Türk Medeni Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun Teklifi

Türk Medeni Kanunu'nda "Kadının Soyadı" başlıklı 187'nci maddesinin birinci cümlesindeki düzenleyici husus, İstanbul 8'inci Aile Mahkemesi tarafından Anayasaya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesi'ne taşınmış ve Anayasa Mahkemesi'nin 22/02/2023 tarih, 2022/155 Esas ve 2023/38 Karar sayılı iptal kararıyla, Resmi Gazete'de 28/4/2023 tarihinde yayınlanarak sonuç doğurmuştur.

Anayasa Mahkemesi'nin atıf yapılan kararı incelendiğinde; kişiliğin bir parçası olan soyadını taşımanın yalnızca bir yükümlülük değil, aynı zamanda Anayasa'nın 20'nci maddesi kapsamında bir hak niteliğinde olduğu belirtilmiştir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin de anılan hakkın Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 8'inci maddesi kapsamında yer aldığını kabul etmiş olması ile birlikte; hem kanun önünde eşitlik ilkesinin hayata geçirildiğinden söz edilebilmesi ile kadın-erkek eşitliğinin tam anlamıyla sağlanması gerektiği vurgulanmış, anayasa koyucunun eşitlik ilkesinin eşler arasındaki görünümüne verdiği önemin altı çizilmiştir. Dolayısıyla da evlenmeden önceki soyadının evlendikten sonra da kullanılması yönündeki kadın ile erkeğin karşılaştırmaya müsait şekilde benzer durumda oldukları sonucuyla, erkeğin evlenmeden önceki soyadını evlendikten sonra da tek başına kullanabildiği halde, kuralla kadının evlenmeden önceki soyadını evlendikten sonra ancak kocasının soyadının önünde kullanabileceği öngörüldüğünden, karşılaştırmaya müsait şekilde benzer durumda eşler arasında cinsiyet temelinde farklı muamelenin yapıldığı tespit edilmiştir.

Anayasa Mahkemesi'nin bir diğer tespiti; benzer durumda olanlara farklı muamele yapılmasının nesnel ve makul bir nedeninin bulunmadığının değerlendirilmesinde kamu otoritesinin belirli ölçüde takdir yetkisinin bulunduğu önkabulüyle; evlenmeden önceki soyadının evlendikten sonra da tek başına kullanılması bağlamında kadın ve erkek arasında kuralla öngörülen farklı muamelenin eşitlik ilkesini ihlal ettiği sonucuna varmasıdır.

MEF Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Görevlisi Nazan Moroğlu, Türkiye Barolar Birliği dergisinde yer alan "Kadının Kimlik Sorunu "Kadının Soyadı?" isimli makalesinde özetle, Türk Medeni Kanunu'nun 187"nci maddesinin birinci cümlesine yönelik yeni düzenlemesi için, Anayasa'nın 90'ıncı maddesi bakımından bağlayıcılığı olan sözleşme ve protokollerden kategorik olarak;

Birleşmiş Milletler Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sö

16'ncı maddesinin 9'inci fıkrasında yer alan aile adına ilişkin hükmü, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 14*üncü maddesine ve sözleşmeye ek 7 Numaralı Protokol'ün 5'inci maddesindeki hükmüne uygunluğunu şarta bağlayıcı bir önerinin dikkate alınması gerektiğini ifade etmiştir.

Yaşanan düzenleme ışığında; Eşitlik İçin Kadın Platformu (EŞİK) Türk Medeni Kanunu'ndaki düzenlemenin Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilerek yürürlüğe gireceği 28 Ocak 2024 tarihi itibariyle, evli kadınların nüfus müdürlüklerine başvurarak evlilik öncesi soyadlarını kullanabileceğini, evlenecek olan kadınların evlilik öncesi soyadlarını kullanacaklarını beyan ederek kendi soyadlarını kullanmaya devam edebileceğini deklare eden bir bildiri yayınlamış; soyadı hakkının mutlak kişilik hakkı olarak kadınlar tarafından da müstakil kullanılması gerektiğini ifade etmiştir.

Açıklanan nedenler doğrultusunda; Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararıyla birlikte, Türk Medeni Kanunu açısından eşler ve evlilik birliği içerisinde doğan çocuk açısından da soyadı hakkının ne şekilde tesis edileceğinin düzenlenmesi zarureti hasıl olmuş, işbu kanun teklifi ile bahse konu hususların kanunilik prensibi gereği düzenlenmesi amaçlanmaktadır.