Mevsimlik tarım işçilerinin çocuklarının eğitim hizmetlerine erişimine ilişkin
Kaynak göster
Mahmut Tanal (CHP), 15 Mayıs 2026 tarihinde 7/44709 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Millî Eğitim Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 63 gün sonra, 17 Temmuz 2026).
Mahmut Tanal (CHP, Şanlıurfa). “Mevsimlik tarım işçilerinin çocuklarının eğitim hizmetlerine erişimine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/44709, 15 Mayıs 2026. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-44709-mevsimlik-tarim-iscilerinin-cocuklarinin-egitim-hizmetlerine-erisimine-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/e17158d2-e77d-4ad6-81f9-019e2b670ae7
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlığa iletildi
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 63 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 39 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıda belirtilen sorularımın, Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin tarafından Anayasa'nın 98'inci ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün 96'ncı ve 99'uncu inadı !rı uyumca yazılı olarak cevaplandırılmasını saygılarımla arz ederim.
Şanlıurfa, Türkiye'de mevsimlik gezici tarım işçiliğinin en yoğun yaşandığı illerin başında gelmektedir. Her yıl binlerce aile; Adana, Mersin, Konya, Ankara, Sakarya, Düzce, Eskişehir, Manisa, Ordu ve farklı illere tarımsal üretim dönemlerinde göç etmek zorunda kalmakta; bu göç sürecinden en ağır şekilde çocuklar etkilenmektedir.
Mevsimlik tarım işçisi ailelerin çocukları, eğitim öğretim yılı devam ederken okuldan ayrılmak zorunda kalmakta, uzun süre devamsızlık yapmakta, gittikleri illerde eğitim sistemine uyum sağlayamamakta, bir kısmı tamamen okuldan kopmakta, bir kısmı ise çocuk işçi olarak tarım alanlarında çalıştırılmaktadır.
Gerekçenin tamamını göster (4 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Akademik çalışmalar, UNICEF raporları ve saha araştırmaları; mevsimlik tarım işçisi çocuklarının devamsızlık, okul terkleri, psikososyal sorunlar, uyum güçlüğü, özgüven kaybı ve eğitimde fırsat eşitsizliği yaşadığını ortaya koymaktadır. Bu tablo, yalnızca eğitim sorunu değil; çocukların üstün yararı, sosyal devlet ilkesi ve fırsat eşitliği bakımından ağır bir hak ihlali sorunudur.
Şanlıurfa'da özellikle Siverek, Viranşehir, Hilvan, Bozova, Suruç, Harran, Akçakale, Ceylanpınar ve Eyyübiye ilçelerinde yaşayan çok sayıda çocuğun eğitim öğretim yılı tamamlanmadan aileleriyle birlikte göç ettiği; bazı çocukların Mart-Nisan aylarında okuldan ayrıldığı, ancak Kasım-Arahk aylarında geri dönebildiği; önemli bir kısmının ise eğitim sistemine düzenli biçimde geri dönemediği yönünde ciddi tespitler bulunmaktadır. Çocukların eğitim hakkının mevsimlik tarım işçiliği nedeniyle fiilen kesintiye uğraması; Anayasa'nın 2'nei maddesinde düzenlenen sosyal hukuk devleti ilkesine, 4rinci maddede yer alan çocuğun korunması yükümlülüğüne, 42'nci maddede güvence altına alman eğitim hakkına. Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi'ne ve Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası çocuk koruma normlarına aykırı sonuçlar doğurmaktadır.
Devletin yükümlülüğü, yalnızca okul çağındaki çocukları kayıt altına almak değil; bu çocukların yıl boyunca eğitime devamını sağlamak, okul terklerini önlemek, çocuk işçiliğini engellemek, gittikleri illerde eğitim sürekliliğini güvence altına almak ve aileleri sosyal destek mekanizmalarıyla güçlendirmektir.
Bu bağlamda;
SORULAR
Şanlıurfa'da mevsimlik tarım işçisi olarak başka illere göç eden aile sayısı kaçtır? Bu ailelerle birlikte göç eden okul çağındaki çocuk sayısı kaçtır?
Şanlıurfa'da mevsimlik tarım işçiliği nedeniyle eğitim hayatı kesintiye uğrayan öğrenci sayısı ilçelere göre kaçtır?
Siverek, Viranşehir, Hilvan, Bozova, Suruç, Harran, Akçakale, Ceylanpınar ve Eyyübiye ilçelerinde mevsimlik tarım işçiliği nedeniyle devamsızlık yapan öğrenci sayısı kaçtır?
Mevsimlik tarım işçisi çocukların kaçı ilkokul, ortaokul ve lise çağındadır?
