Mevsimlik tarım işçilerinin çocuklarının eğitim hizmetlerine erişimine ilişkin
Kaynak göster
Mahmut Tanal (CHP), 2 Haziran 2026 tarihinde 7/45036 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Millî Eğitim Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 45 gün sonra, 17 Temmuz 2026).
Mahmut Tanal (CHP, Şanlıurfa). “Mevsimlik tarım işçilerinin çocuklarının eğitim hizmetlerine erişimine ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/45036, 2 Haziran 2026. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-45036-mevsimlik-tarim-iscilerinin-cocuklarinin-egitim-hizmetlerine-erisimine-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/4cb062bd-170d-47d6-8e0d-019e8c2d36ba
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 45 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıda belirtilen sorularımın, Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin tarafından Anayasa/nın 98'inci ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Içtüzüğü'nün 96'ncı ve 99'uncu maddeleri uyarınca yazılı olarak cevaplandırılmasını saygılarımla arz ederim.
Türkiye'de mevsimlik gezici tarım işçiliği nedeniyle en ağır mağduriyeti yaşayan kesimlerin başında çocuklar gelmektedir. Başta Şanlıurfa olmak üzere Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nden her yıl yüz binlerce yurttaşımız aileleriyle birlikte farklı illere gitmek zorunda kalmakta; bu göç sürecinden çocukların eğitim hakkı doğrudan etkilenmektedir.
Şanlıurfa'dan Adana, Mersin, Konya, Ankara, Sakarya, Düzce, Eskişehir, Manisa, Ordu ve birçok ile mevsimlik tarım işçiliği amacıyla göç eden ailelerin çocuklarının önemli bir kısmı eğitim öğretim yılı tamamlanmadan okuldan ayrılmakta, uzun süre devamsızlık yapmakta veya tamamen eğitim sisteminin dışına itilmektedir.
Gerekçenin tamamını göster (7 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Saha gözlemleri, akademik çalışmalar ve kamuoyuna yansıyan veriler; bazı çocukların aylarca eğitimden uzak kaldığını, bir kısmının geri dönemediğini, bir kısmının ise doğrudan tarım işçisi olarak çalıştırıldığını göstermektedir.
Özellikle kız çocuklarının hem tarım işçisi olarak çalıştırıldığı hem de ev içi bakım yükünü taşımak zorunda bırakıldığı; çocukların eğitimden, sosyal yaşamdan, oyun alanlarından ve psikososyal gelişim imkanlarından koparıldığı anlaşılmaktadır.
Bazı bölgelerde çocukların sabah erken saatlerden akşam saatlerine kadar ağır koşullarda çalıştırıldığı yönündeki tespitler; çocuk işçiliğinin yalnızca ekonomik değil aynı zamanda insan hakları, eğitim hakkı ve çocuk koruma sorunu haline geldiğini göstermektedir. Milli Eğitim Bakanlığı'nın 2011/25 ve 2016/5 sayılı genelgeleri ile çocukların eğitimden kopmaması yönünde çeşitli düzenlemeler yapılmış olmasına rağmen; sahadaki tablonun ağır şekilde devam ettiği görülmektedir.
Cumhurbaşkanlığı'nın 2024/5 sayılı Mevsimlik Tarım İşçileri Genelgesi'nde de çocukların eğitim süreçlerinin takip edilmesi ve eğitimden kopmalarının önlenmesi konusunda açık yükümlülükler yer almaktadır. Ancak mevcut tablo; bu yükümlülüklerin sahada yeterince uygulanmadığı yönündeki değerlendirmeleri güçlendirmektedir.
Anayasa'nın 42'nci maddesi eğitim hakkını güvence altına almaktadır. Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi uyarınca devletin çocukları ekonomik sömürüden ve eğitim hakkını engelleyen çalışma koşullarından koruma yükümlülüğü bulunmaktadır.
Çocukların tarlada değil okulda olması sosyal hukuk devletinin en temel sorumluluklarından biridir.
Bu bağlamda;
SORULAR
Son 10 yıl içerisinde mevsimlik tarım işçiliği nedeniyle eğitim süreci kesintiye uğrayan öğrenci sayısı kaçtır?
