Şanlıurfa ilindeki Germuş Kilisesinin restorasyonuna ilişkin
Kaynak göster
Mahmut Tanal (CHP), 31 Ağustos 2023 tarihinde 7/3863 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Kültür ve Turizm Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 71 gün sonra, 10 Kasım 2023).
Mahmut Tanal (CHP, Şanlıurfa). “Şanlıurfa ilindeki Germuş Kilisesinin restorasyonuna ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/3863, 31 Ağustos 2023. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-3863-sanliurfa-ilindeki-germus-kilisesinin-restorasyonuna-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/9ad9ec6a-f91a-4ddf-8edc-018a4fbba9a2
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 71 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıda belirtilen sorularımın, Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy tarafından yazılı olarak cevaplandırılmasını, Anayasa'nın 98 ve TBMM İç Tüzüğünün 96. ve 99. maddeleri gereğince saygıyla talep ederim.
Şanlıurfa ili Haliliye ilçesinde bulunan, Surp Asdvadzadzin Kilisesi olarak da bilinen, Germuş Kilisesi'nin atıl vaziyette bırakıldığı ve Kilise'nin tahribata uğradığı iddiaları mevcuttur. Bu hususa ilişkin sorularımın cevaplanması gerekmektedir.
SORULAR
) Şanlıurfa ili Haliliye ilçesinde bulunan, Surp Asdvadzadzin Kilisesi olarak da bilinen Germuş Kilisesi'nin atıl vaziyette bırakıldığı iddiaları doğru mudur? Şayet doğruysa bunun gerekçesi nedir? Bakanlığınız, tarihi ve kültürel değeri olan bir mabedi neden kaderine terk etmiştir? Bu husus, Anayasa'ınızın "Tarih, kültür ve tabiat varlıklarının korunması" başlıklı 63. maddesine aykırı değil midir?
) İçerisinde Germuş Kilisesi'nin de bulunduğu Şanlıurfa ili Haliliye ilçesi Dağeteği Merkezi" olarak kabul edilmiş olmasına rağmen, Germuş Kilisesi'nin denetimsizlik sebebiyle define arayan kişiler tarafından tahrip edildiği iddiaları doğru mudur? Şayet doğruysa Bakanlığınız tarafından tahribat eylemlerine ilişkin neden tedbir alınmamıştır? Tahrip edilen yerlerin restorasyon çalışmaları başlamış mıdır? Şayet başlamışsa bu çalışmalar hangi aşamadadır? Şayet başlamamışsa bunun gerekçesi nedir? Şanlıurfa'da tarihi ve kültürel varlıkların kendi kaderine terk edilmesi, tahribata karşı korunmaması, bölgedeki kültür turizminin baltalanmasına sebebiyet vermeyecek midir? Bakanlığınız, Germuş Kilisesi'nin daha fazla tahrip edilmemesi için hangi tedbirleri alacaktır?
) Germuş Kilisesi'nin kubbesinin çöktüğü iddiaları doğru mudur? Şayet doğruysa restorasyonuna ilişkin çalışmalar başlatılmış mıdır? Şayet başlatılmışsa bu çalışmalar hangi aşamadadır? Şayet başlatılmamışsa bunun gerekçesi nedir?
) Bakanlığınız tarafından Germuş Kilisesi için restorasyon projesi hazırlanmış mıdır? Şayet hazırlanmışsa bu projenin kapsamı ve bedeli nedir? Bu projenin gerçekleştirilmesine ilişkin çalışmalar başlatılmış mıdır? Şayet başlatılmışsa hangi aşamadadır? Şayet başlatılmamışsa bunun gerekçesi nedir? Bu proje ne zaman hayata geçirilecektir?
) Germuş Kilisesi'nin içindeki ve çevresindeki eski mezarlıkların bulunduğu arazilerin imara açıldığı iddiaları doğru mudur? Şayet doğruysa bunun gerekçesi nedir? Anayasa'ınızın 63. maddesi uyarınca kültür ve tabiat varlıklarını korumakla görevli olan Devlet'in, kültürel ve tarihi öneme sahip Germuş Kilisesi'nin daha da tahrip edilmesine yol açacak bu kararı Anayasa'ınızın ihlal edilmesi anlamına gelmiyor mu?
