Gıda güvenliği denetimlerine ilişkin
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 76 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 68 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Tarım Ve Orman Bakanı Sayın İbrahim YUMAKLI tarafından yazılı olarak cevaplandırılmasını; Anayasa'nın 98 ve İçtüzüğün 96.maddeleri gereğince saygılarımla arz ederim.
Türkiye'de güvenilir gıdaya ulaşmak, artık sıradan bir tüketici hakkı olmaktan çıkıp neredeyse bir mücadele alanına dönüştü. Pazara çıkan, market rafına uzanan, çocuğuna bir şey yedirmeden önce etiket okuyan herkesin aklında aynı soru var: "Bu gerçekten güvenli mi?"
Gıda meselesi sadece fiyatla ilgili değil; doğrudan sağlıkla, hatta hayatla ilgili. Ama Türkiye'de tartışma çoğu zaman "ne kadar pahalı?" sorusunda kilitleniyor. Oysa asıl soru şu olmalı: "Ne yiyoruz?" Çünkü ucuz ama güvenilir olmayan gıda, aslında en pahalı olandır; bedeli sağlıkla ödenir.
Gerekçenin tamamını göster (11 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Tarım üretiminde kullanılan pestisitler, denetimsiz üretim süreçleri, taklit ve tağşiş ürünler... Bunlar artık istisna değil, giderek daha sık duyduğumuz vakalar.
Bir gün zeytinyağında hile, ertesi gün balda sahtecilik, sonra süt ürünlerinde standarda aykırılık... Bu tablo, sistematik bir soruna işaret ediyor. Sorun tek tek üreticiler değil; yeterince caydırıcı olmayan, düzenli ve şeffaf işlemeyen bir denetim mekanizması.
Denetim var deniliyor ama etkisi tartışmalı. Çünkü sorunlar ortaya çıkıyor, haber oluyor, sonra unutuluyor. Oysa gerçek bir denetim sistemi; sadece yakalamakla değil, önlemekle ölçülür. Eğer aynı sorunlar tekrar tekrar yaşanıyorsa, orada denetim değil, denetimsizlik vardır.
Bir başka mesele şeffaflık.
Hangi firmalar hangi ihlalleri yaptı? Bu ürünler ne kadar süre piyasada kaldı? Tüketiciye açık, düzenli ve anlaşılır bir veri paylaşımı yok. İnsanlar neyi alıp almayacağını sosyal medyadan öğrenmeye çalışıyor. Bu, modern bir gıda sisteminin kabul edebileceği bir durum değil.
Tarım politikalarının genel yönü de bu sorunun bir parçası. Küçük üretici ayakta kalamaz hale gelirken, maliyet baskısı kaliteyi de aşağı çekiyor. Üretici kazanamadığında ya üretimden çekiliyor ya da daha ucuz, daha riskli yöntemlere yöneliyor. Bu da zincirin en sonunda tüketiciye "güvensiz gıda" olarak geri dönüyor.
Bir de ithalat boyutu var.
Dışarıdan gelen ürünlerin denetimi ne kadar etkin? Hangi standartlara göre kontrol ediliyor? Bu soruların net cevapları kamuoyunda yeterince karşılık bulmuyor. Oysa gıda güvenliği, sınır tanımayan bir meseledir.
Ve belki de en kritik nokta: Güven kaybı. İnsanlar artık neye güveneceğini bilmiyor. Etiketlere mi, markalara mı, denetimlere mi? Bu belirsizlik, sadece tüketici davranışını değil, toplum sağlığını doğrudan etkiliyor.
Gıda güvenliği bir tercih değil, temel bir haktır. Bu hak, ancak güçlü denetim, şeffaflık ve sürdürülebilir üretim politikalarıyla korunabilir. Aksi halde her alışveriş, bir risk hesabına dönüşür.
Bu Bağlamda;
SORULAR
Türkiye'de gıda denetimleri hangi sıklıkla ve hangi kriterlere göre yapılıyor?
Taklit ve tağşiş yapan firmalara verilen cezalar neden hâlâ caydırıcı değil? Aynı ihlallerin tekrar etmesi nasıl açıklanıyor?
