Halka açık işletmelerde çalınan müzikler için telif ücreti talep edilmesine ilişkin

Bakanlığımız (Telif Hakları Genel Müdürlüğü)'ca;

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun 41'inci maddesinde, girişi ücretli veya ücretsiz umuma açık mahallerin; eser, icra, fonogram, yapım ve yayınların kullanım ve/veya iletimine ilişkin olarak sözleşme yaparak hak sahiplerinden veya üyesi oldukları meslek birliklerinden izin almaları ve sözleşmelerde yazılı mali hak ödemelerini bu madde hükümlerine göre yapmaları hüküm altına alınmıştır.

Aynı maddenin 2'nci fıkrasında ise eser, icra, fonogram, yapım ve yayınları kullanan ve/veya ileten umuma açık mahallerin; mahallin bulunduğu bölgenin özelliği, mahallin nitelik ve niceliği, fikri mülkiyete konu eser, icra, fonogram, yapım ve yayınların mahalde sunulan ürün veya hizmetin ayrılmaz bir parçası ve ürün veya hizmete katkısı olup olmadığı ve benzeri hususlar dikkate alınmak suretiyle sınıflandırılacağı veya sınıflandırma dışı bırakılacağı hüküm altına alınmıştır. Bu kapsamda Eser, İcra, Yapım ve Yayınların Kullanılması ve/veya İletilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik eki tabloda işletmeler; bulundukları bölge, şehir, çalışma süresi, kapasitesi gibi belli kriterler çerçevesinde sınıflandırılmış olup bazı mahaller açısından metrekare kriteri de işletmenin kapasitesinde esas alınmaktadır.

5846 sayılı Kanun'un 41'inci maddesinin 3"üncü fıkrası, "Faaliyet gösterdikleri sektörlerde; eser sahipleri ve/veya bağlantılı hak sahipleri meslek birlikleri, yapılan sınıflandırmaya bağlı olarak eser, icra, fonogram, yapım ve yayınların kullanımından ve/veya iletiminden kaynaklanan ödemelere ilişkin tarifeleri tespit ederler. Meslek birlikleri ile umuma açık mahaller arasındaki sözleşmeler, bu tarife bedelleri veya taraflarca yapılabilecek müzakereler sonucu belirlenecek bedeller üzerinden yapılır." hükmünü amirdir.

Meslek birlikleri tarifelerinin hangi kriterler göz önünde bulundurularak oluşturulacağı 5846 sayılı Kanun'un 42/A maddesinde düzenlenmektedir. Bu kapsamda hükmün ilgili bölümü, "Tarifelerin tespit edilmesinde; tarifelerin uluslararası ouygulamaların ülkenin ekonomik ve toplumsal koşullarına uyarlanabilirliği göz önünde bulundurularak makul seviyede belirlenmesi ile teknolojik alandaki değişimlerin yanı sıra eser, icra, fonogram, yapım ve yayınların yaratıldığı ve kullanıldığı sektörlerin yapısını tahrip edici, üretimi ve kullanımı engelleyici ve genel kabul görmüş uygulamalara zarar verici bir etki yaratılmaması, rekabeti bozucu şartlar oluşturulmaması, yapılan sınıflandırma, ilgili sektörlerdeki ürün fiyatları ve bu sektörlerin gayrisafi milli hâsıladaki payı, eser, icra, fonogram, yapım ve yayınların kullanım ve/veya iletim sıklığı, birim fiyat veya götürü usulü ödeme, ödeme plânı ve benzeri hususlar esas alınır." şeklindedir.