Şanlıurfa'da mevsimlik tarım işçiliği nedeniyle tamamen okul terk durumunda olan çocuk sayısı kaçtır? Bu çocukların kaçı örgün eğitim sistemine geri döndürülmüştür?
Mevsimlik tarım işçisi çocuklar en çok hangi aylarda okullarından ayrılmaktadır? Bu çocuklar eğitim öğretim yılına hangi aylarda geri dönebilmektedir?
Bazı çocukların Mart-Nisan aylarında okuldan ayrılıp Kasım-Aralık aylarında dönebildiği dikkate alındığında, bu kadar uzun süre eğitimden kopan çocuklar için Bakanlığınız hangi telafi mekanizmasını işletmektedir?
Eğitim öğretim dönemi içinde başka illere göç eden çocukların eğitim sürekliliğinin sağlanması amacıyla Bakanlığınızın özel bir takip sistemi bulunmakta mıdır?
Şanlıurfa'dan göç eden çocukların gittikleri illerde geçici kayıt, misafir öğrenci uygulaması veya taşımalı eğitim kapsamına alınma oranı nedir?
Şanlıurfa'dan Adana, Mersin, Konya, Ankara, Sakarya, Düzce, Eskişehir, Manisa, Ordu ve diğer illere giden çocukların eğitim takibi hangi sistem üzerinden yapılmaktadır?
Şanlıurfa'da mevsimlik tarım işçisi çocuklara yönelik mobil okul, gezici öğretmen, geçici eğitim merkezi veya telafi eğitimi uygulaması bulunmakta mıdır?
Bu uygulamalar bulunmuyorsa, her yıl tekrar eden bu eğitim kaybına rağmen neden kalıcı bir model oluşturulmamıştır?
Tarım alanlarında çalıştırıldığı tespit edilen çocuk sayısı kaçtır?
Çocuk işçiliği nedeniyle hakkında işlem yapılan işveren, aracı veya tarım işçisi aracısı sayısı kaçtır?
Mevsimlik tarım işçisi çocukların eğitimden kopmasıyla çocuk işçiliği arasındaki bağlantıya ilişkin Bakanlığınızca hazırlanmış herhangi bir rapor veya analız bulunmakta mıdır?
Şanlıurfa'da mevsimlik tarım işçisi çocukların eğitim hakkına erişimi konusunda son 10 yılda hazırlanmış rapor, araştırma veya saha çalışmaları nelerdir?
Şanlıurfa'da mevsimlik tarım işçisi çocukların eğitime devamını sağlamak amacıyla son 10 yılda ayrılan bütçe ne kadardır? Bu bütçenin ne kadarı fiilen kullanılmıştır ve hangi projelere harcanmıştır?
Bu çocukların barınma, beslenme, sağlık, ulaşım ve psikososyal destek ihtiyaçları için Millî Eğitim Bakanlığı hangi kamu kurumlarıyla koordineli çalışma yürütmektedir?
Mevsimlik tarım işçisi çocukların okula dönüşünü sağlamak amacıyla ailelere şartlı eğitim yardımı veya benzeri sosyal destekler verilmekte midir? Bu destekler veriliyorsa, desteklerin okul terki ve devamsızlığı azaltmadaki etkisi ölçülmüş müdür?
Şanlıurfa'da özellikle kız çocuklarının mevsimlik tarım işçiliği nedeniyle eğitimden kopmasını önlemek amacıyla yürütülen özel bir çalışma bulunmakta mıdır?
Kız çocuklarının eğitimden kopmasının erken yaşta evlilik, çocuk işçiliği ve yoksulluk döngüsüyle bağlantısına ilişkin Bakanlığınızca bir risk analizi yapılmış mıdır?
Mevsimlik tarım işçisi çocukların psikososyal sorunları, uyum güçlüğü ve özgüven kaybı yaşadığı yönündeki akademik ve saha tespitleri Bakanlığınızca değerlendirilmiş midir? Bu çocuklara yönelik psikolojik danışmanlık, rehberlik ve uyum destek programı uygulanmakta mıdır?
Bakanlığınız, Şanlıurfa'da mevsimlik tarım işçiliğinin çocukların eğitim hakkını sistematik biçimde ihlal ettiği yönündeki değerlendirmeleri kabul etmekte midir?
Eğer bu durum sistematik bir ihlal olarak değerlendirilmiyorsa, her yıl binlerce çocuğun eğitim öğretim yılı içinde okuldan kopması nasıl açıklanmaktadır?
