölümleri ile ilgili kaç vaka kaydedilmiştir?
"Can suyu bırakılması" uygulamasıyla ilgili olarak kamu kurumlarına ve özel sektör projelerine yönelik rehber, genelge veya bağlayıcı düzenleme var mıdır?
Tarım ve Orman Bakanlığı'nın, tatlı su kaynaklarının ekosistem temelli yönetimi konusunda mevcut veya planlanan ulusal stratejileri nelerdir?
Bakanlığınızın, Batman Çayı özelinde yürütmeyi planladığı herhangi bir rehabilitasyon çalışması, balık stoklarını destekleme programı veya biyolojik izleme projesi var mıdır? Adres: Halkla İlişkiler Binası 3. Kat E-308 Çankaya / ANKARA
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Batman Çayı'nda 23 Ağustos 2025 günü yaşanan balık ölümlerine ilişkin Batman İl Tarım ve Orman Müdürlüğünce yerinde denetim gerçekleştirilmiş ve tutanak tutulmuştur.
Batman çayında yaşanan balık ölümleri sonrasında alınan numunelerde pH, iletkenlik (us/cm), Sıcaklık (9C), Askıda Katı Madde (mg/lt), Alkalinite (mg/lt), Toplam N (Azot, mg/lt), Toplam P (Fosfor, mg/lt), Kimyasal Oksijen İhtiyacı (mg/lt), Amonyum (mg/lt) Nitrit (mg/lt), Nitrat (mg/lt), Fosfat (mg/lt), Sülfat (mg/lt), Florür (mg/lt), Klorür (mg/lt), Kalsiyum (mg/lt), Magnezyum (mg/lt), Potasyum, Sodyum (mg/lt) parametreleri ölçülmüştür.
Basın yoluyla yapılan ihbar/şikâyet ve tavsiyeler de Bakanlığımızca dikkate alınmaktadır.
Batman çayında, söz konusu vaka dışında son on yıl içerisinde herhangi bir balık ölüm vakası yaşanmamıştır.
Bakanlığımızca, suyun sürdürülebilir yönetimi için koruma-kullanma dengesi gözetilerek ekosistem bazlı ve havza ölçekli yönetim planlarının hazırlanması çalışmaları yürütülmektedir. Söz konusu planlar kapsamında sürdürülebilir su yönetimi temelinde ekosistem bütünlüğünü esas alan tedbirler belirlenmektedir. Bununla birlikte, Bakanlığımız tarafından hazırlanan Taslak Ulusal Su Planı'nda (2025-2035) su kaynaklarının geliştirilmesi ve sürdürülebilir yönetimi kapsamında suyun kalitesi, miktarı ve ekosistemin korunması ile ekosistem temelli yönetim anlayışının yaygınlaştırılmasına yönelik hedef ve stratejiler belirlenmiştir.
Sucul biyoçeşitliliğin korunması amacıyla hassas ekosistemler olan akarsularımızda 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ve alt mevzuatları ile ticari balıkçılık yasaklanmış olup amatör balıkçılığın ekosistem temelli kurallar çerçevesinde yapılmasına ilişkin düzenlemeler getirilmiştir. Bu kapsamda herhangi bir ihlalin tespiti durumunda idari yaptırım uygulanmaktadır. Bununla birlikte, tatlısu ekosistemlerimiz bilimsel veriler ve Bakanlığımızca yapılan çalışmalar sonucunda biyolojik çeşitlilikleri, barındırdıkları türlerin endemiklik durumları ile koruma statüleri (nesli tehlike altındaki türler) açısından önceliklendirilmiş olup yakından takip edilmekte, ekolojisi bozulan ve restorasyon/rehabilitasyon ihtiyacı olanlar için gerekli çalışmalar planlanarak hayata geçirilmektedir.
Sason (Han) Çayı'nda, Dünya Doğayı ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği (International Union for Conservation of Nature and Natural Resources-TUCN) nesli tükenme tehlikesi altında olan türlerin kırmızı listesinde (Kritik tehlike altında-Critically endangered-CR) yer alan Batman Bantlı Çöpçü Balığının (Paraschistura chrysicristinae) bulunması nedeniyle Batman İli akarsuları önceliklendirilmiştir. Bu kapsamda Bakanlığımızca, 2022-2025 yılları arasında Batman ili akarsuları taranarak 38 farklı lokasyonda, toplam 630.300 m? hayalet ağ, 125 adet pinter, sepet, tırıvırı (paraşüt), tuzak ve benzeri av aracı ile diğer karasal kökenli atıklar akarsularımızdan temizlenmiştir.
İbrahim YUMAKLIBakan