Sayıştayın 2024 yılı Denetim Raporu'nda Türkiye Halk Bankası A.Ş. ile ilgili yaptığı bazı tespitlere ilişkin

Aşağıdaki sorularımın T.C. Hazine ve Maliye Bakanı Sayın Mehmet ŞİMŞEK tarafından Anayasa'nın 98. ve TBMM Içtüzüğü'nün 96. Maddeleri gereğince yazılı olarak yanıtlanmasını saygılarımla arz ederim.

Türkiye Halk Bankası A.Ş.'nin 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporu, bankanın kurumsal yapısı, finansal raporlama güvenilirliği ve kredi risk yönetimi bakımından kamu maliyesini doğrudan ilgilendiren önemli bulgular içermektedir.

Raporda, banka sermayesinin %91,49'unun Türkiye Varlık Fonu'na (TVF) ait olduğu, halka açıklık oranının %8,505 düzeyinde kaldığı; 2017'de TVF'ye devir ve 2022-2023 dönemindeki tahsisli sermaye artırımlarıyla bu payın %91,49'a yükseldiği belirtilmektedir (s. 9-10). Ayrıca "Kamu payları satılıncaya kadar" Banka'nın idare ve temsilinin Bakanlık eliyle yürütüleceğine dair hüküm raporda yer almaktadır (s.10). Bu yapı, kamu bankacılığı faaliyeti ile kamu adına risk alınması arasındaki bağın güçlendiğini; buna karşın hesap verme ve şeffaflık mekanizmalarının aynı ölçüde güçlendirilmediği yönünde ciddi soru işaretleri doğurmaktadır.

Gerekçenin tamamını göster (3 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt

Öte yandan raporda, denetim görüşüne dayanak teşkil eden en önemli bulgulardan biri olarak menkul kıymetlerin sınıflandırılması/muhasebeleştirilmesi ve raporlanmasına ilişkin sorunlar öne çıkmaktadır (s.22-23). Öyle ki söz konusu hatanın etkisinin 2018-2024 dönemini kapsayacak şekilde izlendiği, aktif toplam ve özkaynaklar üzerindeki mali etkisinin yıllar itibarıyla raporda gösterildiği anlaşılmaktadır (s.22-36). 2024 yılı için bu etki, aktif toplamda yaklaşık 6,34 milyar TL ve özkaynaklarda yaklaşık 2,59 milyar TL olarak raporlanmıştır (s.34- 35). Denetim görüşünü etkileyen bu mahiyette bir sorunun "tekrarlayan" biçimde ortaya çıkması, her şeyden önemlisi kamu bankasının mali tablo güvenilirliği, sermaye yeterliliği algısı ve kamu adına alınan riskin doğru raporlanıp raporlanmadığı sorularını gündeme getirmektedir.

Kredi riski cephesinde ise rapor, takipteki kredilerde yüksek bir artışı ortaya koymaktadır. Takipteki krediler (brüt) 2023'te 18,54 milyar TL iken 2024'te 30,40 milyar TL'ye yükselmiştir (s.46). Yaklaşık %64'lük bu artış, risk yönetimi ve tahsilat kapasitesine ilişkin baskının büyüdüğünü göstermektedir. Bu durumun ekonomik koşulların doğal sonucu mu yoksa kredi tahsis/izleme disiplinindeki zafiyetlerin sonucu mu olduğu izaha muhtaçtır. Ayrıca raporda, iç kontrol denetimlerinde "tenkit konusu hususa rastlanmadığı" ifade edilirken (s.96-97), kredi süreçleri/izleme/yeniden yapılandırma/teminat/grup riski ve bilgi belge yeterliliği etrafında yoğun bulguların yer alması (s.117-140), iç kontrol sisteminin etkinliğinin de ayrıca sorgulanmasını zorunlu kılmaktadır.

Bu çerçevede;

SORULAR

1. Sayıştay raporunda denetim görüşüne dayanak olarak belirtilen menkul kıymetlerin sınıflandırılması/muhasebeleştirilmesi ve raporlanmasına ilişkin hatanın (s.22-23) 2018'den bu yana "tekrarlayan" biçimde görülmesinin nedeni nedir?

2. 2024 yılı için raporda yer alan aktif toplam +6,34 milyar TL ve özkaynak +2,59 milyar TL etkisi (s.34-35) hangi düzeltme kayıtlarıyla, hangi tarihlerde ve hangi iç/onay süreçleriyle giderilmiştir? Bu düzeltmeye ilişkin süreçte banka yönetimi, bağımsız denetçi ve ilgili düzenleyici otoriteler (BDDK vb.) arasında bir onay süreci işletilmiş midir? 3. Banka sermayesinin %91,49'unun TVF'de olması ve 2017 devir süreci ile 2022-2023 tahsisli sermaye artırımları (s.9-10) bağlamında; bankanın stratejik hedefleri, risk iştahı ve kredi politikası üzerinde bakanlığın/TVF'nin etkisi hangi resmi metinlerle tanımlanmıştır? 4. Raporda yer alan takipteki kredilerdeki artışın (s.46) sektör, bölge, segment (esnaf/KOBİ/kurumsal) ve teminat yapısı kırılımlarına göre dağılımı nedir? 5. Takipteki kredilerdeki artışın yaklaşık %64 olduğu dikkate alındığında; 2024-2025 döneminde tahsilat/yeniden yapılandırma politikalarında hangi değişiklikler yapılmıştır? Bu değişikliklerin performans göstergeleri nelerdir?

3. Raporda iç kontrol denetimlerinde "tenkit konusu hususa rastlanmadığı" halde (s.96-97), kredi süreçlerinde geniş bir bulgu seti bulunması (s.117-140) karşısında; bakanlık bu çelişkiyi istinaden bankadan herhangi bir ek rapor ya da aksiyon planlarını istemiş midir? 7. Kamu payları satılıncaya kadar Türkiye Halk Bankası A.Ş.'nin idare ve temsilinin bakanlık eliyle yürütülmesine ilişkin hüküm kapsamında, bakanlığın, banka yönetiminden talep ettiği periyodik risk raporları nelerdir ve bu raporlar kamuoyuyla paylaşılmakta mıdır?