Mevsimlik tarım işçisi çocukların eğitim hakkının korunmasında ihmali bulunan okul idareleri, il/ilçe millî eğitim müdürlükleri veya ilgili kamu görevlileri hakkında herhangi bir inceleme yapılmış mıdır?
Çocukların tarlada değil okulda olması için Bakanlığınızın Şanlıurfa'ya özgü acil, somut ve takvimlendirilmiş bir eylem planı var mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Yusuf Tekin, Milli Eğitim Bakanı ·
b) 08.06.2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1870958 sayılı yazınız.
c) 08.06.2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1870974 sayılı yazınız. ¢) 12.06.2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1873882 sayılı yazınız.
d) 16.06.2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1875779 sayılı yazınız.
Bakanlığımıza İlgi (a-b-c-ç-d)'de kayıtlı yazılarla iletilen İstanbul Milletvekili Kezban KONUKÇU'nun 7/44703, Şanhurfa Milletvekili Mahmut TANAL'ın 7/44709, 7/45036 ve 7/45373, Siirt Milletvekili Sabahat ERDOĞAN SARITAŞ'ın 7/44831, Tekirdağ Milletvekili Cem AVŞAR'ın 7/45037, Bartın Milletvekili Aysu BANKOGLU'nun 7/45356, Şanlıurfa Milletvekili Ferit ŞENYAŞAR'ın 7/45367, Balıkesir Milletvekili Turhan ÇÖMEZ'in 7/45370, Ankara Milletvekili Mesut DOĞAN'ın 7/45371 ve 7/45489 ile Diyarbakır Milletvekili Ceylan AKÇA CUPOLO'nun 7/45490 esas numaralı yazılı soru önergeleri incelenmiş olup konuya ilişkin bilgiler Ek'te sunulmuştur.
7/44703 7/45367 7/44709 71 45370-45371 GK 171 7145036-45037) 7/45356 GK 171 Elektronik Ağ: www.meb.gov.tr Faks: (0312) 418 75 39
+ [e( Strateji Geliştirme Başkanlığı YÜZYILI
Bakanlığımızca öğrencilerin eğitim hakkına kesintisiz erişiminin sağlanması, devamsızlık ve okul terk risklerinin azaltılması, mevsimlik tarım işçisi ailelerin çocukları ile göçer ve yarı göçer ailelere mensup çocukların eğitim süreçlerinin desteklenmesi amacıyla ilgili mevzuat, genelgeler, veri sistemleri ve kurumlar arası iş birliği mekanizmaları çerçevesinde çalışmalar yürütülmektedir.
Mevsimlik tarım işçiliği nedeniyle eğitim öğretim yılı içinde yer değiştiren çocukların eğitime erişimi yalnızca devamsızlık verisi üzerinden değil; geçici ikamet, nakil, kayıt, devam, öğrenme kaybı, psikososyal destek, çocuk işçiliği riski, ailevi ve sosyoekonomik nedenler ile öğrencinin eğitimden kopma ihtimali birlikte değerlendirilerek ele alınmaktadır. Bu kapsamda yürütülen çalışmalar; 2024/5 sayılı Cumhurbaşkanlığı Mevsimlik Tarım İşçileri Genelgesi, Bakanlığımızın 2024/52 sayılı "Mevsimlik Tarım İşçileri ile Göçer ve Yarı Göçer Ailelerin Çocuklarının Eğitime Erişimi" Genelgesi ve ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda Eğitim öğretim dönemi içinde başka illere göç eden öğrencilerin eğitim süreçleri, e-Okul sistemi içerisinde yer alan "Mevsimlik Tarım İşçisi ve Göçer Çocuklarının Eğitimi Okul Tespit ve Takip Modülü" üzerinden izlenmektedir. Söz konusu modül aracılığıyla öğrencilerin göç veren ve göç alan illerde tespiti, gittikleri yerlerde eğitim kurumlarına yönlendirilmesi, nakil ve devam süreçlerinin takip edilmesi, gerekli hâllerde telafi programlarına erişimlerinin sağlanması ve kamu kaynaklarının doğru yönlendirilmesi amaçlanmaktadır.
Bakanlığımızca bu alandaki çalışmalar önleme, tespit, takip ve telafi aşamaları üzerinden yürütülmektedir. Önleme aşamasında ailelerin bilgilendirilmesi, öğrencilerin mümkün olduğunca daimî ikamet ettikleri yerde eğitimlerine devam etmelerinin sağlanması ve özellikle ortaokul ve lise öğrencileri için pansiyon imkânlarının değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Tespit ve takip aşamasında göç veren ve göç alan illerde öğrencilerin kayıt altına alınması, geçici ikamet yerlerinde eğitim olanaklarına erişimlerinin sağlanması ve elektronik sistemler üzerinden izlenmesi hedeflenmektedir. Telafi aşamasında ise öğrencilerin daimî ikametlerine dönüşlerinden sonra öğrenme eksikliklerinin belirlenmesi ve bu eksikliklerin giderilmesine yönelik eğitim programlarının uygulanması sağlanmaktadır.
