Manisa'nın Soma ilçesinde bulunan bir kömür rezervinin işletme hakkının bir özel şirkete devredilmesine ilişkin
Kaynak göster
Şenol Sunat (İYİ Parti), 24 Kasım 2025 tarihinde 7/37179 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 60 gün sonra, 23 Ocak 2026).
Şenol Sunat (İYİ Parti, Manisa). “Manisa'nın Soma ilçesinde bulunan bir kömür rezervinin işletme hakkının bir özel şirkete devredilmesine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/37179, 24 Kasım 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-37179-manisa-nin-soma-ilcesinde-bulunan-bir-komur-rezervinin-isletme-hakkinin-bir-ozel-sirkete-d (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/63b3eec3-4b16-446d-a67f-019aba24f78f
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 60 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 45 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Anayasası'nın 98. maddesi ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün 96. maddesi gereğince Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Sn. Alparslan BAYRAKTAR tarafından yazılı olarak yanıtlanmasını arz ederim.
Manisa'nın Soma ilçesinde kömür çıkarılan bölgelerden birisi Eynez kömür havzası. Bu havzada 20 yıldır dekapaj yapılmakta. Yani kömüre ulaşana dek toprak yığını kazılmakta. Türkiye Kömür İşletmeleri'nin Ege Linyit İşletme (ELİ) müdürlüğü 20 yıllık kazılarının ardından bu bölgede son derecede kaliteli bir kömür rezervine erişti.
Bölgede kömür çıkarılan ortak işletim sahaları mevcut. Bu alanlarda özel sektör girişimi ODAŞ ile ELİ ortaklaşa kömür çıkarmakta. İki farklı işletme yönetiminin kömür çıkarma hızlarının birbirinden farklı olması, bölgede tehlikeli bir biçimde heyelan ihtimalini doğurmuş.
Gerekçenin tamamını göster (6 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Bir üniversite tarafından hazırlanan raporda, olası kazaların önlenmesi için kömür üretimine yeni başlanmış bu alanda tek bir işletmenin sorumlu olması gerektiği önerilmiş.
Bunun üzerine, 20 yıldır kamunun maliyetlerine katlandığı ve artık kar elde etmeye başlayacağı bir dönemde, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın bağlı kuruluşu Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG) Eynez havzasını özelleştiriyor. Önce ihalesiz olarak iştiraki olan Yeni Anadolu şirketine ardından da yine ihalesiz bir şekilde ODAŞ'a işletme devri gerçekleştiriliyor. Böylece maliyet kamulaştırılırken, kârın özelleştirilmesiyle karşı karşıya kalınıyor.
Edinilen bilgilere göre, kaliteli kömür keşfedilen alanda en az 5 milyon ton kömür rezervi olduğu, bugünkü piyasa değerinin 25 milyar lira olduğu ve yakın bir zamanda özelleştirilen Çayırhan kömür sahasına eş bir piyasa değeri olduğu öne sürülüyor.
ELİ'nin envanterinde 8 delici makinasının bulunduğu fakat sadece birinin çalıştırıldığı, diğer 7'sinin çalıştırılamayacak kadar eski ve arızalı olduğu iddia ediliyor. Yani kamu işletmesi ELİ'nin makine ekipman yatırımı yapmaktan kaçındığı söyleniyor. Bu da özelleştirmenin ana gerekçesini yaratarak kamunun işletme karlılığının ve verimliliğinin düşük olduğu iddiasını öne çıkarıyor.
Özelleştirme sonrası ODAŞ kaliteli kömürü çıkarırken, ELİ'nin kamu işçileri de aynı bölgede düşük kaliteli kömür olarak tanımlanan Termik kömür rezervine sahip bir başka bölgede üretim yapması planlanıyor. Bu bölgedeki rezervlerin ise iki yıllık işletme ömrüne sahip olduğu ileri sürülüyor.
Bu bağlamda, aşağıdaki soruların yanıtlanması kamuoyunun bilgi alma hakkı açısından önem arz etmektedir;
SORULAR
Eynez kömür havzasının işletme hakkı hangi hukuki gerekçeyle ihalesiz biçimde önce Yeni Anadolu'ya, ardından yine ihalesiz olarak ODAŞ'a devredilmiştir?
