Görme engelli öğrencilere ilişkin
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 31 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın T.C. Milli Eğitim Bakanı Sayın Yusuf Tekin tarafından yazılı olarak yanıtlanmasını Anayasa'nın 98. ve TBMM İç Tüzüğü'nün 96. maddeleri gereğince talep ederim.
Op. Dr. Ali KARAOBA Eğitim hakkı, çocuklarımız ve gençlerimiz başta olmak üzere her yaştan tüm vatandaşlarımızın toplumsal yaşama eşit ve bağımsız biçimde katılabilmesinin temel koşuludur. Ancak körler ve görme engelli vatandaşlarımız açısından Türkiye'de eğitim sistemi; okul öncesinden yükseköğretime, müfredattan sınavlara, fiziki koşullardan dijital içeriklere kadar pek çok alanda ciddi erişilebilirlik sorunlarına sahiptir. Bu sorunlar, yalnızca teknik eksikliklerden ibaret olmayıp, görme engelli öğrencilerin eğitim hayatı boyunca sürekli olarak başkalarına bağımlı hâle gelmesine yol açan yapısal bir eşitsizlik üretmektedir.
Körler ve görme engelli öğrenciler; ders kitaplarına erişim, sınıf içi materyallerin kullanımı, tahtadaki içeriklerin aktarımı, ölçme ve değerlendirme süreçleri ile sınav uygulamalarında önemli güçlüklere yaşadığına dair tarafıma birçok bilgi, talep ve şikâyet iletilmektedir. Braille alfabeli kitapların ve erişilebilir dijital içeriklerin yetersizliği, yardımcı teknolojilere erişimde yaşanan sorunlar ve öğretmenlerin bu alandaki bilgi eksikliği, öğrencilerin akademik başarılarını doğrudan etkilemektedir. Eğitim ortamlarının büyük ölçüde görsel anlatıma dayanması, görme engelli öğrencilerin potansiyellerini ortaya koymalarını engellemektedir.
Bunun yanı sıra, farklı kademelerdeki okul/eğitim binalarının fiziksel koşulları, yönlendirme sistemleri ve güvenlik düzenlemeleri de görme engelli öğrenciler açısından çoğu zaman sorunlar ortaya çıkarmaktadır. Dokunsal yüzeylerin eksikliği, Braille yönlendirmelerin sınırlılığı ve okul içi yön bulma sistemlerinin yetersizliği, öğrencilerin okul yaşamında bağımsız hareket edebilmesini zorlaştırmaktadır. Bu durum, eğitimin yalnızca akademik değil, aynı zamanda sosyal boyutunda da dışlanmaya yol açmaktadır. Ölçme ve değerlendirme alanında ise merkezi sınavlar, bursluluk sınavları ve okul içi sınavlarda erişilebilirlik hâlâ büyük bir sorun olarak varlığını sürdürmektedir. Okuyucu-işaretleyici uygulamaları, erişilebilir dijital sınav sistemleri ve eşit süre düzenlemeleri konusunda yaşanan uygulama farklılıkları, görme engelli öğrenciler arasında dahi eşitsizlik yaratmaktadır. Ayrıca bu uygulamaların keyfi ve standarttan yoksun biçimde yürütüldüğüne dair ciddi iddialar bulunmaktadır.
Dijitalleşmenin hız kazandığı bir dönemde, Milli Eğitim Bakanlığı'nın kullandığı platformlar da görme engelli bireyler açısından kritik öneme sahiptir. EBA, MEBBİS, e-Okul ve diğer dijital sistemlerin ekran okuyucu uyumu, sesli yönlendirme ve erişilebilir tasarım kriterleri bakımından yeterliliği, görme engelli öğrencilerin ve velilerin eğitime etkin katılımını belirlemektedir. Ancak sahadan gelen bilgiler, bu platformlarda erişilebilirlik açısından sorunların olduğunu göstermektedir. Öğretmen eğitimi ve rehberlik hizmetleri de bu bütünün önemli bir parçasıdır. Görme engelli öğrencilerle çalışan öğretmenlerin, özel eğitim öğretmenleri dışındaki branşlarda yeterli bilgi ve donanıma sahip olmaması; rehberlik ve psikolojik danışmanlık hizmetlerinin erişilebilir sunulmaması, öğrencilerin eğitim sürecini daha da zorlaştırmaktadır. Eğitimde kapsayıcılık, yalnızca özel okullar veya özel sınıflar üzerinden değil; tüm eğitim sistemi içinde eşitlikçi bir yaklaşım gerektirir. Bu bağlamda,
SORULAR
Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı okullarda öğrenim gören körler ve görme engelli öğrenci sayısı kaçtır? Bu öğrencilerin okul türlerine, eğitim kademelerine ve illere göre dağılımı nasıldır?
