Ana dilde eğitime ve Hakkari'de sunulan eğitim hizmetlerinde yaşanan sorunlara ilişkin

Aşağıdaki sorularımın, Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin tarafından Anayasanın 98 ve Iç Tüzüğün 96. ve 99. Maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. Eğitim hakkı, yalnızca çocukların bir okul binasına ulaşabilmesini değil; nitelikli, güvenli, parasız, erişilebilir ve çocuğun kimliğini, dilini ve kültürel varlığını gözeten bir eğitim alabilmesini gerektirir. Türkiye'de ise eğitim politikaları, tarihsel olarak Türkçe merkezli ve tek dilli bir anlayış üzerine kurulmuş; başta Kürtçe ve lehçeleri Kurmancî, Zazakî/Kirmanckî ve Soranî olmak üzere farklı anadillerin eğitim dili olarak kullanılması engellenmiştir. Kürtçe, milyonlarca yurttaşın yaşam dili olmasına rağmen eğitim sistemi içerisinde esas olarak seçmeli ders statüsüne hapsedilmiş; bu durum anadilin kuşaklar arası aktarımını, akademik gelişimini ve kamusal varlığını zayıflatmıştır.

2012 yılında Kürtçe Kurmancî ve Zazakî' nin "Yaşayan Diller ve Lehçeler" kapsamında seçmeli ders olarak müfredata alınması olumlu ancak yapısal olarak yetersiz bir adım olmuştur. Öğretmen yetersizliği, derslerin açılmasına ilişkin öğrenci sayısı koşulları, materyal eksikliği ve eğitim kademeleri arasındaki kopukluk nedeniyle bu derslere erişim fiilen sınırlandırılmaktadır. Daha önce Bakanlığa yöneltilen soru önergelerinde de aynı eğitim-öğretim yılına ilişkin Kürtçe seçmeli ders öğrenci sayılarının 59.372, 35.416 ve 30.104 şeklinde tanklı açıklanmış olması, kamu politikalarının sağlıklı değerlendirilmesi bakımından veri şeffaflığı sorununu ortaya koymuştur.

Gerekçenin tamamını göster (6 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt

Anadilde eğitim meselesi aynı zamanda eşit yurttaşlık ve demokratik toplum meselesidir. Bir çocuğun kendi anadilinde eğitim alamaması, yalnızca bir dersin eksikliği değil; kimliğinin, kültürel hafızasının ve toplumsal varlığının eğitim sistemi içerisinde karşılık bulamaması anlamına gelmektedir. Çocuk Hakları Sözleşmesi'nin 30'uncu maddesi çocukların kendi dillerini kullanma hakkını güvence altına almakta; Anayasa'nın eşitlik ve eğitim hakkına ilişkin hükümleri ise devletin eğitim hizmetlerine erişimde ayrımcılığı önleme yükümlülüğünü ortaya koymaktadır.

Bu eşitsizlik, Hakkâri ve bölge kentlerinde eğitim hizmetlerine fiziksel erişim bakımından da ağırlaşmaktadır. Hakkâri merkez ile Yüksekova, Şemdinli, Derecik ve Çukurca'da her eğitim-öğretim yılı başında öğretmen açığı, okul altyapısı, tamamlanmamış veya güçlendirme sürecindeki okul binaları ve taşımalı eğitim sorunları yeniden gündeme gelmektedir. Geçtiğimiz dönem, Yüksekova'da 102 köyün 88'inde taşımalı eğitim hizmetinin sağlanamadığı yönündeki saha ve yerel basın verileri, yüzlerce öğrencinin eğitim hakkına erişemediğine ilişkin ciddi bir tablo ortaya koymaktadır.

Eğitim-Sen Hakkâri Şubesi de 2026-2027 eğitim-öğretim yılı öncesinde öğretmen açığı, okul binaları, taşımalı eğitim, temizlik ve güvenlik personeli eksiklikleri konusunda uyarılarda bulunmuştur.

Taşımalı eğitim, coğrafi ve demografik koşullar nedeniyle bazı bölgelerde zorunlu bir araç olabilir; ancak öğrencilerin sürekli olarak uzak merkezlere taşınmasına dayalı bir eğitim modelinin kalıcılaştırılması, köylerde okul ve öğretmen bulunmamasını normalleştirmemelidir. Üstelik çocukların kendi yaşam alanlarından koparılarak başka merkezlerdeki okullara taşındığı bir sistemde anadilde eğitim olanağının bulunmaması, dilsel ve mekânsal eşitsizlikleri aynı anda derinleştirmektedir.

