Erzurum H Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Cezaevinde bulunan bir mahkumun hak ihlaline uğradığı iddiasına ilişkin

Ailenin aktarımlarına göre; hapishane idaresi tarafından dış kantin aracılığıyla temin edilen meyve ve sebzelerin çürük, bozulmuş ve tüketilemez nitelikte olduğu; mahpusların sağlıklı ve yeterli gıdaya erişiminin fiilen sınırlandırıldığı; ekonomik olarak dezavantajlı koşullarda sağlıksız ürünleri satın almaya zorlandıkları ifade edilmektedir. Bu durum, devletin gözetimi | altındaki mahpusların beslenme ve sağlık hakkının korunmasına ilişkin pozitif yükümlülükleri bakımından ağır bir sorumluluk alanı doğurmaktadır.

Mahpus Yaşar Gümüşlü'nün aktarımlarında yalnızca gıda kalitesine ilişkin sorunlar değil; hapishane içinde yoğunlaşan disiplin uygulamaları, baskı atmosferi, hak arama yollarının etkisizleştirilmesi ve şikâyet girişimlerinin örtük yaptırımlarla karşılanması yönünde iddialar da yer almaktadır. Mahpusların dilekçe, başvuru ve itiraz haklarını kullanmaları sonrasında idari baskı ile karşı karşıya kaldıkları; sosyal ve kültürel faaliyetlere erişimin daraltıldığı, iletişim ve haberleşme haklarının sınırlayıcı uygulamalarla kısıtlandığı belirtilmektedir.

Hapishane rejimi, mahkumiyeti özgürlükten yoksun bırakma ile sınırlar. Bunun ötesine geçen; insan onurunu zedeleyen, sağlığı riske atan veya mahpus üzerinde sistematik baskı yaratan uygulamalar hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmaz. Mahpusların çürük ve sağlıksız gıdaya erişmek zorunda bırakılması, yalnızca beslenme hakkının değil, maddi ve manevi varlığın korunması yükümlülüğünün de ihlali anlamiına gelmektedir.

Türkiye'de özellikle yüksek güvenlikli hapishanelerde; tecrit uygulamaları, keyfi disiplin cezaları, sağlık hizmetlerine erişimde gecikmeler ve bağımsız denetim mekanizmalarının yetersizliği yönünde kamuoyuna yansıyan çok sayıda iddia bulunmaktadır. Hapishanelerin kapalı yapısı, bu ihlallerin görünmez kılınmasına zemin hazırlamakta; idarenin şeffaflık ve hesap verebilirlik yükümlülüğünü daha da ağırlaştırmaktadır.

Mahpus Yaşar Gümüşlü'nün beyanları; kantin tedarik süreçlerinin denetimsizliğine, mahpusların temel ihtiyaçları üzerinden ekonomik ve idari bir bağımlılık ilişkisine sürüklendiğine ve hapishane içindeki güç asimetrisinin hak ihlallerini derinleştirdiğine işaret etmektedir. Hapishane yönetiminin, mahpusların en temel yaşamsal ihtiyaçları üzerindeki tasarruf yetkisini bir baskı aracına dönüştürdüğü yönündeki iddialar, demokratik hukuk düzeni bakımından son derece kaygı vericidir.

Devletin gözetimi altındaki her mahpusun yaşamı, sağlığı ve onuru doğrudan kamusal sorumluluk alanındadır. Bu çerçevede, söz konusu iddiaların bağımsız, şeffaf ve etkili bir biçimde incelenmesi zorunludur. Hapishaneler, hukukun askıya alındığı değil; tam tersine en yüksek düzeyde uygulanması gereken mekânlardır. Mahpusların yaşam ve sağlık hakkının korunması, insan onurunun güvence altına alınması ve hapishane yönetiminde şeffaflığın sağlanması, demokratik bir toplum düzeninin asgari gereğidir.

Bu bağlamda;