KİT'lerin idari ve mali yapılarıyla ilgili iddialara ilişkin
Kaynak göster
Yasin Öztürk (İYİ Parti), 5 Mayıs 2026 tarihinde 7/44212 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Hazine ve Maliye Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 38 gün sonra, 12 Haziran 2026).
Yasin Öztürk (İYİ Parti, Denizli). “KİT'lerin idari ve mali yapılarıyla ilgili iddialara ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/44212, 5 Mayıs 2026. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-44212-kit-lerin-idari-ve-mali-yapilariyla-ilgili-iddialara-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/772ed311-1a63-48ff-9c01-019dfc13b36c
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 38 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 30 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet ŞİMŞEK tarafından yazılı olarak cevaplandırılmasını; Anayasa'nın 98 ve İçtüzüğün 96.maddeleri gereğince saygılarımla arz ederim.
Kamu İktisadi Teşebbüsleri "kısaca KIT'ler" bir zamanlar Türkiye ekonomisinin omurgasıydı. Stratejik sektörlerde üretim yapar, istihdam yaratır, piyasaya denge getirir ve kamusal çıkarı gözetirdi.
Bugün ise birçok KIT için konuşulan başlıklar değişti: zarar, verimsizlik, liyakat tartışmaları ve şeffaflık eksikliği.
Gerekçenin tamamını göster (14 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Sorun yalnızca bilanço kalemlerinde değil; yönetim anlayışında. KIT'ler, piyasa disiplini ile kamu sorumluluğunu birlikte taşıması gereken yapılardır. Ancak bu denge çoğu zaman bozulmuş görünüyor.
Siyasi etkilerin belirleyici olduğu algısı, kurumsal bağımsızlığı zedeliyor. Yönetim kurullarına yapılan atamalarda liyakatten çok yakınlık kriterinin öne çıktığına dair yaygın kanaat, kurumların performansını doğrudan etkiliyor. Kurum kültürü zayıflıyor, karar alma süreçleri ağırlaşıyor, hesap verebilirlik bulanıklaşıyor.
Şeffaflık meselesi ise en kritik başlıklardan biri.
KIT'lerin mali tabloları, yatırım kararları ve performans göstergeleri kamuoyuna yeterince açık, anlaşılır ve düzenli bir şekilde sunulmuyor. Oysa bu kurumlar, adından da anlaşılacağı gibi "kamu"ya ait. Zarar ediyorsa Vatandaşın cebinden karşılanıyor; kâr ediyorsa toplum adına yönetiliyor. Böyle bir yapıda bilgiye erişimin sınırlı olması, güveni aşındırıyor.
Bir başka sorun alanı verimlilik.
Teknolojik dönüşümün hızlandığı, rekabetin arttığı bir dünyada KIT'lerin önemli bir kısmı hâlâ eski iş modelleriyle ayakta kalmaya çalışıyor. Modernizasyon yatırımları yetersiz, süreçler hantallaşmış, maliyetler kontrol edilemez hale gelmiş. Bu da hem rekabet gücünü düşürüyor hem de kamu kaynaklarının etkin kullanımını tartışmalı hale getiriyor.
Zarar eden KIT'ler ayrı bir yük oluştururken, kâr edenlerin performansı da sorgulanmalı. Çünkü mesele sadece zarar etmek değil; potansiyelin altında kalmak. Stratejik sektörlerde faaliyet gösteren bu kurumlar, doğru yönetildiğinde Ülke ekonomisine ciddi katkı sağlayabilir. Ancak mevcut tabloda bu potansiyelin büyük kısmı âtıl kalıyor.
Piyasa dengesi açısından da çelişkili bir durum söz konusu.
KIT'ler bazı alanlarda özel sektörle rekabet ederken, bazı alanlarda regülasyon avantajlarına sahip. Bu ikili yapı, rekabetin adil olup olmadığı sorusunu gündeme getiriyor. Devletin hem oyuncu hem hakem olduğu bir sahada, kuralların nasıl uygulandığı her zaman tartışmaya açık kalır.