Milli Eğitim Bakanlığı Taşıma Yoluyla Eğitime Erişim Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda, eğitim hakkından yoksun kalması muhtemel ilköğretim, ortaöğretim ve özel eğitim okul/kurumlarına devam eden öğrenciler ile yaygın eğitim hizmetinden yararlanan özel eğitim kursiyerleri kayıtlı oldukları resmî okul/kurumlara ücretsiz taşınmaktadır. Anılan Yönetmelikte "geçici ikamet" kavramı; yangın, sel, deprem gibi doğal afetler, mevsimlik işler, eğitim ve diğer sebeplere bağlı olarak ikamet adresinin geçici olarak değişmesi şeklinde tanımlanmış olup mevsimlik işçi ailelerin çocukları da bu kapsamda değerlendirilmektedir. Bu doğrultuda öğrencinin geçici ikamet adresi esas alınarak bulunduğu yerde gidebileceği türde okul, kurum veya toplu taşıma hizmeti bulunmaması hâlinde öğrenci taşıma uygulaması kapsamında eğitime erişim sağlanmakta ve öğrenciler ücretsiz öğle yemeği hizmetinden de yararlandırılmaktadır.
Öğrencilerin barınma ve ekonomik destek ihtiyaçlarına yönelik olarak yatılılık ve bursluluk imkânları da uygulanmaktadır. Şanlıurfa ilinde Bakanlığımıza bağlı pansiyonlu okulların kapasitesi 4.323 kız ve 3.717 erkek öğrenci olmak üzere toplam 8.040'tır. Bu
pansiyonlarda 2.411 kız ve 2.374 erkek öğrenci olmak üzere toplam 4.785 öğrenci barınmakta olup pansiyon doluluk oranı %60'tır. Ayrıca Şanlıurfa ilinde Bakanlığımıza bağlı okullarda maddi imkânlardan yoksun 2.397 kız ve 1.955 erkek öğrenci olmak üzere toplam 4.352 öğrenciye aylık 2.761,86 TL burs ödemesi yapılmaktadır.
Öğrencilerin okul terk riski ve eğitimden kopma ihtimalinin azaltılması amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı iş birliğinde Eğitime Katılım ve Devamsızlığı İzleme Programı (EKİP) yürütülmektedir. Program; öğrencilerin devamsızlık, eğitimden kopma ve okul terkine yol açabilecek risk faktörlerinin erken dönemde tespit edilmesini, risklerin bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmesini ve gerekli destek süreçlerinin zamanında işletilmesini amaçlamaktadır. Program kapsamında çocuk işçiliği, istismar, erken yaşta evlilik, bakım ihtiyacı ve benzeri risk alanlarında ilgili kamu kurumlarına yönlendirme süreçleri tanımlanmış; öğrencilerin sosyal destek ve koruma hizmetlerine erişiminin güçlendirilmesine yönelik iş birliği modeli geliştirilmiştir.
Mevsimlik tarım işçisi ailelerin çocuklarının psikososyal gelişimlerinin desteklenmesi amacıyla okul rehberlik servisleri ve rehberlik ve araştırma merkezleri aracılığıyla rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yürütülmektedir. Bu kapsamda öğrencilerin okula uyumlarının güçlendirilmesi, öğrenme kayıplarının azaltılması, sosyal-duygusal gelişimlerinin desteklenmesi ve gerekli hâllerde ilgili kurumlara yönlendirilmesi hedeflenmektedir. Bakanlığımızca psikososyal destek programları, psikososyal önleyici destek programları, psikolojik sağlamlık materyalleri ve farklı eğitim kademelerine yönelik uygulama dokümanları okulların kullanımına sunulmuştur.
Tarım alanlarında fiilen çalıştırıldığı tespit edilen çocuk sayısı ile çocuk işçiliği nedeniyle hakkında işlem yapılan işveren, aracı veya tarım işçisi aracısı sayısına ilişkin veriler Bakanlığımızın doğrudan görev ve kayıt alanında bulunmamaktadır. Bakanlığımız kayıtları, doğrudan tarlada çalışan çocuk sayısını değil; aileleriyle birlikte mevsimlik tarım göçüne katılan, bu hareketlilik nedeniyle devamsızlık yapan, eğitimden kopma riski taşıyan, nakil bekleyen veya telafi eğitimlerine dâhil edilen öğrenci sayılarını esas almaktadır. Çocuk işçiliğiyle mücadeleye ilişkin idari yaptırım, denetim ve işveren/aracı işlemleri ise ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görev alanlarıyla bağlantılıdır.