Görme engelli öğrenciler için Braille alfabeli ders kitapları, erişilebilir dijital kitaplar ve yardımcı eğitim materyalleri hangi düzeyde sağlanmaktadır? Bu materyallerin tüm dersleri kapsadığı söylenebilir mi?
EBA, e-Okul, MEBBİS ve benzeri Milli Eğitim Bakanlığı dijital platformları; ekran okuyucu uyumu, sesli yönlendirme ve erişilebilir tasarım kriterlerini karşılamakta mıdır? Bu konuda Bakanlığınızca yapılmış bir erişilebilirlik denetimi bulunmakta mıdır?
Okul binalarında görme engelli öğrencilerin bağımsız hareket edebilmesini sağlayacak dokunsal yüzeyler, Braille yönlendirmeler ve güvenli dolaşım düzenlemeleri hangi düzeydedir? Bu konuda belirlenmiş asgari standartlar var mıdır?
Görme engelli öğrencilerin merkezi sınavlar ve okul içi sınavlarda karşılaştıkları erişilebilirlik sorunlarına ilişkin Bakanlığınızın standartlaştırılmış bir uygulama rehberi bulunmakta mıdır? Okuyucur-işaretleyici uygulamaları ve sınav süreleri ülke genelinde eşit biçimde uygulanmakta mıdır?
Görme engelli öğrencilerle çalışan öğretmenlere yönelik hizmet içi eğitim programları bulunmakta mıdır? Bu eğitimlere bugüne kadar kaç öğretmen katılmıştır?
Rehberlik ve psikolojik danışmanlık hizmetleri, görme engelli öğrencilerin erişimine uygun biçimde sunulmakta mıdır? Bu alanda özel düzenlemeler yapılmış mıdır?
Görme engelli öğrencilerin eğitim hayatı boyunca yaşadığı erişilebilirlik sorunları, okul terk oranları ve akademik başarıları üzerine Bakanlığınız tarafından yapılmış bir saha araştırması veya etki analizi bulunmakta mıdır?
Milli Eğitim Bakanlığı'nın körler ve görme engelli öğrenciler için kısa, orta ve uzun vadeli hedefler, bütçe ve uygulama takvimi içeren bütüncül bir erişilebilir eğitim eylem planı bulunmakta mıdır?
Son beş yıl içerisinde Bakanlığınıza CİMER ve diğer kanallar aracılığıyla görme engelli öğrencilerin eğitime erişimine ilişkin yapılan başvuru ve şikâyet sayısı kaçtır? Bu başvuruların kaçı çözüme kavuşturulmuştur?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Yusuf Tekin, Milli Eğitim Bakanı ·
b) 06/02/2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1794495 sayılı yazınız.
c) 16/02/2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1798708 sayılı yazınız.
ç) 17/02/2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1800621 sayılı yazınız.
Bakanlığımıza İlgi (a-b-c-ç)'de kayıtlı yazıyla iletilen Şanlıurfa Milletvekili Mahmut TANAL'ın 7/39387, Kars Milletvekili İnan Akgün ALP'in 7/39736, İzmir Milletvekili Mustafa BİLİCİ'nin 7/39738, Muğla Milletvekili Selçuk ÖZDAĞ'ın 7/39739, Bursa Milletvekili Yüksel Selçuk TÜRKOĞLU"nun 7/39983, Sakarya Milletvekili Ümit DİKBAYIR"ın 7/39984, İstanbul Milletvekili Cemal ENGİNYURT'un 740142 ile Uşak Milletvekili Ali KARAOBA'nın 7/40151 esas numaralı yazılı soru önergeleri incelenmiş olup konuya ilişkin bilgiler Ek'te sunulmuştur.
