Ücretli öğretmenlerin yaşadıkları sorunlara ve haklarının iyileştirilmesi talebine ilişkin
Kaynak göster
Çiçek Otlu (DEM Parti), 23 Ağustos 2023 tarihinde 7/3637 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Millî Eğitim Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresinde cevaplandı (verilişinden 37 gün sonra, 29 Eylül 2023).
Çiçek Otlu (DEM Parti, İstanbul). “Ücretli öğretmenlerin yaşadıkları sorunlara ve haklarının iyileştirilmesi talebine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/3637, 23 Ağustos 2023. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-3637-ucretli-ogretmenlerin-yasadiklari-sorunlara-ve-haklarinin-iyilestirilmesi-talebine-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/f1535000-c22a-4c06-9369-018a2652b7a8
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 37 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Milli Eğitim Bakanı Yusuf TEKİN tarafından Anayasa'nın 98. ve İçtüzüğün 96. ve 99. maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
C-DHu
Çiçek OTLU İstanbul Milletvekili
SORULAR
12-2006 tarihinde yürürlüğe konulan Milli Eğitim Bakanlığı Yönetici ve Öğretmenlerinin Ders ve Ek Ders Saatlerine İlişkin Karar gereği; eğitim kurumlarında kadrolu ve sözleşmeli öğretmenlerin sayısının yetersiz olması halinde ders ücreti karşılığında ücretli öğretmenler görevlendirilmektedir. 2022 yılı için ücretli öğretmen sayısının 76 bin 485 olduğu, sadece İstanbul'da 16 bin 128 ücretli öğretmenin görev yaptığı açıklanmıştır. Atamaları yapılmadığı için, Milli Eğitim Bakanlığı ile eğitim-öğretim yılı başında bir yıllığına sözleşme imzalayan ücretli öğretmenlerin yaşadıkları sorunlar ve hak ihlalleri yıllardır çözüm beklemektedir. Saat başı derse ücreti kazanan ücretli öğretmenler haftada en fazla 30 saat derse girebilmektedir. Saatlik ders ücreti 2023 yılı için 51,96 TL olarak belirlenmiştir. Asgari ücretin 11 bin 402 TL, dört kişilik ailenin sağlıklı, dengeli ve yeterli beslenebilmesi için yapması gereken gıda harcaması tutarı olan açlık sınırının 11 bin 658 TL olduğu günümüzde, ücretli öğretmenlerin asgari ücretin de altında çalışmak zorunda olmaları, yüksek enflasyon ve kira artışları karşısında mağduriyetler yaşamalarına ve hak kayıplarına neden olmaktadır. Milli Eğitim Bakanlığı ile imzalamış oldukları sözleşme bir yılı kapsayan ücretli öğretmenlerin yeni eğitim döneminde işe tekrar başlayıp başlamayacakları ise belirsizdir. Yıllık izin, tayin hakları bulunmamakta, SGK sigorta primi 16 gün üzerinden hesaplanmaktadır. Ara tatillerde ve yaz döneminde sigorta primleri yatmayan ücretli öğretmenlerin emekli olmaları neredeyse imkansız hale gelmektedir. Bir yılın sonunda ya da söz konusu boş olan kadroya yeni bir öğretmen atandığında, ücretli öğretmenler ile yapılan sözleşme sonlandırılmakta, hiçbir sosyal hakkı kalmayan öğretmenler, mesleği dışında çeşitli işlerde çalışmak zorunda bırakılmaktadır. Özlük hakları ve ücret adaletsizliğinin yanında ücretli öğretmenler, sendikal haklardan da yoksun bırakılmakta ve sıklıkla mobbinge maruz kalmaktadır. Eğitim-Sen başta olmak üzere demokratik kitle örgütleri ücretli öğretmenlerin maruz kaldığı güvencesizliğe, düşük maaş durumuna ve sorunlarının çözümsüz bırakılmasına dikkat çekmektedir.