Ve en önemlisi: Hesap verebilirlik.
Başarısızlığın bir bedeli var mı? Zarar eden bir KIT'in yönetimi değişiyor mu, yoksa sorunlar devredilerek mi devam ediyor?
Kurumsal performansın somut kriterlerle ölçülmediği, başarının ve başarısızlığın net şekilde tanımlanmadığı bir sistemde, iyileşme beklemek gerçekçi değildir.
KİT'ler bu Ülkenin ortak varlığıdır. Onları ayakta tutmak da doğru yönetmek de kamusal bir sorumluluktur. Ancak bunun yolu; liyakat, şeffaflık, denetim ve performans odaklı bir yönetimden geçer. Aksi halde bu kurumlar, ekonomiye katkı sunan yapılar olmaktan çıkıp sürekli kaynak tüketen yükler haline gelir.
Bu Bağlamda;
SORULAR
KIT yönetimlerine yapılan atamalarda liyakat kriterleri somut olarak nasıl belirleniyor ve bu kriterler neden kamuoyuna açık değil?
Zarar eden KIT'lerin yıllardır süregelen finansal açıklarının gerçek nedeni nedir ve bu tabloyu değiştirmek için hangi somut adımlar atıldı?
KIT'lerin mali tabloları ve performans göstergeleri neden düzenli, detaylı ve anlaşılır biçimde kamuoyuyla paylaşılmıyor?
Başarısız yönetimlerin herhangi bir sorumluluğu var mı? Varsa bu sorumluluk neden somut sonuçlara dönüşmüyor?
Teknolojik dönüşüm ve verimlilik artışı için ayrılan kaynaklar nelerdir ve bu kaynakların etkin kullanımı nasıl denetleniyor?
KIT'lerin özel sektörle rekabet ettiği alanlarda adil rekabet nasıl sağlanıyor? Devletin hem oyuncu hem hakem olduğu bu yapı nasıl dengeleniyor?
Ve en temel soru: Bu kurumları gerçekten verimli, şeffaf ve hesap verebilir yapılar haline getirmek için köklü bir reform planınız var mı, yoksa mevcut tabloyu yönetmeye devam mı edeceksiniz?
Bu soruların cevabı, sadece KIT'lerin değil; kamu kaynaklarının geleceğini de belirleyecek. Çünkü iyi yönetilmeyen her kamu kurumu, aslında toplumun kaybedilen fırsatıdır.
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Mehmet Şimşek, Hazine ve Maliye Bakanı ·
İlgi yazınız ekinde alınan Denizli Milletvekili Sayın Yasin ÖZTÜRK'e ait yazılı soru önergesine ilişkin olarak, Bakanlığımız tarafından hazırlanan cevap metni ektedir.
Bilgilerini ve gereğini arz ederim.
Bakanlığımız tarafından 2006 yılından bu yana yıllık olarak Kamu İşletmeleri Raporları yayımlanmakta olup söz konusu Rapor'da KIT'lerin mali durumları ve performansları hakkında genel ve kuruluş bazında veri, bilgi ve analizler bulunmaktadır. KİT'lerin mali ve mali olmayan son 3 yıllık verilerine "https://www.hmb.gov.tr/kamu-sermayeli-kuruluş-ve-isletmeler-raporları" internet adresinden ulaşılabilmektedir. Ayrıca, KIT'lerin borç durumu, istihdam sayıları ve maliyetleri, görevlendirme bilgileri, yarattıkları katma değer ve mali büyüklüklerine ilişkin konsolide edilmiş veriler Resmi İstatistik Programı çerçevesinde "https://www.hmb.gov.tr/kamu-sermayeli-kuruluş-ve-isletmeler-genel-mudurluguistatistikleri" internet adresinde periyodik olarak yayımlanmakta ve kamuoyuyla paylaşılmaktadır. İlave olarak, KIT'ler Yıllık Genel Yatırım ve Finansman Programının Tespit Edilmesi Hakkında Cumhurbaşkanı Kararları uyarınca faaliyet raporlarını internet sitelerinde yayımlamak zorundadır. Dolayısıyla, KIT'lerin mali ve mali olmayan temel verileri düzenli olarak kamuoyuyla paylaşılmaktadır.
