Yaşayan diller ve lehçeler seçmeli dersi kapsamında okutulan dillerle ilgili çeşitli verilere ilişkin
Kaynak göster
Ömer Faruk Gergerlioğlu (DEM Parti), 18 Şubat 2026 tarihinde 7/40696 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Millî Eğitim Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 55 gün sonra, 14 Nisan 2026).
Ömer Faruk Gergerlioğlu (DEM Parti, Kocaeli). “Yaşayan diller ve lehçeler seçmeli dersi kapsamında okutulan dillerle ilgili çeşitli verilere ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/40696, 18 Şubat 2026. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-40696-yasayan-diller-ve-lehceler-secmeli-dersi-kapsaminda-okutulan-dillerle-ilgili-cesitli-veril (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/387c6369-f4b7-4907-88ce-019c751d8a6a
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 55 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Milli Eğitim Bakanı Sayın Yusuf Tekin tarafından Anayasanın 98'inci ve TBMM İçtüzüğünün 96'ncı ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını saygılarımla arz ederim.
Kürtçenin (Kurmanci ve Zazaki) ve Türkiye'de konuşulan diğer yerel dillerin kamusal alanda görünürlüğünün artması, eğitim sistemi içinde korunup geliştirilmesi; kültürel çeşitliliğin yaşatılması, demokratikleşme, eşit yurttaşlık ve toplumsal barış bakımından önem taşımaktadır.
Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde ortaokul kademesinde "Yaşayan Diller ve Lehçeler" kapsamında Kurmanci, Zazaki, Lazca, Adigece gibi dersler seçmeli olarak sunulmaktadır. Ancak uygulamada derslerin ülke genelinde erişilebilir olmadığı, öğretmen ihtiyacı, sınıf açma kriterleri, ders materyallerinin yeterliliği, idari yönlendirmeler ve planlama sorunları nedeniyle öğrencilerin bu derslerden fiilen yararlanamadığı yönünde kamuoyuna yansıyan iddialar bulunmaktadır.
Gerekçenin tamamını göster (4 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Kürtçe Gönüllüler Birliği (DILKURD) tarafından; söz konusu derslerin lise kademesini de kapsayacak şekilde yaygınlaştırılması, özellikle Kürtçe derslerinin güçlendirilmiş bir kategori altında daha erişilebilir bir "zorunlu seçmeli" modelle sunulması ve öğretmen yetersizliği olan bölgelerde çevrim içi (online) eğitim altyapısının kurulması önerilmektedir.
Bu çerçevede, mevcut uygulamanın kapsamı ve etkinliği ile olası genişletme seçeneklerinin, öğretmen/altyapı planlamasının ve eşit erişim boyutunun açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
TBMM Halkla İlişkiler Binası 2. Kat, 2 Nolu Banko Oda: F214 Bakanlıklar/Ankara
Bu bağlamda;
SORULAR
"Yaşayan Diller ve Lehçeler" dersi kapsamında 2023-2024 ve 2024-2025 eğitim-öğretim yıllarında;
a) Kurmanci, Zazaki, Lazca, Adigece ve diğer diller için kaç okulda ders açılmıştır?
b) Her bir dil için kaç öğrenci dersi seçmiştir? ce) Her bir dil için kaç öğretmen filen dese girmiştir?
(İlilçe ve okul türü kırılımlarıyla birlikte)
Aynı dönemlerde, söz konusu dersleri seçmek isteyen öğrencilerden ders açılamadığı için talebi karşılanamayanların sayısı kaçtır? Bu durumun başlıca gerekçeleri nelerdir (öğretmen yokluğu, derslik/planlama, idari engeller, kontenjan, sınıf açma kriteri vb.)?
"Yaşayan Diller ve Lehçeler" derslerinin açılabilmesi için uygulanan asgari öğrenci sayısı/sınıf açma kriteri nedir? Bu kriterin, talebin düşük olduğu ancak dilin korunması açısından kritik olan bölgelerde esnetilmesine yönelik bir çalışma yapılmakta mıdır?
Kürtçe (Kurmanci ve Zazaki) derslerinin ülke genelinde erişilebilirliğini artırmak üzere Bakanlığınızın yürüttüğü özel bir program/strateji bulunmakta mıdır? Varsa hedefleri, takvimi ve bütçesi nedir?
