Mardin ilinde tarım üretiminin artırılması amacıyla yürütülen çalışmalara ilişkin
Kaynak göster
Mahmut Tanal (CHP), 9 Aralık 2025 tarihinde 7/37459 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 72 gün sonra, 19 Şubat 2026).
Mahmut Tanal (CHP, Şanlıurfa). “Mardin ilinde tarım üretiminin artırılması amacıyla yürütülen çalışmalara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/37459, 9 Aralık 2025. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-37459-mardin-ilinde-tarim-uretiminin-artirilmasi-amaciyla-yurutulen-calismalara-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/7d9251db-c40c-4117-9642-019b08628124
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 72 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)MZEİEMM..
" Grup Başkanlığı C H P Tarih : a,
SORULAR
409
Mardin'in kırsal bölgelerinde tarımsal üretim potansiyeli yüksek olmâsiğa rağmen sulama altyapısının yetersizliği, modem tarım tekniklerinin sınırlı kullanımı, su kaynaklarının verimsiz değerlendirilmesi ve tarıma dayalı sanayinin gelişmemesi, kırsal nüfusun ekonomik kırılganlığını artırmaktadır. Sulanamayan geniş tarım arazileri, düşük verim, yüksek maliyet ve pazarlama sorunları üreticilerin gelir seviyesini düşürmekte; kırsal kalkınmayı yavaşlatmaktadır.
Anayasa'nın 2'nci maddesi, sosyal devlet ilkesini düzenleyerek kırsal alanların kalkınmasını ve üreticilerin desteklenmesini devletin temel görevleri arasında sayar.
Anayasa'nın Sinci maddesi, devletin bireylerin refah ve ekonomik güvenliğini sağlama yükümlülüğünü içerir.
Anayasa'nın 45'inci maddesi, tarım arazilerinin korunması, geliştirilmesi ve verimli kullanılmasını devletin açık görevi olarak tanımlar.
Anayasa'nın 56'ncı maddesi, sağlıklı bir çevrede yaşama hakkını ve doğal kaynakların korunmasını zorunlu kılar.
Anayasa'nın 65'inci maddesi, sosyal ve ekonomik hizmetlerin planlı şekilde yürütülmesini emreder.
Bu anayasal hükümler, devlete tarımsal üretimi güçlendirme, su kaynaklarını koruma, sulama altyapısını geliştirme, kırsal kalkınmayı destekleme ve üreticilerin ekonomik güvenliğini sağlama yönünde açık sorumluluklar yüklemektedir. Mardin'deki sulama, tarım ve kırsal kalkınma sorunları bu anayasal yükümlülüklerle bağdaşmamaktadır.
Bu bağlamda;
I. Mardin'deki mevcut sulama altyapısı yeterli midir? Kaç hektar arazi sulanabilmektedir?
Sulanamayan tarım arazilerinin toplam içindeki oranı nedir? Sulama yatırımlarının artırılmasına yönelik devam eden bir proje bulunmakta mıdır?
Tarımsal üretimin artırılması amacıyla son 5 yıl içinde uygulanan: sulama destekleri, toprak ıslahı projeleri, modern tarım teknikleri destekleri, çiftçilere yönelik eğitim ve yayım faaliyetleri kapsamında kaç üreticiye ulaşıldı? Bu programların yıllara göre dağılımı nedir?
Mardin'de kırsal kalkınmayı güçlendirmek amacıyla tarıma dayalı sanayi, işleme tesisleri, kooperatifleşme ve üretici birliklerinin desteklenmesine yönelik özel bir plan, teşvik veya strateji bulunmakta mıdır? Varsa kapsamı, hedef grupları ve uygulama takvimi nedir?
Mardin'de su kaynaklarının korunması ve sürdürülebilir sulama sağlanması amacıyla yürürlükte olan bir strateji, eylem planı veya havza bazlı su yönetimi modeli bulunmakta mıdır? Varsa bu stratejilerin içeriğini ve hedeflerini kamuoyu ile paylaşır mısınız?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü (DSİ) 15. Bölge Müdürlüğü tarafından Mardin ilinde 141.778 hektar arazinin sulanması hedeflenmektedir. 2025 yılı sonu itibarıyla "Mardin Ceylanpınar Ovaları Cazibe Sulaması 3. Kısım Şebeke" işi kapsamında 6.283 hektar "Mardin Depolaması Cazibe Sulaması" işi kapsamında 2.988 hektar olmak üzere toplam 9.271 hektar alan sulanmaktadır.