Öte yandan, Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KIT) genel müdürü ve yönetim kurulu üyelerinin atanması ile atanacak kişilerin taşıması gereken kriterlere ilişkin hususlar 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ve 3 sayılı Üst Kademe Kamu Yöneticilerinin Atanmalarına İlişkin Usul ve Esaslar ile Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Atama Usulleri Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nde düzenlenmiştir.
233 sayılı KHK kapsamında KIT'ler ilgili Bakanlığın gözetimine ve gerekli hallerde denetimine, Sayıştay'ın mali, idari ve teknik yönden denetimine ve Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından ibraya tabidirler. TBMM KIT Komisyonunca KIT'lerin bilanço ve netice hesapları görüşülerek onaylanmasından sonra, Resmi Gazete'de yayımlanır. 3346 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Ile Fonların Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un "İbra etmeme kararlarının ilgili mercilere bildirilmesi" başlıklı 11 inci maddesi uyarınca ibra edilmeyen kuruluşların sorumluları hakkında genel hükümlere göre adli kovuşturma veya işlem yapılabilmesi için karar, TBMM tarafından, Cumhurbaşkanlığına ve ilgili adli mercie bildirilir.
Diğer taraftan, 233 sayılı KHK'nin 4 üncü maddesine göre KIT'ler, anılan KHK'de açıkça saklı tutulan hususlar dışında özel hukuk hükümlerine tabidir. Bu kapsamda, KIT'ler Devlet Mah. Dikmen Cad. No: 12, M Blok, Kat: 3-4
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un düzenlemelerine tabi olmaktadır. Dolayısıyla, rekabete ilişkin mevcut mevzuat açısından KİT'ler ile özel sektör işletmeleri arasında herhangi bir ayrım bulunmamaktadır. KIT'ler ile özel sektör işletmeleri karşılaştırıldığında, rekabet açısından KIT'lerin devlet mülkiyetinden kaynaklanan bir avantajı bulunmamaktadır. Ek olarak, anılan KHK'nin 35 inci maddesi ile KIT'ler, müesseseler ve bağlı ortaklıklar, işletmelerinde mal ve hizmet fiyatlarını tespitte serbest kılınmışlardır. Bu düzenleme ile KIT'lerin piyasa mekanizmasından ayrışmamaları amaçlanmıştır.
2026-2028 Orta Vadeli Program'ın 2026 yılı 3. çeyreğinde KIT Yönetişim Reformu'nun gerçekleştirilmesi hususu yer almaktadır. Buna göre, KIT'lerin uluslararası kurumsal yönetim ilkeleri ile uyumlu daha kurumsal bir yapıya dönüşmelerini sağlayacak reform çalışmaları kapsamında, KIT'ler ve bağlı ortaklıklarının kurumsal yönetim ilkelerinin belirlenmesi ve yönetmeliğin hazırlanması, KIT'lerin ticarilik durumlarının belirlenmesi ve buna uygun olarak sınıflandırılmaları, pay sahipliği politika belgesinin hazırlanması, kamu işletmelerinin uyması gereken kurumsal yönetim ilkelerinin belirlenmesi ve bu minvalde kanun çalışmasının yapılması planlanmıştır. Bu çerçevede, KIT Yönetişim Reformu Taslağı üzerinde çalışmalar devam etmektedir.
Devlet Mah. Dikmen Cad. No: 12, M Blok, Kat: 3-4
Mehmet ŞİMŞEKBakan