Öğretmenlerin haklarını düzenleyen BM Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi'nin o13. maddesinde öğretim personelinin maddi koşulları (sürekli olarak iyileştirileceği, UNESCO ve Uluslararası Çalışma Örgütü'nün (ILO) Öğretmenlerin Hakları ve Statüsüne İlişkin Tavsiye Kararlarında öğretmenlerin haklarını koruyan yasaların çıkarılması hükümleri bulunmaktadır. Anayasa'nın 49. maddesi, çalışanların hayat seviyesini yükseltmeyi, işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmayı ve çalışma barışını sağlamak için gerekli tedbirleri almayı, 55. maddesi, çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde etmeleri ve diğer sosyal yardımlardan yararlanmaları için gerekli tedbirleri almayı devletin yükümlülüğü olarak tanımlamıştır. Özellikle son yıllarda yaygınlaştırılan ücretli öğretmenlik uygulamaları ile öğretmenler, güvencesiz ve esnek çalışma koşullarına mahkum edilmiştir. Ücretli öğretmenlerin de kadrolu öğretmenlerle aynı görev ve sorumluluklara sahip olduğu dikkate alınarak Anayasa, uluslararası sözleşmeler ve İnsan Hakları Evrensel Bildirgesinin 23. maddesinde tanımlanan, "herkesin hiçbir ayrım gözetilmeksizin, eşit çalışma karşılığı eşit ücrete hakkı vardır." ilkesi gereği ücretli öğretmenlerin yaşadığı sorunların bir an önce çözüme kavuşturulması gerekmektedir.
Bu bağlamda:
Ücretli öğretmenlerin maruz kaldığı güvencesiz çalışma, aldıkları düşük maaş ve yaşadıkları hak ihlalleri Bakanlığınızın bilgisi dahilinde midir?
Anayasa ve uluslararası sözleşmeler gereği; aynı işi, aynı sorumlulukla aynı koşullarda yapan kadrolu öğretmenler ve ücretli öğretmenler arasındaki, ücret ve özlük hakkı farklılıklarını gidermeye yönelik çalışmalarınız var mıdır?
Ücretli öğretmenlerin saatlik ders ücretleri ne şekilde belirlenmektedir? Yasal dayanağı nedir? Ücretler belirlenirken yüksek enflasyon dikkate alınmakta mıdır? Ücretli öğretmenin aldığı ücret zorunlu giderlerini karşılamaya yetmekte midir?
2023 yılı için kaç ücretli öğretmenin görev yapması beklenmektedir? Atama bekleyen kaç öğretmen vardır? Kaç kadrolu öğretmen ataması yapılacaktır?
Ücretli öğretmenlerin hak ihlallerini önlemek için kadrolu öğretmen olarak atamaları yapılacak mıdır?
Ücretli öğretmenlerin, eşit hak ve iş güvencesi, sigorta primlerinin tam yatırılması, ücretlerinin asgari ücretin üstünde olması, tatillerde kesinti olmaması, çalışma süresinin yıllık sözleşme olarak düzenlenmesi, işsizlik ödeneğinden yararlandırılmaları talepleri karşılanacak mıdır?
Öğretmenlerin, kadrolu, sözleşmeli, ücretli, diye kategorilere ayrılmasının emek sömürüsü olduğu, öğretmenlerin, mevsimlik işçi gibi çalıştırdığı iddialarına ilişkin açıklamanız var mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Yusuf Tekin, Milli Eğitim Bakanı ·
: a) 25.08.2023 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1272644 sayılı yazınız.
b) 05.09.2023 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1277520 sayılı yazınız.
Bakanlığımıza İlgi a ve b'de kayıtlı yazıyla iletilen Şanlıurfa Milletvekili Mahmut
TANAL'ın 7/3281, İstanbul Milletvekili Çiçek OTLU'nun 7/3637, Çorum Milletvekili Mehmet TAHTASIZ"ın 7/3646 ve Tekirdağ Milletvekili Nurten YONTAR'ın 7/3647 esas numaralı yazılı soru önergeleri incelenmiş olup konuya ilişkin bilgiler Ek'te sunulmuştur.
İlgi
Milli Eğitim Bakanı
Elektronik Ağ : www.meb.gov.tr
7/3673?
Strateji Geliştirme Başkanlığı SORU ÖNERGESİNE İLİŞKİN BİLGİ
16.12.2006 tarihli ve 26378 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 01.12.2006 tarihli ve 2006/11350 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan "Milli Eğitim Bakanlığı Yönetici ve Öğretmenlerinin Ders ve Ek Ders Saatlerine İlişkin Kararda"; Bakanlığımıza bağlı eğitim kurumlarında görevli yönetici ve öğretmenlerin aylık ve ek ders ücreti karşılığında okutacakları veya okutmuş sayılacakları haftalık ders saatlerinin sayısı, ders görevi alacakların nitelikleri ve benzeri diğer hususlar belirlenmiştir.
