Bakanlığın hizmet ve binalarının engelliler için erişilebilirliğine ve istihdam edilen engelli personele ilişkin
Kaynak göster
Mahmut Dindar (DEM Parti), 5 Aralık 2023 tarihinde 7/6961 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 206 gün sonra, 28 Haziran 2024).
Mahmut Dindar (DEM Parti, Van). “Bakanlığın hizmet ve binalarının engelliler için erişilebilirliğine ve istihdam edilen engelli personele ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/6961, 5 Aralık 2023. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-6961-bakanligin-hizmet-ve-binalarinin-engelliler-icin-erisilebilirligine-ve-istihdam-edilen-eng (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/91665b60-15c5-46e2-a103-018c3df550f3
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 206 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 198 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur ÖZDEMİR GÖKTAŞ tarafından Anayasanın 98" inci ve TBMM İçtüzüğünün 96? ncı ve 99" uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim. "
Mahmut DİNDAR Van Milletvekili
BM Engelli Hakları Sözleşmesi 1982 Anayasası'nın 90. Maddesi gereği imzalanıp TBMM'de onaylandıktan sonra iç hukuka dahil edilerek esas alınmıştır. Engellilerin temel hak ve özgürlüklerine ilişkin temel bir çerçeve sunduğu için Türkiye'deki yasaların bu sözleşmeye uygun olması gerekmektedir. Türkiye Cumhuriyeti Devleti 30 Mart 2007 tarihinde Engelli Hakları Sözleşmesi'ni imzalamış ve 28 Ekim 2009'da TBMM'de onaylayarak taraf olmuş ve yükümlük altına girmiştir. 26 Mart 2015 tarihinde ise BM Engelli Hakları Sözleşmesi'nin İhtiyari Protokolü de imzalandıktan sonra onay sürecini de tamamlamıştır. Bu yönüyle sözleşme hükümlerinin uygulanmaması ve verilen yükümlülüklerin ertelenerek yerine getirilmemesi hukuk dışı bir durum olarak ele alınmalıdır. Sözleşmenin 3. Maddesi Engelli haklarının ve haklarına ilişkin yükümlülüklerin yerine getirilmesinde esas alınması gereken ilkeleri çok net belirlemiştir. Buna göre "Engellilerin topluma tam ve etkin katılımlarının sağlanması, Kendi seçimlerini yapma özgürlükleri ve bağımsızlıklarını da kapsayacak şekilde, engelli bireylerin insanlık onuru ve bireysel özerkliklerine saygı gösterilmesi, Ayrımcılık yapılmaması, Farklılıklara saygı gösterilmesi ve engellilerin insan çeşitliliğinin bir parçası olarak kabul edilmesi, Fırsat eşitliğinin sağlanması, Erişilebilirlik olması, kadın-erkek eşitliğinin gözetilmesi ve Engelli çocukların gelişim kapasitesine ve kendi kimliklerini koruyabilme haklarına saygı duyulması, sözleşmenin temel ilkeleridir. Sözleşmenin bir tarafı olan ve yükümlülük altında olan Türkiye Devleti'nin bu ilkeler ışığında uyması ve uygulaması gereken haklar Sözleşmenin 10. ve 30. Maddeleri arasında ayrıntılı bir şekilde düzenlenmiştir. Engelliler Konfederasyonun hazırladığı "Sözleşme Gölge Raporu" sözleşme hükümlerinin önemli bir bölümünün hala yaşama geçirilmediğini ortaya çıkarmıştır. Türkiye'de engellilerin sayılarına ilişkin birçok başlıkta veri ya hiç yoktur ya da güncel veri yoktur. Engellilere ilişkin "insan hakları yaklaşımının" yerleşik olmaması, bütüncül bir bakış açısı ve politika ile meselenin ele alınmaması; geleneksel olumsuz yaklaşımları, salt tıbbi yaklaşımları egemen kılmaktadır. Engellilerin hakları insan hakları mücadelesinin bir bileşeni olarak görülmeli ve engellilere yönelik kamusal hizmetler sosyal devlet olmanın gereği olarak derhal yerine getirilmelidir. 2001 yılı Türkiye Özürlüler Araştırması'na göre sayıları 8 Milyon üzerinde olan, 2011 yılı Nüfus ve Konut Araştırmasına göre sayıları 5 milyon üzerinde olan engelli nüfus toplam nüfusun yüzde 7 ila 12'sine denk gelmektedir. Engellilere yönelik sunulan/sunulmayan kamu hizmetleri aileleri ile birlikte tüm toplumu ilgilendirmektedir. Bunun için genel kamu hizmetleri tasarım ve sunumunun tüm bakanlıklarda, online ve fiilen erişim imkanları arttırılmalıdır.