Kanun'un 4l'inci maddesinin 8'inci fıkrası, "Onuncu ayda umuma açık mahaller veya meslek kuruluşları ile meslek birlikleri arasında tarifeler veya ortak tarifeler üzerinde uzlaşma sağlanamaması ve sözleşme yapılamaması halinde, en geç bu ayın sonuna kadar, meslek birlikleri ve/veya meslek kuruluşları tarafından bu tarifelerin Bakanlıkça oluşturulacak uzlaştırma komisyonunda müzakere edilmesi talep edilebilir." hükmünü amirdir. Bu kapsamda TOBB veya TESK tarafından başvuru yapılması halinde; tarifelerin müzakere edilmesi amacıyla, Bakanlığımız temsilcisi başkanlığında, Rekabet Kurumu, ilgili meslek birlikleri ve kullanıcıları temsil eden meslek kuruluşlarının temsilcilerinin katılımıyla oluşturulan Uzlaştırma Komisyonu toplanmaktadır. Müzakereler sonucunda mutabakata varılamaması halinde, tarafların yargı yoluna başvurabilecekleri hüküm altına alınmıştır.

Meslek birlikleri, 5846 sayılı Kanun'un 42'nci maddesi uyarınca, telif haklarını takip etmek amacıyla faaliyet gösteren özel hukuk tüzel kişileridir. Bu çerçevede, müzik sektöründe eser sahipleri alanında Türkiye Musiki Eseri Sahipleri Meslek Birliği (MESAM) ve Musiki Eseri Sahipleri Grubu Meslek Birliği (MSG) faaliyet göstermekte olup bu iki meslek birliği Müzik Sektöründe Eser Sahipleri Federasyonunu (MSF) kurmuşlardır. Konaklama tesislerinin ve umuma açık mahallerin tamamına ilişkin lisanslamalar eser sahipleri bakımından bu Federasyon üzerinden gerçekleştirilmektedir.

Diğer yandan bağlantılı hak sahipleri alanında 5 meslek birliği bulunmaktadır. MÜ-YAP Bağlantılı Hak Sahibi Fonogram Yapımcıları Meslek Birliği (MÜ-YAP), Müzik Yapımcıları Meslek Birliği (MÜZİKBİR), Bağlantılı Hak Sahibi Fonogram Yapımcıları Meslek Birliği (MÜYA-BİR), Müzik Yorumcuları Meslek Birliği (MÜYOR-BİR) ile İcracı Sanatçılar ve Müzisyenler Meslek Birliği (TSMB) bağlantılı hak sahiplerini temsil eden meslek birlikleridir. Bu birliklerin bir araya gelmesiyle Müzik Sektöründe Bağlantılı Haklar Federasyonu (MÜZFED) kurulmuş olmakla birlikte MÜZFED'in yetkili olmadığı mahallerde lisanslama, meslek birlikleri tarafından devam ettirilmektedir.

5846 sayılı Kanun'un 42/B maddesi gereğince; meslek birlikleri ve federasyonlar, idari ve mali açıdan Bakanlığımızın denetimine tâbi olup denetimin kapsamı ve aykırılıkların tespiti halinde gerçekleştirilecek işlemler anılan hükümde düzenlenmiştir.

Her birlik ve federasyon 5846 sayılı Kanun'dan düzenlenen yetkiyle kendi üyelerinin haklarının takibi amacıyla faaliyet göstermekle birlikte koruma-kullanma dengesine dayalı bir telif sisteminin tesisi amacıyla Bakanlığımızca çalışmalar yürütülmektedir. Bu kapsamda müziklerde farklı hak sahiplikleri bulunması nedeniyle oluşan muhatap fazlalığının giderilmesi, tarife bedellerinden indirim yapılması ve bu suretle toplam telif gelirlerinin artırılması amacıyla, 2023 yılında Bakanlığımızca başlatılan "müzik lisans belgesi" uygulaması sayesinde konaklama tesislerinde 40 yılı aşkın süredir devam eden ihtilaflar sonlandırılmıştır. 2025 yılında ise Bakanlığımız koordinasyonunda başlatılan çalışma kapsamında gastronomi tesislerini temsil eden iki önemli dernek ile müzik federasyonlarımızın mutabakatıyla imzalanan iş birliği protokolü sayesinde pek çok tesis, işlem kolaylığı ve indirimli tarife bedellerinden faydalanmıştır.

2026 yılında umuma açık mahaller bakımından yaşanan ihtilafların daha kapsayıcı ve kalıcı şekilde giderilmesi amacıyla Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ile işbirliği içerisinde çalışmalar başlatılmıştır.

Mehmet Nuri ERSOYBakan