Söz konusu derslerin lise kademesinde de (9-12. sınıflarda) "Yaşayan Diller ve Lehçeler" kapsamında sunulmasına ilişkin Bakanlığınızın bir çalışması var mıdır? Yoksa gerekçesi nedir?
Kürtçe derslerinin (Kurmanci ve Zazaki) mevcut "Yaşayan Diller ve Lehçeler" başlığı altında ayrı ve güçlendirilmiş bir kategori şeklinde tanımlanmasına, program saatlerinin artırılmasına veya dersin daha erişilebilir bir modele dönüştürülmesine yönelik herhangi bir hazırlık var mıdır?
Kamuoyuna yansıyan iddialar arasında; okul idarelerinin/rehberlik servislerinin bu dersleri seçmek isteyen öğrencilere yönlendirici veya caydırıcı tutumlar sergilediği belirtilmektedir. Bakanlığınız bu iddialar hakkında herhangi bir denetim/soruşturma yürütmüş müdür? Sonuçları nedir?
"Zorunlu seçmeli" modelle, ortaokul ve lise öğrencilerinin yerel dillerden birini seçebilmesinin sağlanmasına ilişkin değerlendirme yapılmış mıdır? Bu modelin pedagojik, idari ve hukuki fizibilitesi hakkında Bakanlığınızın görüşü nedir?
Budersler için kullanılan müfredat ve ders materyalleri (ders kitabı, öğretmen kılavuzu, dijital içerik vb.) hangi kurum/kurullar tarafından hazırlanmakta ve güncellenmektedir?
a) Kurmanci ve Zazaki için güncel materyaller nelerdir?
b) Materyal eksikliği bulunan diller var mıdır?
c) 2026 yılı içinde yeni kitap/dijital içerik hazırlanacak mıdır?
Kürtçe ve diğer yerel diller için öğretmen ihtiyacını karşılamak üzere;
a) Bakanlığınız bünyesinde kaç kadrolu/sözleşmeli öğretmen bulunmaktadır (dil bazında)?
b) Son 5 yılda bu alanlarda kaç atama yapılmıştır?
c) Önümüzdeki 2 yıl için planlanan atama sayısı kaçtır?
Öğretmen yetersizliği olan yerlerde çevrim içi (online) öğretim seçeneğinin geliştirilmesine ilişkin bir çalışma var mıdır?
a) Varsa pilot iller hangileridir?
b) Uzaktan eğitimde ölçme-değerlendirme, devam ve ders güvenliği nasıl sağlanacaktır?
Bu derslerin ülke çapında yaygınlaştırılmasının önündeki en büyük engeller nelerdir? Bakanlığınızın bu engelleri kaldırmaya dönük planı ve takvimi var mıdır?
Türkiye genelinde "Yaşayan Diller ve Lehçeler" dersleri için yıllara göre ayrılan bütçe nedir? (Materyal üretimi, öğretmen eğitimi, dijital altyapı, denetim vb. kalemler)
Bu dersler kapsamında öğretmenlere yönelik hizmet içi eğitim programları düzenlenmekte midir?
a) Son 3 yılda kaç eğitim yapılmıştır?
b) Katılımcı sayıları ve içerikleri nelerdir?
Kürtçe ve diğer yerel dillerin öğretimine ilişkin Bakanlığınızın sivil toplum, akademi ve ilgili paydaşlarla (üniversiteler, dil enstitüleri, STK'lar) yürüttüğü resmi bir iş birliği mekanizması var mıdır? Varsa hangi kurumlarla, hangi kapsamda yürütülmektedir?
"Yaşayan Diller ve Lehçeler" derslerine ilişkin öğrenci, veli ve öğretmenlerin başvurabileceği şikâyet/izleme mekanizmaları nelerdir? Son 2 yılda bu kapsamda kaç başvuru alınmıştır ve sonuçları nedir?
Söz konusu dersleri seçen öğrencilerin kazanımlarını artırmak üzere; okul içi/okul dışı destekleyici etkinlikler (kulüp, atölye, yarışma, yaz okulu vb.) planlanmakta mıdır?
Bakanlığınızın, yerel dillerin eğitim yoluyla korunması ve kuşaklar arası aktarımına ilişkin orta ve uzun vadeli strateji belgesi veya eylem planı var mıdır? Varsa kamuoyuyla paylaşılacak mıdır?