7/34381 Giık , ağ N
• / 19136 Yu GE.f01 Milli H&itim Bakanı 1039738 Sık.109 Ek: Bilgi (12 Sayfa) 123 733 6K£,401 7) 23983 7140142
?İLO1SA 6,Kk,(|0OT Elektronik Ağ: www.meb.gov.tr Faks: (0312) 418 7539
NE S) rateji Geliştirme Başkanlığı ho
TF) 40154
ÖNERGESİNE İLİŞKİN BİLGİ
Bakanlığımız tarafından her yıl görme yetersizliği olan toplam 5.730 öğrencimiz için ilkokul, ortaokul ve ortaöğretim kademelerinde okutulmakta olan ders kitapları ile eğitim aracı ve öğretim materyalleri Braille baskıya hazır hâle getirilmektedir. Hazırlanan materyaller, belirlenen ihtiyaç listeleri ve dağıtım planı doğrultusunda basılmakta ve ilgili okul ve kurumlara ulaştırılmaktadır.
Ayrıca 2024 yılında yürütülen AR-GE çalışmaları kapsamında mevcut materyal çeşitliliği artırılmış ve materyal yelpazesine 35 yeni ürün eklenmiştir. Söz konusu materyaller farklı yetersizlik türlerini destekleyecek şekilde tasarlanmış olup özellikle görme ve işitme yetersizliği alanlarına yönelik yeni setler geliştirilmiştir.
Bakanlığımız, görme yetersizliği olan öğrencilerin eğitim süreçlerine erişimini ve akademik gelişimlerini desteklemek amacıyla materyal geliştirme çalışmalarını ihtiyaçlar doğrultusunda sürdürmektedir.
Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği'nin 11. maddesinde yer alan "Bakanlıkça düzenlenen merkezi sistem sınavları ile protokolle yapılan sınavlarda özel eğitim ihtiyacı olan öğrenciler için gerekli tedbirler alınır." hükmü doğrultusunda sınav tedbir hizmetleri yürütülmektedir. Okul içinde gerçekleştirilen sınavlarda ise öğrenci için düzenlenen Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) ve BEP geliştirme biriminin kararı doğrultusunda gerekli tedbirler alınmaktadır. İlgili yönetmeliğin tam zamanlı kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitimlerine devam eden öğrencilerin başarılarının değerlendirilmesine ilişkin 24. maddesinde ve özel eğitim okulları ile özel eğitim sınıflarına devam eden öğrencilerin başarılarının değerlendirilmesine ilişkin 38. maddesinde öğrencilerin başarılarının BEP'lerine göre değerlendirildiği, tüm ölçme ve değerlendirme süreçlerinde öğrencilerin yetersizlik türü, gelişim özellikleri ve eğitim performansları doğrultusunda süre, ortam, yöntem, cihaz ve materyallerde düzenlemeler yapılarak gerekli tedbirler alındığı, özel eğitim ihtiyacı olan öğrenciler için merkezi sistem sınavlarında gerekli tedbirler alındığı, görme yetersizliği olan öğrenciler için resim, şekil ve grafik içeren sorular kabartma olarak, betimlenerek veya bu soruların yerine eş değer sorular hazırlanarak değerlendirme yapıldığı hüküm altına alınmıştır.
Merkezi sınavlarda görme yetersizliği olan öğrencilere yönelik sınav tedbir hizmetleri sunulmaktadır. "Engelli Sağlık Kurulu Raporu" ya da "Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu (ÇÖZGER)" bulunan öğrenciler merkezi sistem sınavlarında sınav tedbir hizmetinden faydalanabilmektedir. Özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerin yetersizlik durumlarına uygun sınav tedbir hizmeti alabilmeleri ve bu öğrencilerin bilgilerinin sisteme işlenmesi amacıyla kayıtlı olduğu okulun bulunduğu bölgede hizmet veren rehberlik ve araştırma merkezine müracaat etmesi gerekmektedir. Özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilere RAM tarafından, MEBBİS-RAM Modülüne işlenen bilgiler doğrultusunda sınav tedbir hizmeti verilmektedir.
Bu süreç, her yıl yayımlanan sınav kılavuzları doğrultusunda, öğrencinin ihtiyacı ve velinin talebi esas alınarak okul müdürlükleri ile Rehberlik ve Araştırma Merkezleri (RAM) koordinasyonunda yürütülmektedir. Standart uygulama kapsamında; total düzeyde görme yetersizliği olan öğrenciler için okuyucu ve kodlayıcı desteği, tek kişilik salon ve 20 dakika ek süre imkânı sunulurken; resim, şekil ve grafik içeren soruların yerine eş değer sorular sorulmaktadır. Az gören öğrencilerimiz için ise tercihlerine göre 18 punto büyüklüğünde soru MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI 0) EĞİTİMİN Strateji Geliştirme Başkanlığı YÜZYILI kitapçığı ve kodlayıcı desteği ya da okuyucu-kodlayıcı yardımı sağlanmaktadır. Bu hizmetler, ülke genelindeki tüm sınav merkezlerinde kılavuz hükümlerine göre uygulanmaktadır.