BM Engelli Hakları Sözleşmesi 26. maddesinde engellilerin "Habilitasyon ve rehabilitasyon" hakkı bir devlet yükümlülüğü olarak kabul edilmiştir. Devletlerin hem kamu hizmetleri sunumunu hem de bu alanda istatistik üretilmesini taahhüt ettikleri bilinmektedir. Ancak Türkiye'de bu alanda aylık olarak sunulan bültenin içeriği ne güncel ne de yerel düzeyde veri içermemektedir.
Bu bağlamda:
SORULAR
Bakanlığınız görev alanında olan tüm yerleşke ve binalar (il/taşra müdürlükleri dahil) tüm engel gruplarının erişilebilirliğine uygun mudur?
Bakanlığınızın internet sitesi ve e-devlet uygulamaları kaç yıl içerisinde engelliler için de "eerişilebilir" olacaktır?
Erişilebilirlik için uygun olmayan mekan ve alanlar (WC, Merdiven, Asansör, Yol ve Geçitler, Otoparklar, Ulaşım Servisleri ve diğer ilgili yerler) hangi süre içerisinde erişilebilir hale getirilecektir?
Bakanlığınız bünyesinde kaç işaret dili tercümanı istihdam edilmektedir? Hangi illerde işaret dili tercümanı istihdam edilmektedir?
Bakanlığınız kapsamında yasal istihdam kotası doluluk oranı nedir? Yasal olarak doldurulması zorunlu olan kotanın doldurulmama gerekçeleri nelerdir?
Bakanlığınız kapsamında şube müdürü ve üzeri kadrolarda kaç engelli istihdam edilmektedir?
Türkiye'de 85 milyon olarak ifade edilen nüfusun kaç milyonu engellidir? Bu engellilerin engel oranlarına, cinsiyetlerine, eğitim ve yaş gruplarına, coğrafi dağılıma ve iş/gelir durumlarına göre dağılımı nedir?
Türkiye'deki son 10 yılda trafik kazalarının neden olduğu engellilik sayısı kaçtır? Bu kişilerin cinsiyet dağılımı nedir?
Türkiye'de 1999 yılından bu yana yaşanan depremler sonucunda engelli kalan kişi sayısı kaçtır? Bu kişilerin cinsiyet dağılımı nedir?
Türkiye'de ev içi kazalar nedeniyle engelli kalan kişi sayısı kaçtır? Bu kişilerin cinsiyet dağılımı nedir?
Türkiye'de aile içi şiddet nedeniyle engelli kalan kadın sayısı kaçtır?
Türkiye'de ulusal engelli veri sistemine kayıtlı olmayan milyonlarca engelliye hangi kamu hizmetleri sunulmaktadır? Engel oranı yüzde 40 altında olan engellilerin kayıtlı olduğu bir sistem mevcut mudur?
Türkiye'de engellilerin rehabilitasyonu ve habilitasyonu için 2018-2024 yılları arasında ayırılan bütçe ne kadardır?
