Maden ruhsatlarına ilişkin
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 62 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 53 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Sayın Alparslan Bayraktar tarafından yazılı olarak cevaplandırılmasını, Anayasa'nın 98 ve İçtüzüğün 96'ncı maddeleri gereğince arz ederim. Saygılarımla.
Selçuk Özdağ jla Milletvekili Başkanvekili
Türkiye'de madencilik (faaliyetleri, doğal kaynakların korunması, çevresel sürdürülebilirlik ve kamu yararı ilkeleri açısından stratejik öneme sahiptir. Ancak son yıllarda maden ruhsatlarının sayısındaki dikkat çekici artış ve bu ruhsatların kimlere verildiğine ilişkin kamuoyuna yansıyan iddialar ciddi tartışmalara yol açmaktadır.
Gerekçenin tamamını göster (3 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Basına yansıyan verilere göre; 1923-2002 yılları arasında yaklaşık 80 yıllık dönemde verilen maden ruhsatı sayısı 1.186 iken, 2002-2023 yılları arasındaki yaklaşık 20 yıllık dönemde bu sayının 386.000'e ulaştığı ifade edilmektedir. Bu durum, ruhsat sayısında olağanüstü bir artış yaşandığına işaret etmekte; madencilik politikalarının niteliği, denetimi ve kamu yararı boyutu hakkında soru işaretleri doğurmaktadır.
Özellikle altın, gümüş, bakır ve çinko gibi stratejik ve yüksek ekonomik değere sahip madenlere ilişkin ruhsatların büyük ölçüde yabancı şirketlere verildiği yönündeki iddialar; yerli kaynakların kullanımı, milli ekonomi ve doğal varlıkların korunması açısından ayrıca değerlendirilmesi gereken bir husustur.
Bu çerçevede; maden ruhsatlarının sayısı, dağılımı, sahiplik yapısı ve denetim süreçlerinin şeffaf biçimde ortaya konulması kamu adına büyük önem taşımaktadır. Ni Bu bağlamda;
SORULAR
1923-2002 ve 2002-2023 dönemleri itibarıyla verilen maden ruhsatı sayıları yıllar bazında kaçtır?
Kamuoyuna yansıyan "2002 sonrası 386.000 maden ruhsatı verildiği" iddiası doğru mudur? Doğru değilse gerçek sayı nedir?
Maden ruhsat sayısındaki artışın gerekçeleri nelerdir? Bu artış planlı bir politika sonucu mudur?
Verilen maden ruhsatlarının türlerine göre dağılımı nedir? (altın, gümüş, bakır, çinko vb.)
Ruhsatverilen sahaların toplam yüzölçümü ne kadardır? Türkiye yüzölçümünün yüzde kaçına tekabül etmektedir?
Verilen maden ruhsatlarının kaçı yerli, kaçı yabancı sermayeli şirketlere verilmiştir?
Yabancı şirketlere verilen ruhsatların ülkelere göre dağılımı nedir?
Yabancı şirketlere verilen ruhsatların toplam içindeki oranı nedir?
Stratejik madenler (altın, gümüş vb.) için verilen ruhsatlarda yerli-yabancı dağılımı nasıldır?
Maden ruhsatı verilen şirketlerin kamu ihaleleriyle ilişkisi var mıdır?
Ruhsat verilen sahalarda çevresel etki değerlendirmesi (ÇED) süreçleri nasıl işletilmektedir? Kaç projeye "ÇED gerekli değildir" kararı verilmiştir?
Maden faaliyetleri nedeniyle son 20 yılda kaç hektar orman alanı tahrip edilmiştir?
Ruhsat verilen alanlarda faaliyetlerin denetimi hangi sıklıkla ve hangi kurumlar tarafından yapılmaktadır?
Maden ruhsatlarının iptal edilme oranı nedir? Hangi gerekçelerle iptal edilmektedir?
Ruhsat verilen şirketlerin devlete ödediği toplam ruhsat bedeli ve vergiler ne kadardır?
Madenlerden elde edilen gelirin ne kadarı kamuya kalmakta, ne kadarı şirketlere gitmektedir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Alparslan Bayraktar, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı ·
Maden sahalarında arama ve işletme ruhsat süreçlerinden sonra ruhsat sahipleri tarafından madencilik faaliyetlerine başlanabilmesi için "işletme izni" alınması gerekmekte olup, mevcut sahaların çok küçük bir alanına tekabül eden ve fiili olarak madencilik faaliyetinin yürütüldüğü alanı ifade eden işletme izinli alanlarda faaliyete başlanabilmesi için izin alanına yönelik olarak 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7'nci maddesinde belirtilen; mülkiyet izninin (orman/mera/tapulu arazi vb.), ÇED Belgesi'nin, Iş Yeri Açma ve Çalışma Ruhsatı'nın ve ilgili Bakanlık/Kurumlardan alınması zorunlu olan diğer tüm izinlerin (Sit, Milli Parklar, Turizm Bölgeleri Alanları ve Merkezleri ile Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri ve duyarlı bölgeler için vb.) tamamlanması gerekmektedir.
