Sayıştayın 2024 yılı Denetim Raporu'nda MTA ile ilgili yaptığı bazı tespitlere ilişkin
Kaynak göster
Öznur Bartin (DEM Parti), 13 Ekim 2025 tarihinde 7/35113 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 36 gün sonra, 18 Kasım 2025).
Öznur Bartin (DEM Parti, Hakkari). “Sayıştayın 2024 yılı Denetim Raporu'nda MTA ile ilgili yaptığı bazı tespitlere ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/35113, 13 Ekim 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-35113-sayistayin-2024-yili-denetim-raporu-nda-mta-ile-ilgili-yaptigi-bazi-tespitlere-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/ce3c0f51-319d-4e25-9720-0199e2c5329f
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 36 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 27 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar tarafından Anayasanın 98 ve İç Tüzüğün 96. ve 99. Maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
Ö r Bârtin
Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA), 2024 mali yılında 5.451.026.966,95 TL toplam ödeneğe karşılık 5.370.082.739,70 TL gider gerçekleştirmiş ve bütçe gerçekleşme oranı "098,52 olmuştur. Kurumun toplam gelir gerçekleşmesi 5.545.497.690,56 TL olarak öngörülen tahmini Yo116,75 oranında aşmıştır. Özellikle Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirleri (283.076.331,06 TL) ve Diğer Gelirler (947.779.359,50 TL) kalemlerinde yüksek gerçekleşme oranları dikkat çekmektedir. Sosyal Tesisler dahi 26.915.535,78 TL gelire karşılık 22.130.093,37 TL giderle kârlı bir faaliyet dönemi geçirmiştir. Ancak, Kurumun mali tablolarının güvenilirliğini temelden sarsan, sistemik ve kronik muhasebe ve varlık yönetimi zafiyetleri tespit edilmiştir.
Gerekçenin tamamını göster (8 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Sayıştay denetiminin denetim görüşüne dayanak teşkil eden en önemli bulgusu, Kurumun mali tablolarında yer alan ve yarım milyar Türk Lirasını aşan muhasebe kaydı hatasıdır. Ticari faaliyet kapsamına girmeyen mal ve hizmet alımları ile yapım işlerine ilişkin ödenen Katma Değer Vergisi'nin (KDV), mevzuata aykırı olarak indirim konusu yapılması (191 İndirilecek KDV Hesabında muhasebeleştirilmesi) sonucunda, 190 Devreden KDV Hesabında 540.421.841,78 TL gibi devasa ve hatalı bir bakiye oluşmuştur.
Bu hatalı uygulama, 2022 ve 2023 raporlarında da yer almış olup, tutarın büyüklüğü Kurumun 2024 mali yılı bilançosunun gerçeği adil bir şekilde yansıtma yeteneğini temelden sarsmaktadır. 5018 sayılı Kanun'un, muhasebe sisteminin doğru ve güvenilir bilgi üretme zorunluluğuna aykırı olan bu tespit, gelecekteki vergi denetimlerinde yüksek meblağlı vergi cezaları, gecikme faizleri veya ek yükümlülükler doğurma potansiyeli taşıyan, yüksek riskli bir potansiyel kamu zararı tehdidi oluşturmaktadır.
Kurumun mülkiyetinde, yönetiminde veya kullanımında bulunan taşınmazlara ilişkin kayıt ve envanter işlemlerinin tamamlanmaması, muhasebe güvenilirliğini bozan diğer bir kronik sorundur. Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik gereğince, taşınmaz formlarının usulüne uygun olarak oluşturulmadığı, bedel belirleme çalışmalarının tamamlanmadığı ve muhasebede yer alan taşınmaz kayıtlarının fiili durumu yansıtmadığı görülmüştür.
2017 yılı sonuna kadar tamamlanması gereken bedel belirleme ve kayıt düzeltme çalışmalarının 2024 yılı sonu itibarıyla dahi bitirilmemiş olması, kamu mülkiyetinin korunması ve etkin yönetimi açısından kabul edilemez bir idari ihmaldir.
