Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Türkiye'de cezaevlerindeki hükümlü ve suç işledikleri iddiasıyla tutuklu kadın sayısı; toplam tutuklu ve hükümlü sayısının yaklaşık yüzde 3,4'ünü oluşturmaktadır. Ceza Tevkif Evi Genel Müdürlüğü'nün verilerine göre Mart 2016'da tarihi itibariyle kadın mahpus sayısı 6 bin 788'dir.

Bununla birlikte yasal mevzuatta kadının cezaevindeki yaşayışına dair düzenlemeler söz konusu değildir. Sadece "gebe" kadın için bir takım düzenlemeler söz konusu ise de 0-6 yaş aralığında çocuk sahibi kadın için koruyucu hiçbir hüküm bulunmamaktadır. Hâlihazırda Türkiye cezaevlerinde Ocak ayı verilerine göre 668 çocuk anneleri ile birlikte demir parmaklıklar arasına hapsedilmiş durumdadır.

Adalet Bakanlığı'nın 2016 yılı verilerine göre cezaevinde bulunan 560 çocuğun yaş dağılımı ise şu şekildedir: Bir yaşında 128 bebek; iki yaşında 114 çocuk; üç yaşında 81 çocuk; dört yaşında 70 çocuk; beş yaşında 31 çocuk ve altı yaşında 5 çocuk ve yaşları bilinmeyen 17 çocuk anneleri ile birlikte cezaevinde yaşamaktadır. Söz konusu 0-6 yaş aralığı bireyin gelişimi için son derece kritik bir dönem olup bu dönemin her bir yaş için ayrı özelliği ve gereksinimi mevcuttur. Beslenmeden çocukluk hastalıklarına, çocukların motor gelişimleri ve diğer gelişim aşamaları için cezaevlerinin uygun mekânlar olmadığında hiç şüphe yoktur. Üstelik Türkiye cezaevlerinde bu öznel durum ayrı bir değerlendirme ve uygulamaya dahi tabi tutulmamakta; küçücük çocuklar ek bir yatak dahi verilmediğinden yere serili bir döşekte anneleriyle yerde yatmaktadır. Yine ek beslenme imkânlarından da yoksun olan bu çocuklar için bisiklet gibi temel oyuncaklar dahi verilmemekte, daha da ötesi koğuşlarda mahpus hayatı sürmektedirler. Oysa hayata yeni gelmiş bireylerin dünyayı algılamaya ihtiyaçları vardır. Cezaevinin dört duvarı arasında demir parmaklıklar ardında geçen bu çocukluk döneminin pek çok sakıncası mevcut olup, 6 yaşında cezaevinden çıkmak durumunda olan bu çocukların yeniden cezaevine girme isteği içerisinde oldukları uzmanlar tarafından ifade edilmektedir.

Türkiye cezaevlerinde 100 çocuk açık cezaevinde kalmaları nedeniyle dış dünyada oyun oynama imkânına sahipken birçok çocuğun yüksek güvenlikli kapalı cezaevinde tamamen dışa kapalı ortamda büyüdüklerine şahit olmaktayız. Kapalı cezaevleri çocuğun beslenme, emekleme, tuvalet alışkanlığı kazanması gibi temel gelişim aşamaları için dahi uygun değildir. Çimende yürümeyen. top oynamayı bilmeyen daha doğru bir ifade ile tüm çocukluk haklarından mahrum edilen ve halihazırda sayıları 668 civarında olan bu çocuklar için çözüm üretilmesi acil ve vahim bir meseledir.

Çocuk gelişimi açısından bu yaş aralığı son derece önemli olup ne yazık ki 668 çocuk gökyüzünden, ihtiyacı olan sıcak ev ortamından, diğer ebeveyn ve kardeşlerinden, oyun ve aktivitelerden yoksun olarak büyümeye zorlanmaktadır. Bu gerçekten hiçbir evrensel kriterle örtüşmeyen, çocuk haklarına, cezaların şahsiliği ilkesine aykırı bir uygulamadır. Sıfır-Altı yaş aralığında bir çocuğun cezaevi ortamında büyümeye zorlanması; hem hukuken, hem de psikolojik ve sosyolojik olarak değerlendirilerek acil çözüm üretilmesi gereken bir meseledir.

Çocuk Hakları Sözleşmesi ve hukukun temel ilkeleri gereği "çocuğun üstün yararı" esastır ve bu kriterlere göre çözüm üretilmesi aynı zamanda devletin önemli sorumluluklarındandır. Zira çocukların sağlıklı gelişimi, toplumla sağlıklı bağlar kurabilen bireylerin yetişmesinin temel şartlarındandır ve bu hususlar gözetilerek yasal düzenlemeler yapılmalıdır. Birçok ülke örneğinde çocukları 6 yaşına gelene kadar kadının cezasının ertelenmesi sağlanmıştır. Bunun dışında İngiltere, Almanya, İspanya gibi ülkelerde de anne ve çocuğun kalacağı cezaevi koşulları çocuğun gelişimine uygun olarak dizayn edilmiş olup anne ile cezaevinde kalan çocukların psikolojik ve sosyal tüm gelişim aşamaları gözetilmektedir.

Buradan hareketle birçok Avrupa ülkesinin cezaevlerinin çocuklar için uygun ortamlar olmadığını baz alarak ceza infaz sistemlerini düzenlediklerini söylemek mümkün. Bununla birlikte 0-6 yaş aralığındaki küçüğün anneden ayrı büyümesi de oldukça sakıncalıdır. Çocuğun cezaevi ortamında annesi ile yahut dışarda annesinden ayrı büyümesine ilişkin seçeneklerin Çocuk Hakları Sözleşmesi'nin "çocuğun üstün yararı" ilkesine uygun olmadığı açıktır. BM kriterleri uyarınca çocuğun her iki ebeveyn ile birlikte ve tehlikelerden uzak ortamlarda büyüme hakkı vardır. Bu itibarla annenin ceza alması durumunda cezasının ertelenmesi "çocuğun üstün yararı" gereği hukuka ve evrensel kirterlere en uygun çözümü teşkil etmektedir.

Ayrıca anneleri tutuklu bulunan 0-6 yaş aralığındaki çocuklar için ise çocukların cezaevi ortamı dışında ilk dönem ihtiyaçlarını karşılayacak, dışarıdaki yaşıtları gibi anneleriyle birlikte olacakları tutukevlerinde kalmaları gibi ara çözüm yöntemleri de hayata geçirilmeli ve bu bahisle çocukların sağlıklı gelişimleri için uygun tedbirler alınmalıdır.

Açıklamış olduğum hususlar doğrultusunda "çocuğun üstün yararı"na uygun yasal düzenlemelerin ivedilikle hayata geçirilmesi amacı ile işbu kanun teklifi hazırlanmıştır.