Türkiye'de erişilebilirlik mevzuatı neden uygulanmamaktadır? Ertelemelerin gerekçeleri nelerdir? Uygulamanın yasal gereklilikleri hangi sürede tamamlanacaktır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Mahinur Özdemir Göktaş, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı ·
İlgi yazı ekinde alınan Van Milletvekili Sayın Mahmut DİNDAR tarafından Bakanlığımıza yöneltilen 7/6961 Esas Numaralı yazılı soru önergesine, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün 99 uncu maddesi uyarınca hazırlanan cevabi yazımız ekte sunulmuştur.
Mahinur ÖZDEMİR GÖKTAŞ Bakan
Van Milletvekili Sayın Mahmut DİNDAR'a Ait 7/6961 Esas Numaralı Yazılı Soru Önergesine İlişkin Cevap Metni
Bakanlığımız engelli bireyler ve ailelerinin güçlendirilmesi ve yaşam standartlarının iyileştirilmesi amacıyla çalışmalar yürütmekte, engelli bireylerin istihdamına ve toplumsal hayata etkin olarak katılımına büyük önem vermektedir.
657 sayılı Devlet Memurları Kanununun "Engelli personel çalıştırma yükümlülüğü" başlıklı 53 üncü maddesinde; "Kurum ve kuruluşlar bu Kanuna göre çalıştırdıkları personele ait kadrolarda 263 oranında engelli çalıştırmak zorundadır. 963' ün hesaplanmasında ilgili kurum veya kuruluşun (yurtdışı teşkilat hariç) toplam dolu kadro sayısı dikkate alınır." hükmü yer almaktadır.
Bakanlığımıza bağlı kurum ve kuruluşlar da toplam 22.501 personel çalışmakta olup, dolu kadro sayımızın (22.307) 903'üne göre 670 adet engelli personel çalıştırılması gerekmektedir. Bakanlığımıza bağlı kurum ve kuruluşlarda toplam 1.065 engelli personel çalışmakta olup; engelli personel açığımız bulunmamakla birlikte, 2024 yılı için 100 adet engelli personel alım talebi bildirilmiş olup atama işlemleri devam etmektedir.
Bakanlığımız bünyesinde 1 İl Müdürü, 3 İl Müdür Yardımcısı, 4 Şube Müdürü, 8 Kuruluş Müdürü, 4 Kuruluş Müdür Yardımcısı engelli personel istihdam edilmekte olup, toplamda 20 engelli personelin şube müdürü ve üzeri kadrolarda istihdamı sağlanmaktadır.
Bakanlığımız merkez ve taşra teşkilatlarında 2007 yılından bu yana Türk İşaret Dili tercümanı istihdam edilmektedir. Bakanlığımız bünyesinde 78 İşaret Dili Tercümanı çalışmakta olup söz konusu personel Merkez (Ankara), Adana, Adıyaman, Afyonkarahisar, Ağrı, Aksaray, Amasya, Ankara Antalya, Aydın, Balıkesir, Batman, Bitlis, Bolu, Bursa, Çanakkale, Çorum, Denizli, Diyarbakır, Düzce, Edirne, Elazığ, Eskişehir, Gaziantep, Giresun, Isparta, İstanbul, İzmir, Kahramanmaraş, Karabük, Kastamonu, Kırıkkale, Kırklareli, Kocaeli, Konya, Kütahya, Malatya, Manisa, Mardin, Mersin, Ordu, Osmaniye, Rize, Samsun, Sivas, Şanlıurfa, Şırnak, Tokat, Trabzon, Uşak, Van, Yalova, Yozgat, Zonguldak illerinde istihdam edilmektedir.
Tüm sosyal araştırmalarda olduğu gibi engellilikle ilgili verilerin toplanmasında nüfus sayımları, örneklem araştırmaları ve idari kayıtlardan yararlanılmaktadır. Engelli bireylere ilişkin verilerin anket aracılığı ile uygulanan sıklık araştırmalarının yanı sıra en güncel ve hizmet odaklı veriler, idari kayıtlarla Sağlık Bakanlığınca tutulmaktadır. Bakanlığımız ile Sağlık Bakanlığı arasından imzalanan protokol ile Ulusal Engelli Veri Sistemi oluşturulmuş olup; Engelliler İçin Sağlık Kurulu Raporu olan tüm bireylere ilişkin verilere Ulusal Engelli Veri Tabanı'ndan ulaşılabilmektedir. Sağlık Bakanlığı ile Bakanlığımız arasında imzalanan veri paylaşım protokolü kapsamında oluşturulan Ulusal Engelli Veri Sisteminde 2024 Mayıs ayı itibarıyla Sağlık Bakanlığınca yetkilendirilen hastanelerden alınan sağlık kurulu raporu olan 3.540.124 engelli vatandaşımız kayıtlıdır.