Şanlıurfa'dan mevsimlik tarım işçiliği amacıyla göç eden ailelerle birlikte başka illere giden okul çağındaki çocuk sayısı yıllara göre kaçtır?
Mevsimlik tarım işçiliği nedeniyle okuldan ayrılan, uzun süre devamsızlık yapan veya tamamen eğitim sisteminin dışına çıkan çocuk sayısı kaçtır? Bu çocukların ilkokul, ortaokul ve lise düzeylerine göre dağılımı nedir?
Şanlıurfa'nın Haliliye, Eyyübiye, Karaköprü, Siverek, Viranşehir, Hilvan, Harran, Akçakale, Suruç, Bozova, Halfeti, Birecik ve Ceylanınar ilçelerinde eğitimden kopan mevsimlik tarım işçisi çocuk sayısı kaçtır?
Millî Eğitim Bakanlığı'nın 2011/25 ve 2016/5 sayılı genelgeleri kapsamında hangi illerde hangi somut çalışmalar yapılmıştır?
Mevsimlik tarım işçisi çocukların eğitime devamını sağlamak amacıyla kaç mobil okul, geçici eğitim merkezi veya taşımalı eğitim sistemi kurulmuştur?
Eğitim öğretim yılı içerisinde başka illere göç eden çocukların eğitim süreçlerinin takibi hangi yöntemle yapılmaktadır?
Göç eden çocukların gittikleri illerde geçici kayıt veya eğitim sistemine dahil edilme oranı nedir?
Son 10 yılda mevsimlik tarım işçiliği nedeniyle tamamen okul terk durumuna düşen çocuk sayısı kaçtır? Bu çocuklardan kaçının yeniden örgün eğitime dönüşü sağlanmıştır?
Tarım alanlarında çalıştırıldığı tespit edilen çocuk sayısı kaçtır?
Eğitim çağındaki çocukların tarım işçisi olarak çalıştırılmasına ilişkin Bakanlığınız tarafından ilgili kurumlara yapılan bildirim veya işlem sayısı kaçtır?
Özellikle kız çocuklarının eğitimden kopmasını önlemek amacıyla yürütülen özel bir çalışma bulunmakta mıdır?
Mevsimlik tarım işçisi çocukların psikososyal destek ihtiyaçlarına yönelik rehberlik veya sosyal destek programı uygulanmakta mıdır?
Cumhurbaşkanlığı'nın 2024/5 sayılı Genelgesi kapsamında çocukların eğitim süreçlerinin takibine ilişkin valilikler ve kaymakamlıklar tarafından hangi çalışmalar yapılmıştır?
Çocukların eğitimden kopmasına rağmen gerekli idari tedbirlerin alınmadığı yönündeki değerlendirmeler hakkında Bakanlığınızın görüşü nedir?
Eğitim çağındaki çocukların tarım alanlarında çalıştırılmasının Anayasa'da güvence altına alınan eğitim hakkının ihlali anlamına geldiği yönündeki değerlendirmeler hakkında Bakanlığınızın görüşü nedir?
Çocukların eğitimden kopmasını önlemek amacıyla yeni bir ulusal eylem planı hazırlanmakta mıdır?
Çocukların tarlada değil okulda olması için özellikle Şanlıurfa başta olmak üzere mevsimlik tarım işçiliğinin yoğun olduğu illerde Bakanlığınızın somut eylem planı nedir?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Yusuf Tekin, Milli Eğitim Bakanı ·
Ngi :a) 08.06.2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1870952 sayılı yazınız.
b) 08.06.2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1870958 sayılı yazınız.
c) 08.06.2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1870974 sayılı yazınız.
g) 12.06.2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1873882 sayılı yazınız.
d) 16.06.2026 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1875779 sayılı yazınız.
Bakanlığımıza İlgi (a-b-c-ç-d)'de kayıtlı yazılarla iletilen Istanbul Milletvekili Kezban KONUKÇU'nun 7/44703, Şanlıurfa Milletvekili Mahmut TANAL'ın 7/44709, 7/45036 ve 7/45373, Siirt Milletvekili Sabahat ERDOĞAN SARITAŞ'ın 7/44831, Tekirdağ Milletvekili Cem AVŞAR'ın 7/45037, Bartın Milletvekili Aysu BANKOGLU'nun 7/45356, Şanlıurfa Milletvekili Ferit ŞENYAŞAR'ın 7/45367, Balıkesir Milletvekili Turhan ÇÖMEZ'in 7/45370, Ankara Milletvekili Mesut DOĞAN'ın 7/45371 ve 7/45489 ile Diyarbakır Milletvekili Ceylan AKÇA CUPOLO'nun 7/45490 esas numaralı yazılı soru önergeleri incelenmiş olup konuya ilişkin bilgiler Ek'te sunulmuştur.