) Bakanlığınız tarafından, yok olma noktasına gelen Germuş Kilisesi'nin ivedi olarak koruma altına alınmasına ilişkin çalışmaları var mıdır? Bu çalışmalar ne zaman hayata geçirilecektir? Şayet yoksa koruma altına alınmadığı takdirde telafisi imkânsız tarihi ve kültürel kayıplar yaşanacağı açık değil midir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Mehmet Nuri Ersoy, Kültür ve Turizm Bakanı ·
Bakanlığımız (Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel MüdürlüğüY'ca; şanlıurfa ili, Haliliye ilçesi, Germuş Kilisesi, Diyarbakır Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun 28.03.2002 tarihli kararı ile 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmiştir. Taşınmazın mülkiyeti Maliye Hazinesine ait olup Bakanlığımıza tahsisli iken Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının (Milli Emlak Genel Müdürlüğü) 10.08.2023 tarihli yazısıyla, 330 parselin "kültür ve sergi mekânı olarak kullanılmak üzere" Şanlıurfa Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığına iki yıl ön süreli tahsisi uygun görülmüştür.
Anılan Kurulun 10.07.2012 tarihli kararı ile yapı grubu 1.. grup olarak belirlenmiştir. Kurulun; 10.07.2012 tarihli kararı ile söz konusu tescilli yapıya ilişkin rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri, 11.12.2014 tarihli kararı ile de çevre düzenleme ve güvenlik kamerası projeleri uygun bulunmuştur.
Bakanlığımızca, kaçak define kazılarının yapıldığına ya da yapılacağına dair iletilen ihbar ve başvuruları ivedilikle kolluk birimlerine yönlendirilerek gerekli işlemler başlatılmakta, bununla birlikte Valiliklerden kültür varlıklarının bulunduğu alanlara önleyici devriye kontrollerinin yapılmasının sağlanması istenmektedir. Kültür varlıklarının bozulmasına, tahribine, yok olmasına veya her ne suretle olursa olsun zarar görmesine sebebiyet verenler hakkında 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'nun 65. ve 74. maddelerine muhalefetten Bakanlığımızca suç duyurusunda bulunularak adli süreçler titizlikle takip edilmektedir.
Ayrıca, Bakanlığımızca kültürel mirasımızın sürdürülebilir korunmasına, toplumsal kültürel kimliğimizin geliştirilmesine, yaşatılarak gelecek kuşaklara aktarılmasına yönelik, hiçbir ayrım gözetmeksizin tüm tescilli taşınmaz kültür varlıklarının koruma-onarım çalışmaları gerçekleştirilmeye çalışılmaktadır. Bu kapsamda Bakanlığımıza tahsisli tescilli kültür varlığı yapıların proje ve restorasyonları, yapının bulunduğu konumun önemi, kültürel, mimari değerleri ile yapısal bozulma dereceleri göz önünde bulundurularak etaplar halinde yıllara sari olarak ya da tek etapta, yıllık yatırım programları kapsamında değerlendirilmektedir.
26 Haziran 2023 tarihinde Germuş Kilisesi'nde yerinde incelemelerde bulunulmuş olup yapının hasarlı olduğu, kubbesinde çökme meydana geldiği, dış duvarlarında ve üst örtüsünde ayrışmalar olduğu gözlemlenmiştir. 6 Şubat 2023 depremi sonrasında yapının ağır hasarlı olarak tespit edildiği, Şanlıurfa Valiliği Yatırım İzleme Koordinasyon Başkanlığının 05.05.2023 tarihli yazısında belirtilmiştir. Haliliye ilçesinde depremde hasar gören korunması gerekli taşınmaz kültür varlıklarına yönelik Şanlıurfa Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun 14.02.2023 tarihli kararı alınmıştır. Bu kapsamda revize projelerin hazırlatılarak Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğüne iletilmesi durumunda konu ivedilikle Koruma Bölge Kurulu gündeminde değerlendirilecektir.
Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğüne iletilmiş Germuş Kilisesi'nin de içinde bulunduğu herhangi bir imar planı çalışması veya değişikliği bulunmamaktadır.
Mehmet Nuri ERSOYBakan