TKİ-ELİ'nin 20 yıl boyunca kamu kaynaklarıyla yaptığı dekapaj çalışmalarının ardından erişilen yüksek kaliteli kömür rezervinin, kamu yararı gözetilmeksizin özel bir şirkete devredilmesinin gerekçesi nedir?
Hacettepe Üniversitesi'nin hazırladığı raporda üretimin tek işletmede toplanması önerilirken, neden bu yetki kamu işletmesi yerine özel sektöre verilmiştir?
Bölgedeenaz5 milyon ton ve yaklaşık 25 milyar TL piyasa değerindeki kömür rezervi bulunduğu iddiası doğru mudur?
MAPEGile ODAŞ arasında nasıl bir ekonomik anlaşma yapılmış, bu devir ne kadara gerçekleştirilmiştir?
ODAŞ'ın çıkardığı kömür için kamuya ödeyeceği ton başına ödemenin maliyet hesabı neye göre yapılmıştır?
Eynez kömür havzasının özel sektöre devrinde devlet kamu zararına mı uğratılmaktadır?
ELİ envanterinde bulunan 8 delici makineden sadece birinin çalışır durumda olduğu iddiası doğru mudur?
Doğruysa, bu makinelerin yenilenmemesi ve yatırım yapılmaması kararının gerekçesi nedir?
Kamu işletmesi kasten ve tasarlanarak zarara mı uğratılmıştır?
ELİ'nin makine ekipman yatırımı yapmayarak verimsiz çalıştırılması ve zarara uğratılması konusunda Bakanlığınız herhangi bir soruşturma açmış mıdır?
Bu karara imza atan kamu görevlileri hakkında Bakanlığınız herhangi bir işlem yapmış mıdır?
Kamu işletmesi bilinçli şekilde verimsizleştirilip özelleştirmeye zemin mi hazırlanmıştır?
ODAŞ"ın yüksek kaliteli kömürü çıkaracağı, ELİ işçilerinin ise yalnızca düşük kaliteli kömür sahalarında çalıştırılacağı iddiası doğru mudur?
ELİ'ye bırakılan düşük kaliteli kömür sahalarının yalnızca iki yıllık işletme ömrü bulunduğu iddiası doğru mudur?
Doğruysa iki yılın sonunda kamu işletmesinin ve yüzlerce işçinin durumu ne olacaktır? Kamu işçilerinin geleceği nasıl planlanmaktadır?
Bakanlığınızın Eynez kömür sahasında; maliyeti kamulaştırdığı, kârı ise özelleştirdiği iddiaları doğru mudur?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Alparslan Bayraktar, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı ·
28-4 7-37179
Eynez kömür havzasında bulunan ve ruhsat hukuku Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu (TKİ)'ye ait olan maden sahalarına ilişkin işletme, işlettirme, bölme ve devir işlemleri; 3213 sayılı Maden Kanunu'nun Ek 1'inci maddesi ile TKİ Ana Statüsü ve "Rödövans ve Ruhsat Devri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği" hükümleri çerçevesinde yürütülmektedir. Bu mevzuat kapsamında, rezerv yapısı, kalorifik ve kimyasal özellikler, jeolojik ve hidrojeolojik koşullar, üretim ve pazar şartları ile sosyoekonomik unsurlar dikkate alınarak TKİ tarafından doğrudan işletilmesi uygun görülmeyen sahalar, rödövans yöntemiyle TKİ iştirakleri aracılığıyla işlettirilebilmektedir. Bu doğrultuda Eynez sahasında TKİ iştiraki olan Yeni Anadolu Madencilik ve Teknolojileri Sanayi Ticaret A.Ş. ile rödövans sözleşmesi imzalanmıştır.
