Maden Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun Teklifi

MRBaolan

Tali Komisyon Oo (Çevre

Sanayi, Ticaret, Enerji, Tabii

Esas Komisyon Kaynaklar, Bilgi ve Teknoloji

Tarih: 16-6-2023 İEsas No:2/2

KANUNLAR ve KAFARLAR ESK.LIĞI —— ARARLAR

Lİ siren 7ğ7$

No: Â O 20.8

Küresel iklim krizi çağında, doğanın ve tabiatın cömertçe sunduğu kaynaklar sınırsızmış gibi tüketilmeye devam etmektedir. Doğanın kaynaklarının sınırsızca tüketilmesi sonucunda dünyamız çoklu çevresel tehditlerle karşı karşıya kalmaktadır. İçinde yaşadığımız Akdeniz Havzası, dünyada bu değişikliklerden en fazla etkilenecek bölgelerin başında gelmektedir. İklim krizi ele alınırken bazı ekosistem bileşenleri ise göz ardı edilmektedir. 2018 yılına ait TUİK verileri, Türkiye'de sera gaza salınımlarının sektörler bazında dağılımına bakıldığında enerji sektörünün 672 paya sahip olduğu görülmektedir. İklim krizi tartışması büyük ölçüde sera gazları üzerinden yapılıyorsa fosil yakıtlara dayalı enerji üretiminin iklim krizi bağlamında tek etkisi yalnızca sera gazları değildir. Fosil yakıtlara dayalı enerji üretimindeki arazi kullanımı, yoğun su kullanımı, yarattıkları hava değil aynı zamanda su ve toprak kirliliği ile iklim krizinin derinleşmesine sebep olmaktadır. Bununla birlikte enerji politikaları ve maden politikaları son derece yakın ilişkidedir. Araziler üzerindeki yoğun baskı ve enerji ve maden politikalarındaki özensizlik hem bölgesel sorunları hem de iklim krizini derinleştirmektedir. Değerli tarım arazileri, iklim değişikliği ile mücadelenin en önemli unsurları, karbon yutakları ormanlarımız, iklimi dengelemede önemli görevi olan sulak alanlarımız dahil tüm doğal alanlarımız ağır biçimde tahrip edilmektedir.

Maden ve madencilik faaliyetleri, dünyanın her yerinde öncelikli olarak "çevre" konusudur. Ülkemizde ise sürecin sadece sanayi ve enerji alanlarını ilgilendirdiği düşüncesi, çevresel kaygıları dikkate alınmamaktadır. Kılı kırk yararak yapılması gereken madencilik faaliyetlerinin titizlikle yapılmadığı Sayıştay Raporlarına da yansımıştır. Örneğin; Orman Genel Müdürlüğü'nün denetlendiği 2019 yılı Sayıştay raporu, maden sahalarının rehabilitasyon çalışmalarının tam ve zamanında yapılmadığına vurgu yaparak, "Maden işletme sahalarının büyük bir çoğunluğunda rehabilite çalışmalarının yapılamadığı verilen izinler doğrultusunda, belli bir plan ve proje çerçevesinde işletilmesi ve çalıştırması gerekirken, sahada düzensiz çalışmaların yapıldığı görülmüştür" ifadelerine yer vermiştir. Söz konusu ifadeler maden politikalarının ekosistem üzerinde yarattığı baskıya dair çarpıcı bir örnektir. Ülkemizin en nadir coğrafyaları dahi madenlerle ruhsatlandırılmıştır. Örneğin; Kaz Dağları Yöresi'nde, Muğla, Artvin, Erzincan-Tunceli ve Afyon gibi illerde coğrafyanın 9050 ila 9080 oranında maden ruhsatlı olduğu görülmektedir. Kazdağları'nda yürütülen altın arama faaliyetleri bölgeyi ekolojik yıkıma sürüklemiştir. 43 tanesi endemik olmak üzere 101 familyaya ait 906 bitki taksonu yaşayan, Anadolu'nun akciğerleri olan Kazdağları'nın bağrına adeta bir hançer gibi saplanmıştır. Bugün bu ruhsat alanlarının yalnızca belirli bir kısmı işletme safhasına geçmiş olasına rağmen mevcut projeler dahi Türkiye'nin önemli coğrafyalarında ormanları, tabiat koruma alanlarını, milli parkları, gen koruma alanlarını, mera ve tarım alanlarını, sulak alanları ve içme suyu havzalarını tehdit etmektedir.

Kârı şirketlere, dönüşü olmayan zararı ülkemizin bugününe ve geleceğine yükleyen anlayış sonucu ülkemizin dört bir yanında su kaynaklarını, ormanları, tarım arazilerini, meraları, zeytinlikleri ve hatta binlerce yıllık arkeolojik mirası hiçe sayılarak sürdürülen vahşi madencilik çevre felaketlerine ve geri dönüşü olmayan ekolojik yıkıma neden olmuştur. Çevre politikası ve çevreyle ilgili alınan kararlar, sıradan kararlar değildir. Bu yıkım öyle bir noktaya gelmiştir ki insanlar doğduğu toprakları terk etmek zorunda kalmaktadır.

Anayasamızın çevrenin korunmasına ilişkin 56. maddesi, "Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir" demektedir. Bu sebeple ekosistemlerin korunması ve restorasyonu ile ekosistemlere hayat veren başta toprak olmak üzere tüm doğal varlıkların korunması konusunda herkese büyük sorumluluk düşmektedir. İklim krizinin önlenmesi kirlilik yutak alanı olarak adlandırabileceğimiz orman, mera, bozkır, sulak alan vb. biyolojik çeşitlilik merkezlerinin korunması ile de mümkündür. Söz konusu kanun teklifi, özel çevre koruma bölgeleri, milli parklar, yaban hayatı koruma ve geliştirme sahaları, arkeolojik, doğal, tarihi, kentsel sit alanlarında ve tarım arazilerinde hiçbir surette madencilik faaliyeti yapılmamasını amaçlamaktadır.