Şanlıurfa Valiliğince konuya ilişkin olarak;
Mevsimlik tarım işçiliği nedeniyle eğitimden uzak kalan öğrenciler için öğrenme kayıplarının tespiti, sınıf içi farklılaştırılmış etkinlikler, yaygın eğitim modülleri, IYEP, Destekleme ve Yetiştirme Kursları ile Hayat Boyu Öğrenme kurs modülleri üzerinden telafi süreçlerinin yürütüldüğü; okul öncesinde 9, ilkokulda 31 ve ortaokulda 32 olmak üzere toplam 72 kurs modülü hazırlandığı,
Eğitim öğretim yılı içinde başka illere göç eden çocukların eğitim süreçlerinin e-Okul "Mevsimlik Tarım İşçisi ve Göçer Çocuklarının Eğitimi Okul Tespit ve Takip Modülü" üzerinden takip edildiği,
Şanlıurfa'da mevsimlik tarım işçisi çocukların eğitimden geri kalmaması amacıyla mobil okul ve geçici eğitim merkezi uygulamaları, gezici öğretmen ve gezici rehberlik hizmetleri ile öğrencilerin daimî ikametlerine dönüşlerinde IYEP, DYK ve Hayat Boyu Öğrenme kurs modülleri üzerinden telafi eğitimlerinin uygulandığı,
2016/5 ve 2024/52 sayılı genelgeler doğrultusunda her yıl ocak ve temmuz aylarında ayrıntılı çalışma raporlarının Bakanlığa sunulduğu; Şanlıurfa'da 28.02.2017 tarihinde kurulan ŞAMTI ile 13 ilçede takip ekipleri oluşturularak saha taramalarının yapıldığı, aile ziyaretleri, bilgilendirme toplantıları, veli seminerleri ve demografik-ekonomik veri toplama çalışmalarının yürütüldüğü,
Mevsimlik tarım işçisi ailelere, çocuklarının eğitime erişimini desteklemek amacıyla Valilikler ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları aracılığıyla şartlı eğitim yardımı, kıyafet ve kırtasiye gibi sosyal destekler sağlandığı; ancak bu desteklerin devamsızlık veya okul terkini azaltmadaki etkisine ilişkin ayrıca bir etki analizi veya istatistiksel verinin bulunmadığı, Şanlıurfa'da yalnızca kız çocuklarının eğitimden kopmasını önlemeye yönelik ayrı ve özel bir çalışma bulunmamakla birlikte, cinsiyet ayrımı gözetilmeksizin mevsimlik tarım işçisi ailelerin tüm çocuklarının eğitime erişimini güçlendirmek ve eğitimden kopmalarını önlemek amacıyla genel ve kapsamlı çalışmalar yürütüldüğü,
Mevsimlik tarım işçisi çocukların eğitim hakkının korunması süreçlerinde görev alan okul idareleri, il/ilçe millî eğitim müdürlükleri veya ilgili kamu görevlileri hakkında görevlerini ihmal ettikleri gerekçesiyle açılmış herhangi bir inceleme veya soruşturma bulunmadığı; bununla birlikte yürütülen çalışmaların eğitim müfettişleri ile denetim yetkisi bulunan amirler tarafından denetlendiği,
Şanlıurfa'da mevsimlik tarım işçisi ailelerin çocuklarının okulda kalmasını sağlamak amacıyla Şanlıurfa Valiliği koordinasyonunda METIP kapsamında somut ve takvimlendirilmiş bir eylem planının bulunduğu; bu planın bilgilendirme, önleme, tespit, takip ve telafi olmak üzere 5 aşamadan oluştuğu,
Eylül-Ocak döneminde göçten dönen öğrencilerin e-Okul sistemine yeniden kazandırılması ve telafi programlarına alınması; Ocak-Nisan döneminde göç dönemi başlamadan önce öğrenci, veli, dayıbaşı ve muhtarlarla bilgilendirme-önleme çalışmaları yapılması; Mart-Haziran döneminde ise göç hareketliliğinin yoğun olduğu süreçte öğrencilerin sistem üzerinden tespit edilmesi, gittikleri illere bildirilmesi ve nakil/devam durumlarının elektronik ortamda izlenmesi suretiyle çalışmaların yürütüldüğü, bildirilmiştir.
Yüşuf TEKİNMilli Erim Bakanı