Anılan Kararın 9*uncu maddesinde; "(1) Öğretmen sayısının yetersiz olması hâlinde;
a) Yüksek öğrenimli olmak koşuluyla;
1. Bu Karar kapsamındaki yönetici ve öğretmenler dışındaki resmi görevliler ile sınıf öğretmenlerine ve Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği kapsamında okul öncesi öğrencilerine destek eğitim odasında verilecek eğitimle sınırlı olmak üzere okul öncesi öğretmenlerine, okul öncesi eğitim, ilköğretim, orta öğretim ve yaygın eğitim kurumlarında haftada 8 saate,
2. Resmi görevi bulunmayanlar ile emeklilere okul öncesi, ilköğretim, orta öğretim, özel eğitim ve yaygın eğitim kurumları ile yabancı uyrukluların eğitim gördüğü geçici eğitim merkezlerinde haftada 30 saate kadar ek ders görevi verilebilir.
b) İlgili mevzuatında belirtilen esaslara göre uzman ve usta öğretici olarak nitelendirilenlerden;
I) Resmi görevi bulunanlara haftada 10 saate,
2) Resmi görevi bulunmayanlara haftada 40 saate, kadar okul öncesi, mesleki ve teknik orta öğretim, özel eğitim ve yaygın eğitim kurumlarında ek ders görevi verilebilir.
(2) Bu madde kapsamında ders görevi verilenlerden resmi görevi bulunmayanlara, fiilen okuttukları her 5 saat ders için 1 saat daha eğitim öğretime destek görevi karşılığında ayrıca ek ders ücreti ödenir." hükmüne yer verilmiştir.
Diğer taraftan, Bakanlığımıza bağlı eğitim kurumlarında uzman ve usta öğretici olarak görevlendirileceklerde aranacak şartlar, Milli Eğitim Bakanlığı Kurumlarında Sözleşmeli veya Ek Ders Görevi ile Görevlendirilecek Uzman ve Usta Öğreticiler Hakkında Yönetmelik ile belirlenmiştir.
Öğretmen ihtiyacının kadrolu ve sözleşmeli öğretmenlerle karşılanamadığı durumlarda yukarıda sözü edilen Yönetmeliğe göre uzman ve usta öğretici olarak nitelendirilenlerden resmi görevi bulunmayanlara, okul öncesi, mesleki ve teknik orta öğretim, özel eğitim ve yaygın eğitim kurumlarında haftada 48, ayda 192 saate kadar ek ders ücreti karşılığında ders görevi verilebilmektedir.
Söz konusu Yönetmelikte belirlenen nitelikleri taşımayanlara ise okul öncesi, ilköğretim, orta öğretim, özel eğitim ve yaygın eğitim kurumları ile yabancı uyrukluların eğitim gördüğü geçici eğitim merkezlerinde haftada 36, ayda 144 saate kadar ek ders ücreti karşılığında ders görevi verilebilmektedir.
657 sayılı Devlet Memurları Kanununun "Ders ve konferans ücretleri" başlıklı 176'ncı maddesinde; "Bu Kanunun 89 uncu maddesine göre kendilerine ders görevi verilenlere, ders saati başına gündüz öğretimi için 140, örgün ve yaygın eğitim kurumlarında yarıyıl ve yaz tatillerinde, cumartesi ve pazar günleri ile saat 18. 00'den sonra başlayan Strateji Geliştirme Başkanlığı öğretim faaliyetleri için 150 gösterge rakamının bu Kanuna göre belirlenen aylık katsayısı ile çarpımından oluşan miktar üzerinden ek ders ücreti ödenir. " denilmektedir.
Görüleceği üzere Bakanlığımıza bağlı eğitim kurumlarında ek ders ücreti karşılığında; uzman ve usta öğreticiler ile bu nitelikleri taşımayanlardan olmak üzere iki farklı şekilde görevlendirme yapılmakta ve bunlar, fiilen yerine getirdikleri ders görevleri karşılığında 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 176'ncı maddesinde öngörülen gösterge rakamının aynı Kanuna göre altı ayda bir olmak üzere yılda iki kez arttırılan aylık katsayısı ile çarpımından oluşan miktar üzerinden hesap edilen ek ders ücretinden yararlanmaktadır. Bu çerçevede; ek ders ücreti karşılığında ders okutmak üzere görev yapanların, yalnızca fiilen okuttukları ders görevi karşılığında ek ders ücretinden yararlandırılmaları mümkün olup bunun dışında bir uygulama yapılabilmesi mümkün bulunmamaktadır. Öte yandan, 27 Temmuz 202 tarihli ve 31905 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 26 Temmuz 2022 tarihli ve 5886 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı Milli Eğitim Bakanlığı Yönetici ve Öğretmenlerin Ders ve Ek Ders Saatlerine İlişkin Kararın 9'uncu maddesine; "(2) Bu madde kapsamında ders görevi verilenlerden resmi görevi bulunmayanlara, fiilen okuttukları her 5 saat ders için 1 saat daha eğitim öğretime destek görevi karşılığında ayrıca ek ders ücreti ödenir." fıkrası eklenmiştir.