"Mardin Ceylanpınar Ovaları Cazibe Sulaması 3. Kısım Şebeke İkmali" işi kapsamında 10.050 hektar, "Mardin Depolaması Cazibe Sulaması" işi kapsamında ise 12.584 hektar olmak üzere toplam 22.634 hektar alanda çalışmalar devam etmektedir.
Bunun yanı sıra, GAP Eylem Planı'nda bulunan "Mardin Depolaması Pompaj Sulaması 1. Kademe", "Mardin Depolaması Pompaj Sulaması 2. Kademe" ve GAP Eylem Planı dışında bulunan "Mardin Depolaması Pompaj Sulaması 3. Kademe" ile "Hilvan Siverek Pompaj Sulaması" işlerinin projeleri tamamlanmış olup inşaatı henüz ihale edilmemiştir.
DSİ 10. Bölge (Diyarbakır) Müdürlüğünce Mardin il sınırları içerisinde "Şerifbaba Göleti" ile 120 hektar, "Mardin Derik Dumluca Barajı Sulaması" ile 2.360 hektar, "Hanok Sulaması" ile 250 hektar tarım arazisi sulanmaktadır.
"Yıldız Göleti ve Sulaması" kapsamında yenileme proje çalışması devam etmekte olup iş kapsamında 220 hektar tarım arazisinin sulanması amaçlanmaktadır.
"Mardin Nusaybin Çağ Çağ Sulaması" yenileme rapor çalışmaları kapsamında toplam 8.600 hektar tarım arazisi sulaması çalışması devam etmektedir.
Savur ilçe sınırları içerisinde yer alan "Kralkızı-Dicle Cazibe 3. Kısım" ve "P3 Pompaj Sulaması" kapsamında toplam 2.716 hektar, planlama çalışmaları devam eden "Ahmetli-Yardere Yer Üstü Suyu" kapsamında toplam 374 hektar tarım arazisi sulanması işi devam etmektedir.
"Cizre Barajı HES ve Sulaması" kapsamında toplam 12.620 hektar tarım arazisi sulaması amaçlanmakta olup sulama şebekesi proje aşamasındadır. Baraj inşaat çalışması da devam etmektedir.
"Mardin Savur Bağlıca" ve "'Mardin Savur Künüfür Gölet ve Sulamaları" proje kapsamında toplam 789 hektar tarım arazisi sulanacaktır.
Sulama yatırımlarının arttırılmasına yönelik Çiftçilere Bireysel Sulama Sistemlerinin Desteklenmesi kapsamında, modern basınçlı sulama sistemlerinin yaygınlaşması amacıyla 9050 oranında hibe desteği verilmektedir.
Tarımsal üretimin arttırılması amacıyla Mardin ilinde 2021 yılında 21 yatırımcıya 1.452.906 TL, 2022 yılında 29 yatırımcıya 2.498.749 TL, 2023 yılında 10 yatırımcıya 465.286 TL, 2024 yılında 13 yatırımcıya 2.725.386 TL ve 2025 yılında 23 yatırımcıya 37.156.031 TL olmak üzere son 5 yıl içinde 96 yatırımcıya 11.636 dekar alanda 44.298.358 TL hibe desteği verilmiştir.
İl yayım programı kapsamında "Sulama Destekleri" konusunda çiftçilere yönelik; 2021 yılında düzenlenen tarımsal eğitim ve yayım faaliyetine 15.175 kişi, 2022 yılında 32.132 kişi, 2023 yılında 25.632 kişi, 2024 yılında 28.878 kişi ve 2025 yılında 25.264 kişi olmak üzere son 5 yılda toplam 127.081 kişi katılmıştır.
Strateji Geliştirme Başkanlığı
"Modem Tarım Teknikleri Destekleri" konusunda çiftçilere yönelik; 2021 yılında düzenlenen tarımsal eğitim ve yayım faaliyetine 2.887 kişi, 2022 yılında 6.813 kişi, 2023 yılında 4.695 kişi, 2024 yılında 8.645 kişi ve 2025 yılında 4.192 olmak üzere son 5 yılda toplam 27.232 kişi katılmıştır.
Bakanlığımız tarafından hazırlanan ve Avrupa Komisyonu ile müzakere edilmek suretiyle onaylanan IPARD Programı kapsamında tarım, gıda ve hayvancılık işletmelerimizin modernizasyonu ve AB standartlarında yeni işletmelerin kurulması ile kırsal alanlarımızdaki ekonomik faaliyetlerin çeşitlendirilmesi ve iş olanaklarının geliştirilmesine yönelik olarak hazırlanan projelere 9050-75 oranlarında hibe desteği verilmektedir.