Pestisit kalıntıları ve üretim süreçlerindeki riskler konusunda tüketici neden yeterince bilgilendirilmiyor?
İthal edilen gıda ürünlerinin denetimi ne kadar kapsamlı ve bağımsız? Bu süreçler neden şeffaf değil?
Küçük üreticiyi ayakta tutacak politikalar neden yetersiz kalıyor? Bu durumun gıda kalitesine etkisi göz önünde bulunduruluyor mu?
Tüketicinin güvenilir gıdaya kolayca ulaşabilmesi için somut, kısa vadeli hangi adımlar atılacak?
Ve en temel soru: Türkiye'de herkesin güvenilir gıdaya erişimini garanti altına alacak kapsamlı ve şeffaf bir sistem ne zaman kurulacak?
Bu soruların cevabı sadece bugünü değil, gelecekte nasıl besleneceğimizi de belirleyecek. Çünkü güvenilir gıda yoksa, sağlıklı bir toplum da yoktur.
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Bakanlığımızca gıda güvenilirliği; 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu ve ilgili ikincil mevzuat çerçevesinde değerlendirilmektedir.
Gıda resmi kontrolleri; Bakanlığımız ve il tarım ve orman müdürlüklerimizce hazırlanan yıllık numune alma programları, Ulusal Kalıntı İzleme Planı yanı sıra şüphe, şikâyet, ihbar, Alo 174 Gıda Hattı, Tarım İletişim Merkezi (TİMER) ve Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi (CİMER) kapsamında şikâyet edilen ürün ve firmalara yönelik olarak da gerçekleştirilmektedir. Resmi kontrollerin sıklığı "İşletmelerin Riske Dayalı Denetim Sıklığının Belirlenmesi Prosedürü" çerçevesinde belirlenmekte olup herhangi bir risk durumunda bu sıklık artmaktadır. Bu doğrultuda, sektör bazında denetim sıklığı 1 ay ile 1 yıl arasında değişmekte olup her işletme yılda en az bir kez denetlenmektedir.
Bu kapsamda, et, süt gibi sorunlu ürünleri işleyen gıda işletmeleri ile satış ve toplu tüketim yerlerinin denetimleri, riskleri dikkate alınarak daha da sıklaştırılmıştır. Gıda güvenilirliğinin sağlanması ve tüketici menfaatlerinin korunması amacıyla 28.10.2020 tarihinde 5996 sayılı Kanun'da yapılan değişikliklerle uygulanan idari yaptırımların caydırıcılığı artırılmıştır.
Laboratuvar analizi sonucunda taklit veya tağşiş yapıldığı kesinleşen ürünlerle ilgili olarak, bu ürünleri üreten her bir firma hakkında; her yıl yeniden değerlerime oranına göre artış yapılarak güncellenen idari para cezaları uygulanmakta, 2026 yılı itibariyle bu idari para cezası 474.079 TL'den başlayarak işletmenin gelirine göre 18.963.571 TL'ye kadar ulaşmaktadır, ayrıca tüketicinin ulaşmasını engellemek amacıyla ilgili ürün partisi piyasadan toplatılmakta mülkiyeti kamuya geçirilmektedir.
Laboratuvar analizleri neticesinde içeriğinde kişilerin sağlığını tehlikeye düşürebilecek şekilde ilaç etken maddesi tespit edilen ürünler de benzer şekilde masrafları sorumlusuna ait olmak üzere piyasadan toplatılmakta ve ürünlerin mülkiyeti kamuya geçirilmektedir. Ayrıca bu ürünleri üreten veya piyasaya arz edenler hakkında kamunun sağlığına karşı suçlar kapsamında savcılığa suç duyurusunda bulunulmaktadır.