Bakanlığımız bünyesinde kamu kurum ve kuruşlarındaki Engelli Sağlık Kurulu Raporlarını esas alan Ulusal Engelli Veri Sistemi, Engelli Sağlık Kurulu Raporu almak için Sağlık Bakanlığı'na bağlı yetkili hastanelere başvurmuş ve hizmet almak için devletle temasa geçmiş bireyleri kapsamaktadır.
Engelli vatandaşlarımızın kamu hizmetlerinden faydalanması için söz konusu veri sistemine kayıtlı olması gerekmemektedir. Engelli vatandaşlarımız halkımıza sunulan bütün kamu hizmetlerinden faydalanmaktadır.
Bakanlığımızca engellilerin rehabilitasyonu ve habilitasyonu 2018-2024 yılları arasında ayrılan ödenek 2019 yılında 8.890.007.112,96 TL, 2020 yılında 11.130.379.649,86 TL, 2021 yılında 13.132.569.922,48 TL, 2022 yılında 22.108.048.561,56 TL, 2023 yılında 10.507.407.397,31 TL ve 2024 yılında 16.115.350.387,34 TL'dir.
Diğer taraftan Bakanlığımız erişilebilirlik ile ilgili ulusal politikaların belirlenmesi, mevzuatın hazırlanması ve bu politikaların hayata geçirilmesi için kurum ve kuruluşlar arasında koordinasyon ve işbirliğinin sağlanması ile yükümlü bir kurumdur. Erişilebilirliğin uygulanması tüm kurum ve kuruluşların görev ve sorumluluğundadır.
07.07.2005 tarihinde yürürlüğe giren 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunun geçici 2 nci maddesinde, kamu kurum ve kuruluşlarına ait mevcut resmi yapılar, mevcut tüm yol, kaldırım, yaya geçidi, açık ve yeşil alanlar, spor alanları ve umuma açık hizmet veren her türlü yapıların engellilerin erişebilirliğine uygun duruma getirilmesi hüküm altına alınmıştır. Bahsi geçen Kanunun geçici 2 nci ve 3 üncü maddelerine istinaden 20.07.2013 tarihinde yürürlüğe giren Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği gereği illerde valilikler bünyesinde komisyonlar oluşturulmuş olup, yükümlülükleri yerine getirmeyen belediyeler ve diğer kurum ve kuruluşlar için, komisyonlar tarafından yapılan denetimler sonucunda erişilebilir olmayan her bir tespit için idari para cezası uygulanabilmektedir. Komisyonlar denetimlerini 2020/3 sayılı Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Formlarına göre yürütmektedir.
Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği'nin 13 üncü maddesi kapsamında Bakanlığımız tarafından her yıl, yıllık plan yayımlanmaktadır. Bu plan ile komisyonların denetim önceliklerinin belirlendiği bina, açık alan ve toplu taşıma araçları listesi oluşturulmaktadır. Komisyonlar yıllık denetleyecekleri bina, açık alan ve toplu taşıma araçlarını bu plan kapsamında hazırladıkları Programa göre belirlemektedir
Ülkemizde yapılı çevrenin planlanması, ruhsatlandırılması ve inşası ile ilgili temel mevzuat 3194 sayılı İmar Kanunu'nun uygulama yönetmeliği "Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği"dir. Bakanlığımız tarafından erişilebilirlik ölçü ve ölçütlerinin daha ayrıntılı olarak Yönetmelikte yer alması için teknik metin oluşturulmuş ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 01.07.2017 tarihinde Yönetmelik yayımlanmıştır. Bu Yönetmelikte yer alan erişilebilirlikle ilgili hükümler gereği, yeni tasarlanan tüm binalarda standarda uygunluk sağlanmak zorundadır.