Yapılacak olan madencilik faaliyetinin çevreye olan etkilerinin yerel halkla beraber ilgili kurumlarca etraflıca değerlendirildiği izin süreçlerini tamamlayamayan hiçbir ocağın açılmasına ise Bakanlığımızca müsaade edilmemekte olup, bu bağlamda tek başına arama ve/veya işletme ruhsatına sahip olunması fiili olarak madencilik faaliyetlerinin başlatılabilmesi için yeterli olmamaktadır.
Bu bilgiler ışığında; madencilik faaliyeti için kazılan alanların Ülkemiz yüz ölçümüne oranı %0,18'dir. Maden sahalarının denetimine ilişkin olarak; 3213 sayılı Maden Kanunu ve ilgili Maden Yönetmeliği hükümleri kapsamında maden ocaklarına verilen ruhsatlar 4 ayrı gruba ayrılmış olup, çok az riskli ruhsatlar 5 yılda, az riskli ruhsatlar 4 yılda, riskli ruhsatlar 2 yılda ve çok riskli ruhsatlar ise yılda bir periyodik olarak denetlenmektedir. Ayrıca Bakanlığımız haricinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca da kendi mevzuatları kapsamında denetimler yapılmaktadır. Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG) tarafından gerçekleştirilen denetimler 3213 sayılı Maden Kanunu, Maden Yönetmeliği ve Maden Sahaları Denetim Yönergesi çerçevesinde hayata geçirilmekte ve gerçekleştirilen bu denetimler sonucunda mevzuata aykırı bir durum tespit edilmesi halinde MAPEG tarafından gerekli işlemler tesis edilmektedir.
3213 sayılı Maden Kanunu'muzda meri mevzuata göre kurulmuş olan özel hukuk tüzel kişiliğine sahip bir şirketin yerli veya yabancı sermayeli oluşu maden hakkı iktisabı için önem arz etmemektedir. Nitekim Maden Kanunu'nun 6'ncı maddesinde maden haklarının kimlere verilebileceği hususu iMaden hakları, medeni hakları kullanmaya ehil T.C. vatandaşlarına, Türkiye Cumhuriyeti Kanunlarına göre kurulmuş tüzel kişiliği haiz şirketlere, bu hususta yetkisi bulunan kamu iktisadi teşebbüsleri ile müesseseleri, bağlı ortaklıkları ve iştirakleri ile diğer kamu kurum, kuruluş ve idarelerine veriliri şeklinde hükme bağlanmış olup, mezkûr Kanunu'nun 16'ncı maddesi birinci fıkrasında yer alan "II. Grup (b) bendi ve IV. Grup madenler dışındaki ruhsatlar ihale ile verilir. I. Grup, II. Grup (a) ve (c) bendi madenler için doğrudan işletme ruhsatı verilir. II. Grup (b) bendi, III. Grup, IV. Grup madenler, V. Grup madenler arama ruhsatı ile aranır. II. Grup (b) bendi ve IV. Grup madenler için yapılan müracaatların işletme ruhsat taban bedeli ödenerek yapılması zorunlu olup müracaatlarda öncelik hakkı esastır." şeklindeki hüküm uyarınca belirtilen şartları sağlayan gerçek veya tüzel kişilere ruhsat talebinde bulunabilme hakkı tanınmıştır. Bu doğrultuda; yabancı sermayeli şirketlere verilen ruhsat sayısı 305 olup, bu sayı toplam ruhsat sayısının %2,3'üne tekabül etmektedir. Ruhsatların maden cinsleri ise işletme izninin alınmasına müteakip kesinleşmektedir.
Bunun dışında madencilik sektörüne ilişkin olarak; yıllar itibarıyla ruhsat müracaat sayıları, terk ve iptal edilen ruhsat sayıları, Türkiye geneli ruhsat sayıları, maden üretim değerleri, madencilik sektörünün GSYH içerisindeki payı, devlet hakkı gelirleri, denetlenen saha sayıları gibi detaylı bilgilere MAPEG'in https://www.mapeg.gov.tr/ internet adresindeki "Bilgi Merkezi" sekmesinden ulaşılabilmektedir. Önergede yer alan ve diğer bakanlıkların görev alanına giren hususlara ilişkin bilgilerin ilgili kurum/kuruluşlardan alınmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.