Söz konusu düzenleme ile Bakanlığımıza bağlı eğitim kurumlarında ek ders ücreti karşılığında görev yapmakta olanların ek ders ücretlerinde artış sağlanmıştır. Ayrıca devletin ekonomik imkânları, kalkınma planları ve hükümet programları çerçevesinde, ek ders ücreti karşılığında görev yapanların emek-ücret ilişkisi bütünlüğündeki mali haklarında iyileştirme sağlanmasına yönelik çalışmalar, ilgili kamu kurum ve kuruluşları nezdinde sürdürülmektedir. "Milli Eğitim Bakanlığı Yönetici ve Öğretmenlerinin Ders ve Ek Ders Saatlerine İlişkin Karar"a göre uygulanan ücretli öğretmenlik, zorunlu durumlarda, geçici olarak başvurulan ve uygulanan bir yöntemdir.
Eğitim kurumlarının öğretmen ihtiyacı Bakanlığımıza kullanım izni verilen öğretmen kadroları çerçevesinde karşılanabilmektedir. 2023 yılı içinde sözleşmeli öğretmen ve engelli öğretmen olmak üzere toplam 49.538 öğretmen ataması yapılmıştır. Bakanlığımıza bağlı resmi eğitim kurumlarında yeni eğitim öğretim yılında ortaya çıkabilecek öğretmen ihtiyacına göre öğretmen alımı için hazırlık ve planlama çalışmalarına başlanmıştır.
Ücretli öğretmenlik ise eğitim öğretimin aksatılmadan sürdürülebilmesi bakımından aylıksız izinli veya raporlu olan öğretmenler ile o atama döneminde atama yapılamayan öğretmen kadrolarının yerine kısa ve belirli süreler kapsamında "Milli Eğitim Bakanlığı Yönetici ve Öğretmenlerinin Ders ve Ek Ders Saatlerine İlişkin Karar"a göre zorunlu durumlarda geçici olarak başvurulan ve uygulanan bir yöntemdir.
Bakanlığımıza bağlı resmi eğitim kurumlarında 1/12/2006 tarihli ve 2006/11350 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Milli Eğitim Bakanlığı Yönetici ve Öğretmenlerinin Ders ve Ek Ders Saatlerine İlişkin Kararın 9'uncu maddesi kapsamında ek ders ücreti karşılığında (uzman ve usta öğreticiler dâhil) görev yapanlardan 652 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici (mülga) 15'inci maddesine göre 2018 yılında 5.000 sözleşmeli öğretmen pozisyonuna toplam 5000 sözleşmeli öğretmen ataması yapılmıştır. Anılan Kanun Hükmünde Kararnamenin Geçici 15'inci maddesi kapsamında yürütülecek iş ve işlemler için yürürlük tarihinden itibaren 6 ay süre verildiğinden bu kapsamda bugün itibarıyla herhangi bir atama işlemi yapılamamaktadır. Bununla birlikte, 2016 yılından itibaren Bakanlığımız öğretmen ihtiyacı 652 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 4'üncü maddesine göre sözleşmeli öğretmen istihdamı ile karşılanmaktadır. Sözleşmeli öğretmen atamaları söz konusu maddeye göre; Kamu Personel Seçme Sınavı puan sırasına konulmak kaydıyla alım yapılacak her bir pozisyonun üç katına kadar aday arasından Bakanlığımız Strateji Geliştirme Başkanlığı tarafından sözlü sınav başarı sırasına göre yapılır. Bu nedenle ek ders ücreti karşılığı görevlendirilen öğretmenlerin kadrolu öğretmen olarak atanması bugün itibarıyla mevzuat hükümleri doğrultusunda mümkün olamamaktadır.
Ayrıca 652 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye göre 3 yıl sözleşmeli olarak görev yapan öğretmenler kadrolu öğretmen olarak atanmaktadırlar.