Operasyonel süreçlerdeki önemli bir zafiyet, maden arama kamplarında kullanılan taşınır malların yönetimindedir. Sayıştay, Bölge Müdürlükleri sorumluluk alanındaki sondaj kamplarına gönderilen yüksek değerli kimyasal malzemelerin, henüz tüketilmeden merkezden toplu alım yapılarak "tüketim" olarak çıkış kaydının yapıldığını tespit etmiştir. Bu uygulama, malzemelerin kamplarda uygun olmayan koşullarda muhafaza edilmesine, teslim/tesellüm ve envanter takibinin yapılamamasına neden olmakta; malzemenin kullanımında suiistimal riskini ve operasyonel kayıpları ciddi şekilde artırarak kamu zararı potansiyeli yaratmaktadır.
Bu hatalı taşınır yönetiminin çözülememesi, Kurumun çekirdek misyonunu sürdürmesi için hayati olan ekipman ve malzemelerin etkin yönetimine ilişkin sistemik bir sorunu işaret etmektedir. Ayrıca, genel taşınır yönetiminde de eksiklikler bulunmaktadır; Dayanıklı Taşınırlar Listesinde yer alan ve fiilen kullanılan taşınırlar için Taşınır Teslim Belgesi düzenlenmediği, emekliye ayrılan personelin üzerindeki taşınırların düşülmediği ve dayanıklı taşınırlara sicil numaralarının etiketleme veya barkodlama yoluyla kalıcı olarak belirtilmediği görülmüştür.
Tüm bu tespitler, MTA'nın muhasebe, taşınır-taşınmaz yönetimi ve kaynak kullanımında kurumsal düzeyde yapısal sorunlar yaşadığını göstermekte; kamu kaynaklarının güvenliği ve mali şeffaflık açısından acil önlemler alınması gerekliliğini ortaya koymaktadır.
Bu bağlamda;
SORULAR
MTA'nın mali tablolarında 540.421.841,78 TL tutarında hatalı KDV kaydı bulunmasına rağmen bu durumun 2022 ve 2023 raporlarında da yer almasına karşın düzeltilmemesinin gerekçesi nedir? Bu hatalı muhasebe işlemiyle ilgili olarak Bakanlığınızca bir idari veya mali yaptırım uygulanmış mıdır?
Hatalı KDV kaydının, gelecekte vergi denetimleri sırasında cezai yaptırımlara veya ek vergi yükümlülüklerine yol açması halinde bu tutarın sorumluluğu kimlere ait olacaktır? Bakanlığınız bu riski bertaraf etmek için bir önlem planı oluşturmuş mudur?
Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik gereğince 2017 yılına kadar tamamlanması gereken bedel belirleme ve kayıt düzeltme çalışmalarının hâlâ i bitirilememiş olmasının nedeni nedir? Bu sürecin tamamlanması için bir takvim öngörülmekte midir?
MTA envanterinde yer alan taşınmazların muhasebe kayıtlarıyla fiili durumunun uyuşmaması kamu mülkiyetinin korunması açısından ciddi risk oluşturmaktadır. Bu farkın giderilmesi için Bakanlığınızca ne tür adımlar atılmaktadır?
Maden arama kamplarına gönderilen kimyasal malzemelerin, henüz tüketilmeden toplu alım yapılarak "tüketim" olarak kaydedilmesi suretiyle oluşan envanter zafiyetleri hakkında herhangi bir disiplin soruşturması açılmış mıdır?
. Buttür toplu alımların suiistimal riski doğurduğu tespiti dikkate alınarak, kimyasal ve yüksek maliyetli taşınırların kayıt, teslim ve kullanım süreçlerinin dijital izlenmesi yönünde bir planlama yapılmakta mıdır?
. Dayanıklı taşınırlar için Taşınır Teslim Belgesi düzenlenmemesi, barkodlama yapılmaması ve emekliye ayrılan personel üzerindeki taşınırların düşülmemesi gibi usulsüzlükler hakkında Kurum içi bir denetim veya yaptırım uygulanmış mıdır?
. MTA gibi yüksek bütçeli ve teknik misyonu olan bir kurumda bu denli sistemik muhasebe ve varlık yönetimi hatalarının tekrar etmemesi için Bakanlığınız ne tür kurumsal denetim, eğitim ve iç kontrol mekanizmaları oluşturmayı planlamaktadır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Alparslan Bayraktar, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı ·
28-4 7-35113
Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA) 2804 sayılı Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü Kanunu'nda yer alan; ".. MTA. Enstitüsü ticari usullere göre idare olunur. Bu enstitünün bütün sarfiyat ve muamelatı, Muhasebei Umumiye, Artırma, Eksiltme ve İhale Kanunlarına ve Divanı Muhasebatın vize ve murakabesine tabi değildir." hükmüne tabi iken 01.01.2006 tarihinden itibaren 5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'na ekli 11 sayılı Cetvelde "Özel Bütçeli" bir idare olarak yer alması hasebiyle mali iş ve işlemlerini mezkur Kanun'a göre yürütmeye başlamıştır.