TBMM Halkla İlişkiler Binası 2. Kat, 2 Nolu Banko Oda: F214 Bakanlıklar/Ankara
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Yusuf Tekin, Milli Eğitim Bakanı ·
MW 0le83
e) 24/02/2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1804977 sayılı yazınız. 7/4974
ç) 24/02/2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1805220 sayılı yazınız. 714419
d) 04/03/2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1809371 sayılı yazınız. /(4/
e) 05/03/2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1811464 sayılı yazınız. // 11239
Bakanlığımıza İlgi (a-b-c-ç-d-e)'de kayıtlı yazıyla iletilen Antalya Milletvekili Aliye COŞAR'ın 7/40140, Van Milletvekili Mahmut DİNDAR'"'ın 7/40451, Tekirdağ Milletvekili Selcan TAŞCI'nın 7/40560, Kayseri Milletvekili Aşkın GENÇ'in 7/40683, İstanbul Milletvekili (oOAli oOGÖKÇEK'in 740685, Kocaeli (o Milletvekili (Ömer Faruk GERGERLİOĞLU"nun 7740696, Hakkari Milletvekili Öznur BARTİN'in 7741076, Hatay Milletvekili Nermin YILDIRIM KARA'nın 7/41229 ve Eskişehir Milletvekili İbrahim ARSLAN'ın 7/41235 esas numaralı yazılı soru önergeleri incelenmiş olup konuya ilişkin bilgiler Ek'te sunulmuştur.
MM Eğitim Bakanı
Kİ 069p Ge rl.
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI 0 0) EĞİTİMİN Strateji Geliştirme Başkanlığı " YÜZYILI NUMARALI YAZILI SORU ÖNERGESİNE İLİŞKİN BİLGİ
Hâlihazırda ortaokullarda öğrencilerin talep etmesi hâlinde "Yaşayan Diller ve Lehçeler" dersi kapsamında Kürtçe (Kurmancca ve Zazaca) seçmeli dersleri okutulabilmektedir. Uygulanmakta olan İlköğretim Kurumları (İlkokul ve Ortaokul) Haftalık Ders Çizelgesi'nde yer alan ve öğrencilerin ortaokul kademesinde tüm sınıf düzeylerinde haftalık 2 ders saati, İmam Hatip Ortaokulu Haftalık Ders Çizelgesi"nde ise 5, 6 ve 7. sınıf düzeylerinde 1; 8. sınıf düzeyinde ise | veya 2 ders saati olarak aşağıdaki Talim ve Terbiye Kurulu Kararları çerçevesinde uygulanmaktadır: e Adığece ve Abazaca (Kiril Alfabesi); 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar Öğretim Programı
2012/153 sayılı Karar e Lazca;5, 6, 7 ve 8. Sınıflar Öğretim Programı 2013/119 sayılı Karar Gürcüce 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar Öğretim Programı 2014/89 sayılı Karar " Adığece (Latin Alfabesi) 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar Öğretim Programı 2015/18 sayılı Karar e Kürtçe (Kurmancca ve Zazaca);
5. Sınıf Öğretim Programı 2012/154 sayılı Karar 6. Sınıf Öğretim Programı 2014/5 sayılı Karar 7. Sınıf Öğretim Programı 2014/22 sayılı Karar 8. Sınıf Öğretim Programı 2015/100 sayılı Karar e Arnavutça 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar Öğretim Programı 2017/8 sayılı Karar e Boşnakça5, 6, 7 ve 8. Sınıflar Öğretim Programı 2017/9 sayılı Karar
Ortaöğretim kademesinde haftalık ders çizelgesine "Yaşayan Diller ve Lehçeler" dersinin eklenmesine dair herhangi bir çalışma bulunmamaktadır.
Söz konusu derslere yönelik hazırlanan ve Talim ve Terbiye Kurulu Kararı ile uygun bulunan Yaşayan Diller ve Lehçeler Kurmanci 5, Yaşayan Diller ve Lehçeler Kurmanci 6, Yaşayan Diller ve Lehçeler Kurmanci 7, Yaşayan Diller ve Lehçeler Kurmanci 8, Yaşayan Diller ve Lehçeler Zazaki 5, Yaşayan Diller ve Lehçeler Zazaki 6, Yaşayan Diller ve Lehçeler Zazaki 7 ve Yaşayan Diller ve Lehçeler Zazaki 8 eğitim araçları yer almaktadır. Kabul edilen eğitim araçlarının listesi Ocak 2025 tarihli ve 2806 sayılı Tebliğler Dergisi'nde yayımlanmıştır.
Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yürütülen eğitim öğretim faaliyetleri, eğitimde fırsat eşitliği, öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçlarının desteklenmesi ve eğitim programlarının bilimsel esaslara dayalı olarak geliştirilmesi ilkeleri doğrultusunda sürdürülmektedir.
Mevcut seçmeli ders uygulamasının yetersiz olduğu yönündeki değerlendirmeler Bakanlığımızın resmi tespitlerini yansıtmamakta olup, söz konusu dersler öğrencilerin talepleri doğrultusunda uygulanmaya devam etmektedir. Bakanlığımız, derslerin uygulanmasına ilişkin geri bildirimleri ve sahadan elde edilen verileri düzenli olarak takip etmekte; ihtiyaç duyulması hâlinde öğretim programları, materyaller ve uygulamaya ilişkin iyileştirmeleri gerçekleştirmektedir.
Bu kapsamda 2023-2024 eğitim öğretim yılında; 153 okulda 21.559 öğrenci Kurmanci, 25 okulda 3.244 öğrenci Zazaki, 3 okulda 45 öğrenci Lazca, 17 okulda 431 öğrenci Adığece dersini seçmiştir. 2024-2025 eğitim öğretim yılında ise; 219 okulda 30.862 öğrenci Kurmanci, 38 okulda 4.554 öğrenci Zazaki, 3 okulda 39 öğrenci Lazca, 10 okulda 401 öğrenci ise Adığece dersini seçmiştir.
Çi . O MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
LORİ MN Strateji Geliştirme Başkanlığı
100 O) süzen UN O 3 Nİ e) Zİ
YÜZYILI
Bakanlığımızca her yıl ocak ayı içerisinde okullarımıza seçmeli derslerin seçimine yönelik usul ve esasları içeren resmi yazı gönderilmektedir. Söz konusu yazılarda; okullarda en az 10 öğrencinin aynı dersi seçmeleri durumunda ilgili seçmeli dersin okutulabileceği ayrıca okullarda ilgili alanda yeterli sayıdaöğretmenin bulunmadığı derslerin seçilmesi hâlinde öncelikle diğer okullardan maaş/ek ders karşılığı görevlendirmeler yoluyla öğretmen görevlendirileceği, bunun da mümkün olmadığı hâllerde ücretli öğretmen görevlendirilmek suretiyle bu derslerin okutulabileceği belirtilmektedir.
Milli Eğitim Bakanlığı tarafından ücretsiz şekilde dağıtılan ders kitapları ve eğitim araçları, 14.10.2021 tarihli ve 31628 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliği'nin "Ders kitapları ve eğitim araçlarının nitelikleri" başlıklı 6. maddesi gereğince; Anayasa ve yürürlükteki mevzuata uygun, bilimsel yeterliliği denetlenmiş, eğitim ve öğretim programının amaçları ve kapsamını karşılayacak şekilde, eğitim ve öğretim programının bütünleşik yapısını temel alan, öğrencilerin bilgi ve beceri düzeylerinin ölçülmesi ile biçimlendirici ve geliştirici ölçme ve değerlendirme etkinliklerini içerecek, dil ve anlatım yeterliği taşıyacak şekilde, görsel tasarım ve içerik tasarımı öğrenmeyi destekleyecek nitelikte ve öğrencilerin gelişim özelliklerini önceleyen, dersin türüne ve içeriğine göre yaş/sınıf seviyesine uygun olarak etkili bir öğrenme-öğretme sağlayacak nitelik ve nicelikte elektronik içeriğe sahip olacak şekilde hazırlanır. Bununla birlikte ders kitapları ve eğitim araçlarının hazırlanması, incelenmesi ve değerlendirilmesi süreçlerinde kullanılan ve Talim ve Terbiye Kurulu tarafından 15.10.2024 tarih ve 117172165 sayılı Kurul Mütalaası ile uygun bulunan "TYMM Ders Kitapları ve Eğitim Araçları ile Bunlara Ait Elektronik İçeriklerin İncelenmesinde Değerlendirmeye Esas Olacak Kriterler ve Açıklamalar" belgesine göre incelenip değerlendirilmektedir. Bakanlığımızca ücretsiz bir şekilde dağıtılan ders kitapları ve eğitim araçları farklı kültürlere saygı duyan, çoğulcu ve her türlü ayrımcılığı reddeden bir anlayışla hazırlanmaktadır. İlgili değerlendirme kriterlerinin içerisinde yer alan maddelerden bazıları aşağıda sunulmuştur:
" Anayasa'da ve Milli Eğitim Temel Kanunu'nda açıkça hükme bağlanmış eşitlik ilkesi gözetilerek temel insan hak ve özgürlüklerini destekleyen ve her türlü ayrımcılığı reddeden bir yaklaşımla hazırlanmalıdır. e Ders kitabı ve eğitim aracı eşitlikçi ve kapsayıcı şekilde tasarlanmalı, bireylerin hak ve özgürlüklerini ihlal edebilecek herhangi bir unsur bulundurmamalığır.
