2025 yılı zirai don desteği kapsamında yapılan ödemelere ilişkin
Kaynak göster
Cemal Enginyurt (CHP), 24 Ekim 2025 tarihinde 7/35887 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 45 gün sonra, 8 Aralık 2025).
Cemal Enginyurt (CHP, İstanbul). “2025 yılı zirai don desteği kapsamında yapılan ödemelere ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/35887, 24 Ekim 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-35887-2025-yili-zirai-don-destegi-kapsaminda-yapilan-odemelere-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/baea6572-d0a9-48aa-bb34-019a247a4a14
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 45 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. 22/10/2025
2025 yılı Şubat ve Nisan ayları arasında ülkenin birçok bölgesinde meydana gelen zirai don olayları, başta fındık, kiraz, kayısı, ceviz, elma ve şeftali olmak üzere çok sayıda tarım ürününde yüksek oranlı rekolte kayıplarına neden olmuştur. anbul Milletvekili
Tarım ve Orman Bakanlığı açıklamasına göre; ürün bazında dekar başına destek tutarları fındıkta 4.200 TL, elma ve cevizde 5.000 TL, kayısı ve vişnede 5.500 TL, narenciye ürünlerinde 6.000 TL, kiraz ve şeftali/nektarinde 6.500 TL olarak belirlenmiştir. Ancak Ziraat Odaları Birliği, Fındık Üreticileri Dernekleri ve İl Tarım Odaları tarafından yapılan değerlendirmelerde, açıklanan tutarların mevcut girdi maliyetleriyle uyumlu olmadığı, özellikle fındıkta dönüm başına üretim maliyetinin 7.000-8.000 TL bandına ulaştığı, don nedeniyle oluşan gelir kaybının yalnızca küçük bir bölümünün karşılanabildiği belirtilmiştir.
Diğer yandan, hasar tespitinin sadece Çifiçi Kayıt Sistemi (ÇKS) verilerine dayandırılması, sistem dışındaki üreticilerin destek kapsamı dışında kalmasına neden olmuştur. Oysa sahadaki veriler, donun etki alanının kayıtlı alanlarla sınırlı kalmadığını göstermektedir. Bu durum, üretici arasında eşitsizlik yaratmakta ve tarımda sosyal adalet ilkesine aykırı bir tablo ortaya çıkarmaktadır. Bu bağlamda;
SORULAR
2025 yılı zirai don desteği kapsamında yapılan ödemeler ürünlerin gerçek maliyet ve zarar oranlarına göre mi belirlenmiştir?
Fındık, kiraz ve kayısı gibi yüksek maliyetli ürünlerde açıklanan destek miktarlarının, üreticinin girdi ve işçilik maliyetleriyle orantılı olup olmadığını tespit etmeye yönelik Bakanlığınızca yapılan bir etki analizi mevcut mudur?
Don zararının yalnızca Çiftçi Kayıt Sistemi'ne kayıtlı üreticilerle sınırlı olarak değerlendirilmesi üreticiler arasında eşitsizlik yaratmaktadır. Bu kapsam dışında kalan üreticilerin zararlarının tespiti ve telafisine yönelik özel bir düzenleme yapılması planlanmakta mıdır?
Don olaylarının son yıllarda artan sıklığı, bu afeti dönemsel bir olağanüstülükten çıkarıp iklim krizi kaynaklı kalıcı bir risk haline getirmiştir. Buna yönelik olarak vadeli destek ödemeleri dışında çiftçiyi destekleyici yeni çalışmalar yapılmakta mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Ülkemizde yaşanan zirai don olayı 65 ilde görülmüş, 34 ilde yoğun bir etkilenme meydana gelmiştir. Yaşanan zirai dondan en çok meyve grubu etkilenmiştir.
Ülkemiz genelinde yaşanan zirai don öncesinde ililçe tarım ve orman müdürlüklerimiz ile Tarım Sigortaları Havuzu (TARSİM) tarafından iklimsel gelişmeler sahada yakından takip edilmiş, gerekli gözlemler yapılmış ve alınacak önlemler konusunda yoğun bilgilendirme çalışmaları yapılmıştır.
Yaşanan zirai don olayı sonrasında uyarı sistemi devreye girmiş ve üreticilerimize yazılı ve görsel basının yanında SMS yoluyla bilgilendirme yapılmıştır.
Zirai don olayının meydana gelmesine müteakip il/ilçe tarım ve orman müdürlüklerimiz ve TARSİM eksperlerince sahada hasar tespitleri belirli teknikler çerçevesinde ve belirlenen takvim doğrultusunda yapılmaktadır. Tarım sigortası yaptıran üreticilerimizin zararları yapılan hasar tespitleri neticesinde TARSİM tarafından ivedilikle karşılanmaktadır.