2026-2027 eğitim-öğretim yılının 14 Eylül 2026'da başlayacak olması nedeniyle sorunların eğitim yılı başladıktan sonra değil, öncesinde tespit edilmesi ve gerekli önlemlerin alınması zorunludur. Bu kapsamda taşımalı eğitimin hangi köy ve yerleşimlerde zorunlu hale geldiğinin, kaç öğrenciyi etkilediğinin, ihalelerin nasıl yürütüldüğünün, servis güvenliği ve ödeme süreçlerinin, öğretmen ve okul ihtiyaçlarının ayrıntılı biçimde araştırılması gerekmektedir. Anadilde eğitimin anayasal güvenceye alınması, Kürtçe başta olmak üzere anadillerde parasız ve nitelikli eğitim modellerinin geliştirilmesi, öğretmen yetiştirme ve materyal üretiminin kamusal olarak planlanması; aynı zamanda Hakkâri ve bölge kentlerinde öğrencilerin güvenli, nitelikli ve kesintisiz eğitime erişimini sağlayacak kalıcı bir kamu politikası oluşturulması demokratik hukuk devleti ve eşit yurttaşlık bakımından zorunluluktur.

Bu bağlamda;

SORULAR

1. Başta Kürtçe (Kurmancî, Zazakî/Kirmanckî ve Soranî) olmak üzere anadillerin örgün eğitim sisteminde eğitim dili olarak kullanılmasına yönelik Bakanlığınızın herhangi bir reform çalışması bulunmakta mıdır?

2. Kürtçenin yalnızca seçmeli ders statüsünde tutulmasının anadilin eğitim hakkı bakımından yeterli olduğu hangi bilimsel ve pedagojik ölçütlere dayandırılmaktadır?

3. Kürtçe ve diğer anadillerde okul öncesi, ilkokul, ortaokul ve ortaöğretim düzeylerinde parasız eğitim modellerinin geliştirilmesine yönelik herhangi bir pilot uygulama veya çalışma yürütülmekte midir?

4. Kurmancî ve Zazakî başta olmak üzere anadillerde öğretmen yetiştirilmesi için eğitim fakültelerinde yeni programlar açılması, mevcut programların genişletilmesi ve kadrolu öğretmen atamalarının artırılması planlanmakta mıdır?

5. 2025-2026 eğitim-öğretim yılında Kürtçe, Zazakî, Lazca, Gürcüce, Adigece, Abhazca, Arnavutça ve Boşnakça seçmeli derslerini tercih eden öğrenci sayıları dil, il, ilçe ve okul bazında kaçtır; bu öğrencilerin kaçı dersi fiilen alabilmiştir?

6. Aynı dersleri tercih ettiği halde öğretmen, sınıf, idari karar veya başka nedenlerle dersi alamayan öğrenci sayısı kaçtır? Bu öğrencilerin il ve ilçe bazındaki dağılımı nedir? 7. 2025-2026 eğitim-öğretim yılına ilişkin Kürtçe seçmeli ders öğrenci sayısının farklı açıklamalarda 59.372, 35.416 ve 30.104 olarak verilmesinin nedeni nedir? Bakanlığınızın esas aldığı kesin veri hangisidir?

7. Hakkâri merkez, Yüksekova, Şedinli, Derecik ve Çukurca'da 2026-2027 eğitim-öğretim yılı itibarıyla öğretmen açığı kaçtır? Branş, okul ve ilçe bazında norm kadro ile mevcut öğretmen sayıları nedir?

8. 2025-2026 eğitim-öğretim yılında Yüksekova'da 102 köyün 88'inde taşımalı eğitim hizmetinin sağlanamadığı yönündeki iddialara ilişkin Bakanlığınızın resmi kayıtları nedir? Bu yerleşimlerde eğitim hakkına erişemeyen öğrenci sayısı kaçtır? 10. 2026-2027 eğitim-öğretim yılı başlamadan önce Hakkâri' de taşımalı eğitim, öğretmen açığı, okul inşaatları, güçlendirme çalışmaları ve eğitim personeli eksikliklerinin giderilmesi için hangi somut ve takvimlendirilmiş tedbirler alınmıştır?