Bakanlığımız tarafından taze meyve ve sebzede tarladan sofraya güvenilir gıdayı temin etmek amacıyla hasat öncesi ve sonrasında, piyasaya arz edilmiş ürünlerde pestisit kalıntı kontrolüne ilişkin olarak yıllık gıda numune alma planı, bitkisel ürünler denetim programı her yıl revize Denetim ve kontrollerde Türk Gıda Kodeksi Pestisitlerin Maksimum Kalıntı Limitleri Yönetmeliği"nde belirtilen maksimum kalıntı limitlerinin üzerinde pestisit kalıntısı çıkması ya da tavsiye dışı pestisit kullanımının tespit edilmesi durumunda ilgili işletmelere ve üreticilere 5996 sayılı Kanun kapsamında yasal işlem (ürün toplatma, idari para cezası, savcılığa suç duyurusu vb.) uygulanmaktadır.
Bakanlığımızın yaptığı kontroller sonucunda sahip olduğu bilgileri kamuoyunun bilgisine sunabileceği 5996 sayılı Kanun'un 31'inci maddesinin 6'ncı fıkrasında belirtilmiş olup bu kapsamda kamuoyu duyuruları Kanun ve Yönetmelik ile belirlenen çerçevede https://guvenilirgida.tarimorman.gov.tr üzerinden sürdürülmektedir. Bitkisel ürünler için kamuoyu duyurusu bulunmamaktadır.
Bitki ve bitkisel ürünlerin ithalat resmi kontrolleri; 5996 sayılı Kanun, Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmelik, Bitkisel Gıda ve Yem İthalatının Kontrollerine Dair Yönetmelik, Tarım ve Orman Bakanlığı'nın Kontrolüne Tabi Ürünlerin, İthalat Denetimi Tebliği (Ürün Güvenliği Denetimi: Yıl/5) Tarım ve Orman Bakanlığı Kontrolüne Tabi Belirli Ürünlerin Girişine Yetkili Gümrük İdareleri ile Resmi Kontrollerini Yapmaya Yetkili Il Tarım ve Orman Müdürlüklerinin Belirlenmesine Dair Tebliğ, Bitkisel Gıda ve Yem ile Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemelerin İthalat Kontrollerine Dair Uygulama Talimatı hükümlerine göre gerçekleştirilmektedir.
Resmi kontroller risk esasına göre doküman kontrolü, kimlik kontrolü ve fiziksel kontrol olmak üzere 3 aşamalı yürütülmektedir. Doküman kontrolünde; evrak bazında ürünün Türk Gıda ve Yem Mevzuatına uygun olup olmadığı, kimlik kontrolünde; ithal edilmek istenen ürün ile Bakanlığımıza sunulan belgelerin birbiri ile uyumlu olup olmadığı kontrol edilmektedir. Fiziksel kontrol ise organoleptik muayene, ambalaj kontrolü, numune alma ve laboratuvar analizlerini kapsamaktadır.
Ülkemize "Bitkisel Gıda ve Yem İthalatının Resmi Kontrollerine Dair Yönetmelik" kapsamında ithal edilecek bitkisel gıda ve yem ile gıda ile temas eden madde ve malzemelerin;
• İthalat Aşamasındaki Bitkisel Gıda ve Yem ile Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemelerin Kontrol Sıklıklarının Belirlenmesine İlişkin Prosedür" çerçevesinde öncelikle gıda ve yem güvenilirliği esas alınarak insan veya hayvan sağlığı açısından tehlike oluşturabilecek hususlar ve/veya tüketiciyi yanıltıcı unsurlar dikkate alınmakta ve ürünün kullanım amacı, ambalaj durumu, hedef tüketici, tüketim sıklığı, tüketim şekli, üründe olası teorik riskler (fiziksel, kimyasal, biyolojik), olumsuz denetim sonuçları ve geri bildirimler göz önünde bulundurularak ürün sınıflarına göre risk esaslı kontrol sıklıkları belirlenmektedir. Bununla birlikte, bir önceki yıla ait denetim sonuçları, üretici/dağıtıcı/ihracatçı ülkeden alınan geri bildirimler (RASFF bildirimi vb.), yurtiçi resmi kontrollerde tespit edilen olumsuzluklar, üretim teknolojisindeki değişimler ve bilimsel gelişmeler vb. doğrultusunda kontrol sıklıkları her yıl güncellenmektedir.