2011 yılından beri 42 ilimizde uygulamakta olduğumuz IPARD Programı, 2024 yılından itibaren IPARD-3 Programının uygulanmasına başlanmasıyla birlikte bütün illerimize yaygınlaştırılmıştır.
IPARD Programının uygulanmaya başladığı 2011 yılından bugüne kadar Mardin ilimizde, 269 projeye reel fiyatlarla toplam 1,7 milyar TL, hibe desteği verilmiş, bu hibeler sayesinde reel fiyatlarla 3,8 milyar TL yatırım yapılmış ve 1.573 insanımıza istihdam imkânı sağlanmıştır.
IPARD Programı kapsamında, üretici örgütlerimize pozitif ayrımcılık yapılmaktadır. Bu çerçevede, üretici örgütleri tarafından sunulan projeler "ortaklaşa yatırım" olarak değerlendirilerek ilave hibe verilmekte; ayrıca bu projelere seçim aşamasında ek puan verilmek suretiyle avantaj sağlanmaktadır.
Mardin ilimizde bugüne kadar üretici örgütleri tarafından sunulan 23 projeye reel fiyatlarla 256,8 milyon TL hibe desteği verilmiş ve bu suretle 419,7 milyon TL yatırım yapılması sağlanmıştır.
Bakanlığımız Su Yönetimi Genel Müdürlüğü tarafından, Mardin'in yer aldığı Fırat-Dicle Havzası için suyun sürdürülebilir kullanımını güçlendirmek ve kuraklıkta kriz yerine risk yönetimi anlayışıyla zararları azaltmak üzere çalışmalar yürütülmekte olup iklim değişikliğinin su kaynaklarına etkisi 2030, 2050, 2070 ve 2100 yılları için su-nüfus projeksiyonları, Havza Koruma Eylem Planı ve Kuraklık Yönetimi Planı hazırlanmıştır.
Ayrıca "Değişen İklime Uyum Çerçevesinde Su Verimliliği Strateji Belgesi ve Eylem Planı (2023-2033) 2023/9 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile yürürlüğe girmiş; 10 yıllık hedef/eylemler belirlenmiş ve kentsel, endüstriyel, tarımsal ve bireysel alanlara yönelik 162 su verimliliği rehberi hazırlanmıştır.
Bu çerçevede Mardin dâhil tüm illerimizde tarımsal su kullanım verimliliğinin artırılmasıyla sulama randımanının 2030"a kadar "060, 2050'ye kadar 9065'e yükseltilmesi hedeflenmekte; kapalı sistem iletim/dağıtım, damla-yağmurlama, yağmur suyu hasadı, arıtılmış atık su kullanımı, parsel bazlı ölçüm, sensör/izleme/karar destek, sulama zamanlaması, gece sulaması ve çiftçi eğitimleri öncelikli uygulama alanları olarak ele alınmaktadır.
Bakanlığımızca tarımda kullanılan suyun etkin kullanımını sağlamak üzere 2007 yılından itibaren bireysel tarla içi modern sulama sistemlerine Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı (KKYDP) kapsamında 9050 oranında hibe desteği sağlanmaktadır.
Diyarbakır, Batman, Siirt, Şırnak, Mardin, Elazığ, Bingöl, Muş, Bitlis, Van ve Hakkari illerini kapsayan "Dicle Alt Havzası" Türkiye'nin 25 havzasından biri olup "Havza Master Planı" çalışması kapsamında;
Strateji Geliştirme Başkanlığı e Havza su potansiyeli ve kalitesi, arazi kullanım durumları, toprak kaynakları, su kullanımları ve ihtiyaçlarının belirlenerek su bütçesinin oluşturulması,
" Belirlenen potansiyelin değerlendirilme öncelikleri ile muhtemel su ihtiyaçlarının tespiti,
" İhtiyacın karşılanma yöntemleri ile teknik, ekonomik ve çevresel yapılabilirliğinin genel anlamda incelenmesini sağlanmıştır.
Yapılan çalışma neticesinde, işin amacına yönelik olarak su ve toprak kaynakları potansiyelini bütüncül bir yaklaşım içinde değerlendirerek, havzanın sosyal ve ekonomik gelişmesine katkı sağlayacak bir "Havza Master Planı" hazırlanması 2017 yılı içerisinde gerçekleştirilmiştir.
Gelinen süreçte, mevcut durumda su ve toprak kaynaklarının kullanımından kaynaklı meydana gelen değişimler göz önüne alındığında Havza Master Planı Revizyonu konusunda 2026 yılında çalışmalara başlanılacaktır.
İbrahim YUMAKLIBakan