7/ 44703 7/45367 7144709 71 45370-45371 GK 171 71 45036-45037.
7/45356 GK 171
Elektronik Ag: www.meb.gov.tr Faks: (0312) 418 75 39
HITI NALT PEN T.C.
Bakanlığımızca öğrencilerin eğitim hakkına kesintisiz erişiminin sağlanması, devamsızlık ve okul terk risklerinin azaltılması, mevsimlik tarım işçisi ailelerin çocukları ile göçer ve yarı göçer ailelere mensup çocukların eğitim süreçlerinin desteklenmesi amacıyla ilgili mevzuat, genelgeler, veri sistemleri ve kurumlar arası iş birliği mekanizmaları çerçevesinde çalışmalar yürütülmektedir.
Mevsimlik tarım işçiliği nedeniyle eğitim öğretim yılı içinde yer değiştiren çocukların eğitime erişimi yalnızca devamsızlık verisi üzerinden değil; geçici ikamet, nakil, kayıt, devam, öğrenme kaybı, psikososyal destek, çocuk işçiliği riski, ailevi ve sosyoekonomik nedenler ile öğrencinin eğitimden kopma ihtimali birlikte değerlendirilerek ele alınmaktadır. Bu kapsamda yürütülen çalışmalar; 2024/5 sayılı Cumhurbaşkanlığı Mevsimlik Tarım İşçileri Genelgesi, Bakanlığımızın 2024/52 sayılı "Mevsimlik Tarım İşçileri ile Göçer ve Yarı Göçer Ailelerin Çocuklarının Eğitime Erişimi" Genelgesi ve ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda sürdürülmektedir.
Eğitim öğretim dönemi içinde başka illere göç eden öğrencilerin eğitim süreçleri, e-Okul sistemi içerisinde yer alan "Mevsimlik Tarım İşçisi ve Göçer Çocuklarının Eğitimi Okul Tespit ve Takip Modülü" üzerinden izlenmektedir. Söz konusu modül aracılığıyla öğrencilerin göç veren ve göç alan illerde tespiti, gittikleri yerlerde eğitim kurumlarına yönlendirilmesi, nakil ve devam süreçlerinin takip edilmesi, gerekli hâllerde telafi programlarına erişimlerinin sağlanması ve kamu kaynaklarının doğru yönlendirilmesi amaçlanmaktadır.
Bakanlığımızca bu alandaki çalışmalar önleme, tespit, takip ve telafi aşamaları üzerinden yürütülmektedir. Önleme aşamasında ailelerin bilgilendirilmesi, öğrencilerin mümkün olduğunca daimî ikamet ettikleri yerde eğitimlerine devam etmelerinin sağlanması ve özellikle ortaokul ve lise öğrencileri için pansiyon imkânlarının değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Tespit ve takip aşamasında göç veren ve göç alan illerde öğrencilerin kayıt altına alınması, geçici ikamet yerlerinde eğitim olanaklarına erişimlerinin sağlanması ve elektronik sistemler üzerinden izlenmesi hedeflenmektedir. Telafi aşamasında ise öğrencilerin daimî ikametlerine dönüşlerinden sonra öğrenme eksikliklerinin belirlenmesi ve bu eksikliklerin giderilmesine yönelik eğitim programlarının uygulanması sağlanmaktadır.