İthalat resmi kontrollerinde Türk Gıda ve Yem Mevzuatına uygun olmadığı tespit edilen ürünlerin yurda girişine katiyen izin verilmemekte ve sonraki 10 sevkiyatında %100 analiz sıklığı uygulanmaktadır.
Ayrıca Bakanlığımızca 18.03.2026 tarihinde hizmete alınan "Güvenilir Gıda" mobil uygulaması ile tüketicilerimizin şikâyet ve ihbarlarını daha hızlı ve kolay bir şekilde iletebilmeleri sağlanacaktır.
"Denetim Elinde" mottosuyla hayata geçirilen Güvenilir Gıda Mobil Uygulaması tüketicilerin gıda güvenilirliğine ilişkin süreçlere hızlı ve kolay bir şekilde erişmesini sağlamaktadır. Uygulama üzerinden tüketiciler, gıda ile ilgili şikâyet ve bilgi taleplerini iletebilmekte; başvuru sürecinde gıda işletmelerine ait karekodları okutarak işletme bilgilerine ulaşabilmektedir. Ayrıca başvurulara fotoğraf eklenebilmekte, konum bilgisi paylaşılabilmekte ve yapılan başvuruların durumu "Başvuru Sorgulama" ekranı üzerinden takip edilebilmektedir. Ayrıca kullanıcılar, gıda işletmesi karekodu aracılığıyla gıda işletmelerinin denetim durumlarını sorgulayabilmekte, kamuoyu duyurularını takip edebilmekte ve gıdada doğru bilgi içerikleriyle bilgilendirilebilmektedir.
Bu doğrultuda hazırlanan Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmelik'in 8'inci maddesi gereğince, resmi kontrollerin yüksek düzeyde şeffaflık içerisinde yürütülmesini
sağlama görevi Bakanlığımıza verilmiştir. Bu kapsamda; laboratuvar sonucuyla taklit/tağşiş yaptığı kesinleşen ve kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye düşürecek şekilde bozulmuş veya değiştirilmiş gıdaları üreten ya da satan firmaların adı, ürün adı, markası, parti ve seri numarası gibi bilgilerin kamuoyu ile paylaşılması hükme bağlanmıştır.
Yapılan resmi kontroller sonucunda kişilerin sağlığını tehlikeye düşüren gıdalar ile taklit ve tağşiş yapıldığı ilişkin kontrol sonuçları https://guvenilirgida.tarimorman.gov.tr/gkd adresinde ve Tarım ve Orman Bakanlığı e-Devlet Kapısı hizmetlerinde "Güncel Kamuoyu Duyurusu Hizmeti" olarak kamuoyunun bilgisine sunulmaktadır. Tüketicilerin gıda güvenilirliği konusunda bilinç düzeyinin artırılması, gıda ile ilgili bildirim ve başvuruların kolay, hızlı ve etkin bir şekilde iletilebilmesi için geliştirilen "Güvenilir Gıda" mobil uygulamasında yer alan "Gıda Kamuoyu Duyurusu" modülünden de tüketiciler bahse konu resmi kontrol sonuçlarına ulaşabilmekte, buradaki listeler içinde filtreleme ve arama yapabilmektedir. Kamuoyu duyuru tarihi 6 ay ve daha öncesinde olan resmi kontrol sonuçlarına ise Tarım ve Orman Bakanlığı e-Devlet Kapısı hizmetlerindeki "Sonlandırılmış Kamuoyu Duyurusu Hizmeti"" nden ulaşılabilmektedir.
Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmelik'in 8'inci maddesi gereğince kayıtlı ve onaylı gıda işletmeleri de https://ggbs.tarim.gov.tr/ internet sitesinde yer alanKayıtlı/Onaylı Gıda İşletmeleri Listesi" başlığı altından ulaşabilmektedir.
Bakanlığımızca yürütülen tüm bu şeffaflık odaklı çalışmalar; halkımızın güvenilir gıdaya kesintisiz erişimini bir hak olarak güvence altına alma kararlılığımızın bir parçası olup denetimlerin etkinliğini artırma hedefine hizmet etmektedir.
İbrahim YUMAKLIBakan