Don teminatı almak isteyen üreticilerimize 9667 oranında devlet prim desteği sağlanmasının yanı sıra çiftçilerimizin ödeyeceği prim tutarlarını daha makul seviyelere getirmek için sigorta branşlarına özel prim indirimlerinin yanında, tüm sigorta branşlarında; 965 oranında "Şehit yakını ve gazi indirimi", 965 oranında "peşin ödeme indirimi", 9610 oranında "kadın çiftçi indirimi", 40 yaş altı yetiştiricilerimize 965 oranında "genç çiftçi indirimi" ve 945 oranında "engelli çiftçi indirimi" uygulanmaktadır. Sözleşmeli üretim yapan çiftçilerimiz için de 9610 ila "o15 oranlarında ve tarımsal üretim planlamasına konu ürünlerde ise 9610 oranında prim indirimleri uygulanmaktadır.
Bu indirimlerin yanı sıra; zirai don zararının etkilerini azaltıcı rüzgâr pervaneleri, sisleme ve yağmurlama sistemi kullanılan ürünler için tarife fiyatının 9625 ile 9635'i oranlarında prim indirimi uygulanmaktadır.
Bakanlığımız Kırsal Kalkınma Yatırımları kapsamında sisleme makinesi, ısıtma sistemleri, don pervanesi, sulama sistemleri gibi don ve doluyu önlemeye ilişkin projelere, gölgelemeye yönelik file ve/veya plastik/polimer örtü ve çiftçi bilgilendirme sistemlerine (zirai don, aşırı yağış, dolu vb.) ilişkin projelere 9050 hibe oranında destek verilmektedir.
2025 Yılında Meydana Gelen Zirai Don Nedeniyle Ürünleri Hasar Gören Çiftçilere Destekleme Ödemesi Yapılmasına İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı 14.09.2025 tarihli ve 33017 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak 01.02.2025 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir.
Söz konusu karar kapsamında 2025 yılı Şubat, Mart ve Nisan aylarında 65 ilde meydana gelen zirai don olayından etkilenen ve Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS)'ne kayıtlı olan çiftçilere (2025 üretim yılı için 13 Nisan'a kadar kayıtları bulunan) toplam 16 üründe (Antep fıstığı, armut, ayva, badem, ceviz, elma, erik, fındık, kayısı, kiraz, limon, mandalina, portakal, şeftali/nektarin, üzüm, vişne) destekleme ödemesi yapılmaya başlanmıştır.
Müracaat eden ve hasarları il/ilçe tarım ve orman müdürlüklerince tespit edilen; tarım sigortası yaptırmamış olanlar veya tarım sigortası bulunmakla birlikte don teminatı bulunmayan çiftçiler destekten yararlanmaktadır.
Ödemeler, girdi maliyetleri, hasar alanları ve hasar oranları nispetinde hesaplanarak ödenmektedir.
TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı
Bu kapsamda, tarım sigortası bulunan üreticilere 23,1 milyar TL hasar tazminatı ödenmiştir. Tarım sigortası bulunmayan ancak ÇKS'ye kayıtlı üreticilere ise 23,5 milyar TL destekleme ödemesi yapılacak olup 22 milyar 946 milyon TL*si ödenmiştir.
8038 sayılı "Ziraat Katılım Bankası A.Ş. Tarafından Tarımsal Üretime Dair Hazine Kâr Payı Destekli Yatırım ve İşletme Finansmanı Kullandırılmasına İlişkin Karar" ile 8039 sayılı "T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerince Tarımsal Üretime Dair Hazine Faiz Destekli Yatırım ve İşletme Kredisi Kullandırılmasına İlişkin Karar" 30.12.2023 tarihli ve 32415 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Doğal afetlerden etkilenen üreticilerimizin 8038 ve 8039 sayılı Cumhurbaşkanı Kararları ve bu Kararlara dayanılarak hazırlanan 2024/15 sayılı "Tarımsal Üretime Dair Faiz/Kâr Payı Destekli Yatırım Ve İşletme Kredisi/Finansmanı Kullandırılmasına İlişkin Uygulama Esasları Tebliği" kapsamında kullandıkları sübvansiyonlu krediler/finansmanlar, ürünlerin doğal afetlerden etkilendiklerinin tespit edilmesi halinde Bankalar ve Tarım Kredi Kooperatiflerinin kendi, usul, esas ve mevzuatı çerçevesinde, vade tarihinden/hesap devresinden/taksit tarihinden itibaren "025 oranında faiz/kâr payı indirimli olarak 1 yıl süreyle ertelenebilmekte, azami 5 yıla kadar "020 oranında faiz/kâr payı indirimli olarak taksitlendirilebilmektedir.
Ayrıca, TBMM tarafından 2025 yılının Nisan ayında ülkemizde gerçekleşen zirai don olayının sonuçlarının araştırılması, üreticilerin ve tarımsal ürünlerin uğradığı zararların tespiti ve gelecekte yaşanabilecek benzer olayların etkilerinin en aza indirilmesi için alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi amacıyla Meclis Araştırma Komisyonu kurulmuştur.
İbrahim YUMAKLIBakan