" İçerikte çoğulculuk ilkesi gözetilmelidir. e İçerikte ırk, renk, dil, din, siyasi tercih, etnik köken, mülkiyet veya başka herhangi bir ayrım gözetilmeksizin evrensel insan haklarının herkes için geçerli olduğu ilkesi esas alınmalıdır.
" Konuların işlenişinde veya örneklerde, insanların betimlenmesi ve olayların sunulmasında toplumsal eşitlik ilkesi gözetilmelidir.
" İçerik oluşturulurken toplumun tüm kesimlerine hitap edilerek toplumsal temsiliyet dikkate alınmalıdır.
" İçerikte din ve vicdan hürriyeti, düşünce ve ifade özgürlüğü, adalet, toplumsal barış ve insan hakları gözetilmelidir; bu anlayışı bozan herhangi bir ifade veya ima yer almamalıdır. e İçerikrol, statü ve kuşaklar arası çatışma oluşturmayacak mahiyette olmalıdır. e" Toplumsal kesimlerin düşünce ve inanç biçimini, siyasi görüş ve felsefi tercihini küçük düşürebilecek, ön yargı ile değerlendirilmesine yol açabilecek anlatımlara yer verilmemelidir.
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI 100 EĞİTİMİN
Balın N YÜZYILI Strateji Geliştirme Başkanlığı PO
" İçerikte tarafsızlık ilkesi gözetilerek kişileri ve toplulukları aşağılayıcı, dışlayıcı, etiketleyici veya aşırı yüceltici ifadeler bulunmamalıdır. e İçerikte farklı kültürel ve etnik yapılar ile yerel-yöresel ayrıntılar, din ve mezhep kaynaklı özellik ve davranışlar üzerinden gidilecek genellemelere yer verilmemelidir.
"e İçerikte gelir düzeyine veya sosyal konuma göre bireyi aşağılayacak ya da yüceltecek ifade, kinaye, ima yer almamalıdır.
" İçerikte bireysel, sosyal, mesleki kimlikleri ve kişilikleri küçülten herhangi bir ifade veya ima yer almamalıdır.
İlköğretim Kurumları (İlkokul ve Ortaokul) Haftalık Ders Çizelgesi ile 25.06.2024 tarihli ve 23 sayılı Talim ve Terbiye Kurulu Kararı ile uygun bulunan İmam Hatip Ortaokulu Haftalık Ders Çizelgesi'nde yaşayan diller ve lehçeler dersine ilişkin aşağıda yer alan öğretim programları, Bakanlığımıza bağlı resmi eğitim öğretim kurumlarında Talim ve Terbiye Kurulunun ilgili kararları doğrultusunda 2012-2013 eğitim öğretim yılından itibaren uygulanmaktadır.
Bakanlığımız eğitim kurumlarının öğretmen ihtiyacı kullanım izni verilen öğretmen kadroları çerçevesinde karşılanabilmektedir. Bakanlığımızca atama izni verilen öğretmen kadrolarının/pozisyonlarının dağılımı yapılırken, öncelikle öğretmen istihdamında güçlük çekilen ve kalkınmada birinci öncelikli yöreler olmak üzere, alan bazlı kontenjan sayıları; Bakanlık tarafından uygulanan eğitim politikaları da dikkate alınarak, ülke genelinde alanlar bazında öğretmen ihtiyacının toplam öğretmen ihtiyacına oranı doğrultusunda ilk atama öğretmen kontenjanı belirlenmektedir. Bu planlamada ülke genelinde dengeli öğretmen dağılımı esas alınmaktadır.
Bakanlığımıza bağlı resmi kurumlara 2021-2025 yıllarında Yaşayan Diller ve Lehçeler (Kürtçe-Kurmançi) ve Yaşayan Diller ve Lehçeler (Kürtçe-Zazaki) alanında toplam 85 öğretmen atanmıştır.