MTA tarafından bulunan jeotermal enerji ve maden sahalarının satışı/devri yapılabildiği için bu işlemlerden KDV tahsilatı gerçekleşmekte, ancak söz konusu KDV tahsilatı, ödenen mal ve hizmet alımlarından doğan ve indirim konusu yapılan KDV'den daha düşük kaldığı hallerde bu durum MTA'nın KDV alacağının doğmasına ve zamanla devreden KDV'nin artmasına neden olmaktadır.
Bununla birlikte MTA tarafından KDV uygulamasına ilişkin geçmiş yıllardan beri sürdürülen bazı tatbiklerde Sayıştay Denetim Raporu doğrultusunda 2024 yılı itibarıyla değişikliğe gidilmiş olup, bu durum üzerine MTA'nın iş ve işlemleri bu Denetim Raporu esaslarına göre yürütülmeye başlanmıştır. Bu çerçevede süresi içerisinde gerekli düzeltme beyannameleri muhasebe kayıtları ile uyumlu olacak şeklide verilmiş; söz konusu düzeltme beyannameleri sonrasında ise herhangi bir vergi veya ceza tahakkuku doğmamıştır.
MTA taşınmazları ile ilgili olarak; MTA envanterinde yer alan taşınmazlara ait eski tapu kayıtlarının ve enflasyon düzeltmesi uygulanmak suretiyle muhasebe kayıtlarının güncellenmesi, eksik rayiç bedellerinin ilgili belediyelerden temin edilmesi, taşınmazların mülkiyet durumlarına göre tasnifinin yapılması, bu tasnifleme sırasında taşınmazların fiziki özellikleri, konumları ve Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın ekonomik kodları dikkate alınarak alt sicil numaralarının oluşturulması gibi çalışmalarla gerekli güncelleme ve kayıt düzeltmeleri yapılmış olup, mevcut durumda muhasebe kayıtları fiili durumu doğru şekilde yansıtmaktadır. Bununla birlikte taşınmazlara ilişkin çalışmalar çerçevesinde eksik kalan hususlara yönelik ilgili Belediye Başkanlıkları, Tapu Müdürlükleri ve Milli Emlak İl Müdürlükleriyle halihazırda yazışmalar yürütülmekte olup, elde edilecek veriler çerçevesinde nihai çalışma Sayıştay Başkanlığı Denetçilerine sunulacaktır.
Sondaj çalışmalarında kullanılan kimyasal malzeme miktarları, planlanan sondaj metrajı ve makine sayısına göre belirlenmekte olup, operasyonların aksamamasının yanı sıra, kesintisiz ve ekonomik şekilde devam ettirilebilmesi için uzak bölgelerde olan sahalarda belirli miktarda stok bulundurulması gerekmektedir. Nitekim söz konusu uygulamaya ilişkin Sayıştay Raporunda herhangi bir kamu zararı tespiti yapılmamıştır.
MTA, kimyasal ve yüksek maliyetli taşınırların kayıt, teslim ve kullanım süreçlerini dijital olarak izlemek amacıyla Sondaj Yönetim Sistemine (Sondaj SYS) 2025 yılında "Malzeme Takip Modülü" eklemiştir. Bu modül sayesinde malzemelerin cinsi, stok durumu, tüketim ve devir bilgileri takip edilmekte olup, kullanıcı yetkilendirmeleri tamamlanmış ve Sayıştay Raporundaki tespitler doğrultusunda gerekli önlemler alınmıştır.
Önergede yer alan dayanıklı taşınırlara ilişkin hususlar Sayıştay Denetim Raporunda herhangi bir usulsüzlükle ilişkilendirilmediği gibi, MTA'nın mali iş ve işlemlerine ilişkin denetim sonucunda yayımlanan Sayıştay Denetim Raporunda da söz konusu bulgu kapsamında herhangi bir kamu zararı tespitine yer verilmemiştir.