2019 yılında yeni inşa edilecek binaların erişilebilir olarak tasarlanması ve inşa edilmesi için yine Bakanlığımızca teknik alt yapısı oluşturularak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına sunulan revizyon talebi Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliği"ne eklenmiştir.
Binaların, erişilebilir hale getirilebilmesi için yapılması gerekenlerin rapor olarak temin edilmesini sağlayacak ve erişilebilirlik belgesi alınmasını teşvik edecek bir formül olan Erişilebilirlik Değerlendirme Modülü (ERDEM) kullanıma açılmıştır.
Mimar ve mühendislerin tasarımın ilk aşamasından son aşamasına kadar başvurabileceği, açıklayıcı metinlerin yanı sıra mimari çizimlerin üç boyutlu görseller ile desteklendiği, aynı zamanda akademisyenler için kaynak niteliğindeki Erişilebilirlik Kılavuzu yayımlanmıştır.
Ulusal standartları baz alan ve mevzuattaki son düzenlemeleri de içeren Erişilebilirlik Kılavuzu kapsamında kurgulanan, adım adım yapılması gerekenleri görsel olarak açıklayan ve erişilebilir mekânların simülasyonu niteliğinde bir "Erişilebilirlik Animasyonu" hazırlanmıştır.
5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ile kamu kullanımına açık binalar, açık alanlar ve şehir içi toplu taşıma araçlarında erişilebilir düzenlemeler yapılması için sorumlulara süre verilerek, erişilebilirlikle ilgili olarak ilk kez mevzuatta yaptırım düzenlenmiştir. Bu kapsamda kamu kurum ve kuruluşları, belediyeler ve gerçek ve özel hukuk tüzel kişileri tarafından erişilebilirlik uygulamaları yapılmaktadır.
5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 8 yıllık süre öngörülmüş, bu süre 07.07.2013 tarihi itibarıyla sona ermiştir. Kanunun geçici 3 üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan hüküm ile de yine Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren başlatılmak üzere toplu taşıma hizmetlerinin erişilebilir hale getirilmesine ilişkin bir geçiş süreci öngörülmüştür. Ancak bu geçiş süreci, toplu taşıma hizmetlerinin türü ve araçların özellikleri göz önünde bulundurularak ayrı ayrı belirlenmiştir.
Kamu kurum ve kuruluşlarına ait mevcut resmi yapılar, mevcut tüm yol, kaldırım, yaya geçidi, açık ve yeşil alanlar, spor alanları ve benzeri sosyal ve kültürel alt yapı alanları ile gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılmış ve umuma açık hizmet veren her türlü yapılar ile şehir içi toplu taşıma hizmeti veren otobüsler ve raylı sistemler, Komisyonlar tarafından 2013 yılından bu yana denetlenmektedir. Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği ile illerde valilikler bünyesinde kurulan komisyonlar denetimlerine devam etmekte, vatandaşlar tarafından komisyonlara başvuru yapılabilmektedir. Erişilebilirlik için süre uzatımı veya öteleme söz konusu değildir.
Bakanlığımız merkez binasının yerleşkesinde bulunan görev alanları ve diğer alanlar (WC, Merdiven, Asansör, Yol ve Geçitler, Otoparklar, Ulaşım Servisleri ve diğer ilgili yerler) erişilebilirliğe uygundur.
Bakanlığımızın internet sitesi kısmi erişilebilir durumdadır. Yeni web sayfası geliştirilirken erişilebilirlik şartlarını sağlamaya özen gösterilmektedir.
Soru önergesinde yer alan diğer konular, Bakanlığımız görev ve faaliyet alanında olmadığından değerlendirilememiştir.
Mahinur ÖZDEMİR GÖKTAŞBakan