Okul içi sınavlarda ise erişilebilirlik, yasal bir zorunluluk olan Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP) üzerinden güvence altına alınmaktadır. Her görme engelli öğrenci için oluşturulan BEP Geliştirme Birimi, öğrencinin yetersizlik türü ve eğitim performansını dikkate alarak sınav ortamı, süresi, yöntemi ve kullanılacak materyallerde gerekli uyarlamaları belirlemektedir. Bu kapsamda, okul içi ölçme ve değerlendirme süreçlerinde soruların kabartma olarak sunulması, betimlenmesi veya eş değer sorularla değiştirilmesi gibi tedbirler, öğrencinin bireysel ihtiyaçları doğrultusunda kesintisiz olarak hayata geçirilmektedir. Merkezi sistem sınavlarında özel eğitim ihtiyacı olan öğrenciler için alınması gereken sınav tedbirleri sınav kılavuzlarında bulunmakta olup ülke genelinde standart biçimde uygulanmaktadır.
Bakanlığımız, görme yetersizliği olan öğrencilerle çalışan öğretmenlerin mesleki yetkinliklerini artırmak amacıyla çok boyutlu bir eğitim stratejisi yürütmektedir. Bu kapsamda hazırlanan yazılı, görsel ve dijital içerikler aracılığıyla öğretmenlere kapsamlı kaynaklar sunulmaktadır. Özellikle "Bütünleştirici Eğitim Modülleri (BÜTEM"" projesi ile öğretmenlerin dijital platformlar üzerinden tanılama sürecinden öğretimsel düzenlemelere kadar birçok modüle erişimi sağlanmıştır. Öğretmen Bilişim Ağı (ÖBA) üzerinden sunulan bu içerikler; animasyonlar, uygulamalı videolar ve etkileşimli anlatımlarla zenginleştirilerek tüm öğretmenlerin kullanımına açılmıştır.
Öğretmenlerin sahadaki ihtiyaçları doğrultusunda merkezi ve mahalli düzeyde yüz yüze ve uzaktan hizmet içi eğitimler de düzenli olarak gerçekleştirilmektedir. "Görme Yetersizliği Olan Öğrencilerin Eğitiminde Özel Eğitim Uygulamaları" gibi alanlara odaklanan kurs programları, uzman akademisyenlerin katılımıyla yürütülmektedir. Ayrıca, BEP hazırlama ve destek eğitim odası uygulamaları gibi genel özel eğitim konularında hazırlanan seminerler tüm öğretmenlere sunulmaktadır.
MEB 2024-2028 Stratejik Planı'nda farklılıkları dikkate alan bir özel eğitim ve rehberlik anlayışıyla öğrencilerin, eğitim ve yaşam süreçlerindeki potansiyellerini en üst düzeye çıkaracak ve özel eğitime ihtiyacı olan bireylerin toplumla bütünleşmelerini sağlayacak bilgi ve beceriler ile ilgi ve yetenekleri doğrultusunda gelişimlerini destekleyecek fiziki, beşeri ve teknolojik imkânların artırılması amaçlanmıştır.
Sınıf rehberlik programlarının uygulanması sürecinde öğrencileri farklı gelişimsel alanlarda desteklemek için hazırlanan sınıf rehberlik etkinliklerinin uygulayıcıya/öğretmene yönelik kısmında, etkinlikleri gerçekleştirme sürecinde görme engelli öğrenciler dâhil tüm özel eğitim ihtiyacı olan öğrenciler için yapılabilecek öğretimsel uyarlamalara yer verilmiştir. Bu uyarlamalar, farklılaştırılmış öğretim ve öğrenme için evrensel tasarım ilkeleri kapsamında temellendirilerek; çevresel düzenlemeler, materyal uyarlamaları, öğrenme içeriğini farklılaştırma, öğrenme sürecini farklılaştırma ve öğrenme ürünlerini farklılaştırmaya yönelik öneriler şeklinde ifade edilmiştir. Öğretmenlerin/uygulayıcıların etkinlikleri gerçekleştirirken, sınıflarındaki özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerin gereksinimlerine göre sürece katılımlarını destekleyecek uyarlamaları yapmaları gerekmektedir.