TKİ ile iştiraki Yeni Anadolu Madencilik ve Teknolojileri Sanayi Ticaret A.Ş. arasında imzalanan rödövans sözleşmesine konu alanda yaklaşık 3.853.000 ton kaynak kömür rezervi bulunduğu tespit edilmiş olmakla birlikte, bu miktarın, sahanın dinamik koşulları ve geçmiş dönem yer altı üretimlerinden Ookaynaklanan o belirsizlikler (nedeniyle artış veya azalış o gösterebileceği değerlendirilmektedir. Söz konusu kömürün baz kalorifik değeri 3.146 Kcal/kg olarak belirlenmiş olup, ekonomik hesaplamalar güncel ocakbaşı kömür fiyatları esas alınarak yapılmaktadır.
İmzalanan rödövans sözleşmelerinin tarafı yalnızca TKİ iştiraki Yeni Anadolu Madencilik ve Teknolojileri Sanayi Ticaret A.Ş. olup, ODAŞ firması ile TKİ arasında herhangi bir sözleşme ilişkisi bulunmamaktadır. Rödövans bedellerinin tespitinde ise; sahadaki kömür rezervi, kalorifik ve kimyasal özellikler, jeolojik ve hidrojeolojik koşullar, üretim ve pazar şartları ile sosyoekonomik parametreler esas alınmaktadır.
Eynez kömür havzasında yürütülen faaliyetler sonucu kamu zararının oluştuğu iddiası gerçeği yansıtmamakta olup, TKİ tarafından işletilmeyecek lokal alanlar mevzuat hükümleri çerçevesinde iştirakler aracılığıyla işletilmekte, bu faaliyetler sonucunda ise rödövans geliri elde edilmesi ve ön alım yoluyla temin edilen kömürün pazarlanması suretiyle ilave ekonomik fayda sağlanmaktadır.
Soma havzasında yer alan Eynez bölgesinde uzun yıllardır TKİ tarafından madencilik faaliyetleri yürütülmekte olup, açık ocak işletmeciliğinin gereği olarak dekapaj ve kömür üretim çalışmaları eş zamanlı şekilde sürdürülmektedir. Sahaların dinamik yapısı ile pazar koşullarındaki değişimler dikkate alınarak üretim ve proje planlamalarında gerekli güncellemeler yapılmakta; üzeri açılan kömür rezervleri ekonomiye kazandırılmaktadır.
Üretimin tek işletmede toplanmasına ilişkin olarak hazırlanan üniversite raporlarında, sahaya özgü heyelan riskleri ve alınması gereken teknik önlemler değerlendirilmiştir. Bununla birlikte işletme kararları alınırken yalnızca söz konusu raporlarla sınırlı kalınmamış; TKİ'nin uzun yıllara dayanan saha gözlemleri, farklı üniversiteler tarafından yapılan teknik değerlendirmeler, makine parkı, personel durumu, ekipman kapasitesi, topoğrafik koşullar, üretim planlaması ve kömür tedarikine ilişkin sözleşmelerin sona ermesi gibi hususlar birlikte dikkate alınmıştır.
Ege Linyitleri İşletmesi Müdürlüğü makine parkında bulunan delici makinelerin bir kısmının, üretici firmalar tarafından yedek parça üretiminin sona ermesi nedeniyle bakım ve onarımı mümkün olmamakta, bu nedenle söz konusu makineler hizmet dışı bırakılarak hurdaya ayrılmaktadır. Hâlihazırda ise envanterde üç adet delici makine faal olarak kullanılmakta olup, kamu kaynaklarının verimli kullanılması amacıyla hurdaya ayrılan makinelerin kullanılabilir parçaları yedek parça temininde değerlendirilmektedir. İşletmenin makina ihtiyaçları yatırım programları kapsamında veya TKİ'nin diğer işletmelerinden temin yoluyla karşılanmaktadır.
ELİ uhdesinde bulunan sahalarda üretim faaliyetleri, kömür üretim ve satış programları doğrultusunda planlanmakta, kömürün zenginleştirilmesi, stok durumu ve pazar koşulları dikkate alınarak faaliyetler yürütülmektedir. Soma havzasındaki sahaların işletme ömrü söz konusu dinamik koşullara bağlı olarak değişkenlik göstermekte olup, uzun vadeli yer altı sahalarında yürütülen faaliyetler kapsamında ELİ
Müdürlüğünde istihdam edilen personel görevlerine devam edecektir.