Milli Eğitim Bakanlığı Taşıma Yoluyla Eğitime Erişim Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda, eğitim hakkından yoksun kalması muhtemel ilköğretim, ortaöğretim ve özel eğitim okul/kurumlarına devam eden öğrenciler ile yaygın eğitim hizmetinden yararlanan özel eğitim kursiyerleri kayıtlı oldukları resmî okul/kurumlara ücretsiz taşınmaktadır. Anılan Yönetmelikte "geçici ikamet" kavramı; yangın, sel, deprem gibi doğal afetler, mevsimlik işler, eğitim ve diğer sebeplere bağlı olarak ikamet adresinin geçici olarak değişmesi şeklinde tanımlanmış olup mevsimlik işçi ailelerin çocukları da bu kapsamda değerlendirilmektedir. Bu doğrultuda öğrencinin geçici ikamet adresi esas alınarak bulunduğu yerde gidebileceği türde okul, kurum veya toplu taşıma hizmeti bulunmaması hâlinde öğrenci taşıma uygulaması kapsamında eğitime erişim sağlanmakta ve öğrenciler ücretsiz öğle yemeği hizmetinden de yararlandırılmaktadır.
Öğrencilerin barınma ve ekonomik destek ihtiyaçlarına yönelik olarak yatılılık ve bursluluk imkânları da uygulanmaktadır. Şanlıurfa ilinde Bakanlığımıza bağlı pansiyonlu okulların kapasitesi 4.323 kız ve 3.717 erkek öğrenci olmak üzere toplam 8.040'tır. Bu
pansiyonlarda 2.411 kız ve 2.374 erkek öğrenci olmak üzere toplam 4.785 öğrenci barınmakta olup pansiyon doluluk oranı %60'tır. Ayrıca Şanlıurfa ilinde Bakanlığımıza bağlı okullarda maddi imkânlardan yoksun 2.397 kız ve 1.955 erkek öğrenci olmak üzere toplam 4.352 öğrenciye aylık 2.761,86 TL burs ödemesi yapılmaktadır.
Öğrencilerin okul terk riski ve eğitimden kopma ihtimalinin azaltılması amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı iş birliğinde Eğitime Katılım ve Devamsızlığı İzleme Programı (EKİP) yürütülmektedir. Program; öğrencilerin devamsızlık, eğitimden kopma ve okul terkine yol açabilecek risk faktörlerinin erken dönemde tespit edilmesini, risklerin bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmesini ve gerekli destek süreçlerinin zamanında işletilmesini amaçlamaktadır. Program kapsamında çocuk işçiliği, istismar, erken yaşta evlilik, bakım ihtiyacı ve benzeri risk alanlarında ilgili kamu kurumlarına yönlendirme süreçleri tanımlanmış; öğrencilerin sosyal destek ve koruma hizmetlerine erişiminin güçlendirilmesine yönelik iş birliği modeli geliştirilmiştir.
Mevsimlik tarım işçisi ailelerin çocuklarının psikososyal gelişimlerinin desteklenmesi amacıyla okul rehberlik servisleri ve rehberlik ve araştırma merkezleri aracılığıyla rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri yürütülmektedir. Bu kapsamda öğrencilerin okula uyumlarının güçlendirilmesi, öğrenme kayıplarının azaltılması, sosyal-duygusal gelişimlerinin desteklenmesi ve gerekli hâllerde ilgili kurumlara yönlendirilmesi hedeflenmektedir. Bakanlığımızca psikososyal destek programları, psikososyal önleyici destek programları, psikolojik sağlamlık materyalleri ve farklı eğitim kademelerine yönelik uygulama dokümanları okulların kullanımına sunulmuştur.
Tarım alanlarında fiilen çalıştırıldığı tespit edilen çocuk sayısı ile çocuk işçiliği nedeniyle hakkında işlem yapılan işveren, aracı veya tarım işçisi aracısı sayısına ilişkin veriler Bakanlığımızın doğrudan görev ve kayıt alanında bulunmamaktadır. Bakanlığımız kayıtları, doğrudan tarlada çalışan çocuk sayısını değil; aileleriyle birlikte mevsimlik tarım göçüne katılan, bu hareketlilik nedeniyle devamsızlık yapan, eğitimden kopma riski taşıyan, nakil bekleyen veya telafi eğitimlerine dâhil edilen öğrenci sayılarını esas almaktadır. Çocuk işçiliğiyle mücadeleye ilişkin idari yaptırım, denetim ve işveren/aracı işlemleri ise ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görev alanlarıyla bağlantılıdır.