Çevresel Düzenlemeler: Özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerin fiziksel çevresini; 1s1, ışık ve oturma düzeni açısından düzenleme boyutunda; sosyal çevresini ise etkinlikleri gerçekleştirme sürecinde küçük grup çalışmalarına yer verilmesi ve akranları ile farklı şekillerde bir arada olmasına yönelik düzenlemeler boyutunda ele alarak çeşitli öneriler sunulmuştur. Örneğin, materyal seçim ve dağıtımında çocuklardan destek alma, küçük grup çalışmalarında öğrencilere akran eşlemesi yapılması gibi önerilere yer verilmiştir.
İx AN A , A uv. , , 5 MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI OO sizin Çe İda Strateji Geliştirme Başkanlığı OO iz a iy mila
Materyal Uyarlamaları: Özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerin etkinlik sürecine katılımlarını desteklemek üzere etkinlik materyallerinde yapılan değişiklik ve düzenlemelere yönelik öneriler bu kapsamda ele alınmıştır. Örneğin, çalışma yapraklarındaki yazıların punto büyüklüğünün artırılması veya dokunsal özellikler eklenerek görme bakımından işlevsel hâle getirilmesi; materyallere tutarken kavramayı artırıcı parçalar/özellikler eklenmesi gibi önerilere yer verilmiştir.
Öğrenme İçeriğini Farklılaştırma: Özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerin gelişim ve öğrenme özelliklerine göre etkinliklerde öğretilecek içeriğin basitleştirilmesine ya da çeşitlendirilmesine yönelik uyarlama önerileri bu kapsamda ele alınmıştır. Örneğin, etkinlik sürecindeki çalışmaların özel eğitim ihtiyacı olan öğrenciler için küçük parçalara bölünerek aşamalı hâle getirilmesi, tartışma sorularının basitleştirilerek öğrencilerin katılımlarının desteklenmesi, öğrenciden etkinliğin tamamı yerine sınırlı miktarının/bölümünün yapılmasının istenmesi etkinliklerin basitleştirilmesine yönelik öneriler kapsamında sunulmuştur. Etkinliklere öğrencilerin gereksinimlerine göre katılımlarını artırabilecek şekilde müzik, drama gibi çalışmaların eklenmesi ise etkinlikleri çeşitlendirmeye yönelik ele alınmıştır.
Öğrenme Sürecini Farklılaştırma: Özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerin katılımlarını desteklemek üzere etkinlik sürecindeki etkileşimin düzenlenmesine ilişkin öneriler bu kapsamda ele alınmıştır. Örneğin, özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilere neyin nasıl yapılacağını anlatmak üzere yetişkin ya da akran desteğinin sunulması, etkinlikte yer alan çalışma yaprakları yapılırken öğrencilerin bireysel olarak desteklenmesi gibi öneriler verilmiştir.
Öğrenme Ürünlerini Farklılaştırma: Özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerin etkinlik süresinde öğrendiklerini (kazanımlarını) kendi özelliklerine göre farklı şekillerde ifade edebilmesine yönelik uyarlama önerileri bu kapsamda ele alınmıştır. Örneğin, çalışma yaprakları ile çalışılırken öğrencilerin farklı şekillerde tepki vermelerine (yazmak yerine kendilerini sözlü olarak ifade etmelerine) fırsat tanıma gibi öneriler sunulmuştur.
Ayrıca özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerin akranları ile etkileşim kurmasını sağlayarak okul ve toplum yaşamında gerekli olan olumlu ve uyumlu davranışlar edinmesi amacıyla ortaokul ve lise öğrencilerine yönelik "Akran Danışmanlığı Programı" geliştirilmiştir. Ayrıca özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerin aileleri ile birlikte değişim ve gelişimlerinin desteklenmesi, ailelerinin karşılaştığı gelişimsel ve ani krizler ile etkili bir şekilde baş edebilmesi adına özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerin ailelerine yönelik "Aile Danışmanlığı Programı" geliştirilmiştir.
Son beş yıl içerisinde Bakanlığımıza CİMER yoluyla görme yetersizliği olan öğrencilerin eğitimiyle ilgili yapılan 785 başvuru incelenmiştir. Bunların 162'si Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğümüzce cevaplandırılmış, 623 başvuru ise çözüme ulaştırılması için ilgili birimlere yönlendirilmiştir