Şanlıurta Valiliğince konuya ilişkin olarak;
Mevsimlik tarım işçiliği nedeniyle eğitimden uzak kalan öğrenciler için öğrenme kayıplarının tespiti, şınıt içi tanklılaştırılmış etkinlikler, yaygın eğitim modülleri, IYEP, Destekleme ve Yetiştirme Kursları ile Hayat Boyu Öğrenme kurs modülleri üzerinden telafi süreçlerinin yürütüldüğü; okul öncesinde 9, ilkokulda 31 ve ortaokulda 32 olmak üzere toplam 72 kurs modülü hazırlandığı,
Eğitim öğretim yılı içinde başka illere göç eden çocukların eğitim süreçlerinin e-Okul "Mevsimlik Tarım İşçisi ve Göçer Çocuklarının Eğitimi Okul Tespit ve Takip Modülü" üzerinden takip edildiği,
Şanlıurfa'da mevsimlik tarım işçisi çocukların eğitimden geri kalmaması amacıyla mobil okul ve geçici eğitim merkezi uygulamaları, gezici öğretmen ve gezici rehberlik hizmetleri ile öğrencilerin daimî ikametlerine dönüşlerinde IYEP, DYK ve Hayat Boyu Öğrenme kurs modülleri üzerinden telafi eğitimlerinin uygulandığı,
2016/5 ve 2024/52 sayılı genelgeler doğrultusunda her yıl ocak ve temmuz aylarında ayrıntılı çalışma raporlarının Bakanlığa sunulduğu; Şanlıurfa'da 28.02.2017 tarihinde kurulan ŞAMTI ile 13 ilçede takip ekipleri oluşturularak saha taramalarının yapıldığı, aile ziyaretleri, bilgilendirme toplantıları, veli seminerleri ve demografik-ekonomik veri toplama çalışmalarının yürütüldüğü,
Mevsimlik tarım işçisi ailelere, çocuklarının eğitime erişimini desteklemek amacıyla Valilikler ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları aracılığıyla şartlı eğitim yardımı, kıyafet ve kırtasiye gibi sosyal destekler sağlandığı; ancak bu desteklerin devamsızlık veya okul terkini azaltmadaki etkisine ilişkin ayrıca bir etki analizi veya istatistiksel verinin bulunmadığı, Şanlıurfa'da yalnızca kız çocuklarının eğitimden kopmasını önlemeye yönelik ayrı ve özel bir çalışma bulunmamakla birlikte, cinsiyet ayrımı gözetilmeksizin mevsimlik tarım işçisi ailelerin tüm çocuklarının eğitime erişimini güçlendirmek ve eğitimden kopmalarını önlemek amacıyla genel ve kapsamlı çalışmalar yürütüldüğü,
Mevsimlik tarım işçisi çocukların eğitim hakkının korunması süreçlerinde görev alan okul idareleri, il/ilçe millî eğitim müdürlükleri veya ilgili kamu görevlileri hakkında görevlerini ihmal ettikleri gerekçesiyle açılmış herhangi bir inceleme veya soruşturma bulunmadığı; bununla birlikte yürütülen çalışmaların eğitim müfettişleri ile denetim yetkisi bulunan amirler tarafından denetlendiği,
Şanlıurfa'da mevsimlik tarım işçisi ailelerin çocuklarının okulda kalmasını sağlamak amacıyla Şanlıurfa Valiliği koordinasyonunda METIP kapsamında somut ve takvimlendirilmiş bir eylem planının bulunduğu; bu planın bilgilendirme, önleme, tespit, takip ve telafi olmak üzere 5 aşamadan oluştuğu,
Eylül-Ocak döneminde göçten dönen öğrencilerin e-Okul sistemine yeniden kazandırılması ve telafi programlarına alınması; Ocak-Nisan döneminde göç dönemi başlamadan önce öğrenci, veli, dayıbaşı ve muhtarlarla bilgilendirme-önleme çalışmaları yapılması; Mart-Haziran döneminde ise göç hareketliliğinin yoğun olduğu süreçte öğrencilerin sistem üzerinden tespit edilmesi, gittikleri illere bildirilmesi ve nakil/devam durumlarının elektronik ortamda izlenmesi suretiyle çalışmaların yürütüldüğü, bildirilmiştir.
Yusuf TEKİNMilli Belim Bakanı