3572 Sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanunda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun Teklifi

Bir meslek kolunda belirli bir alandaki/lokasyondaki (cadde, sokak, mahalle gibi) işyeri sayısı ile nüfus-hizmete olan ihtiyaç-müşteri potansiyeli ilişkisinin kurulması çok önemlidir.

Bir lokasyonda yeni bir işyerinin açan girişimci en iyi kuruluş yerini seçerken, o lokasyonda aynı meslek kolundan kaç tane işyerinin olduğu, işyeri sayısı — müşteri potansiyelini ve rekabet yoğunluğunu göz önünde bulundurmalıdır. Ülkemizde girişimciler ya da esnaf, kuruluş yerinin ya da müşteri hedef kitlesinin tespitine ilişkin detaylı bir inceleme ve araştırma yapmadan işyeri açmaktadırlar. 2023 yılında Türkiye genelinde 313 bin işyeri açılmış, 111 bin işyeri kapanmıştır. Bu rakamlar açılan her 100 yeni işyerinden 36'sının kapandığını göstermektedir. Bu kapanışların altında yatan sebeplerden birisi aynı faaliyet alanında birbirlerine çok yakın mesafelerde, yan yana veya karşı karşıya işyeri sayısının fazlalığıdır. Aynı bölgede çok sayıda aynı işi yapan esnafın bulunması doğal olarak iş hacminin azalmasına ve işletmeler arasında rekabetin artmasına neden olmaktadır.

Arz-talep dengesi gözetmeksizin açılan bu işletmeler kalitede değil fiyatta rekabete girerek, birbirlerine zarar vermekte ve içlerinden biri bazen ikisi de işyerini kapatmak zorunda kalmaktadırlar.

Bir işyerinin kapanması demek, sadece o işyeri sahibinin maddi kaybı değildir. Kaynakların doğru ve yerinde kullanılmaması milli servetin ziyan olması demektir.

Ülke kaynaklarının etkin kullanımı, ekonomik ve sosyal dengenin sağlanması, şehirlerin planlı büyümesini sağlamak için aynı işi yapan işyerlerinin aynı lokasyonda açılışının sınırlandırılması gerekir.

Dünyanın her yerinde, aynı faaliyet alanındaki işyerlerinin belirli bir lokasyonda aşırı yoğunlaşmasını önlemek amacıyla, yeni işyerlerinin açılması belirli kriterlere bağlanır. Bu kriterler, bölgedeki işyerlerinin sayısı, yerel ekonomik ihtiyaçlar ve toplumsal talepler doğrultusunda belirlenir.

Ülkemizde ise sıhhi işyeri açmak isteyen gerçek ve tüzel kişiler, yetkili idareye müracaat etmekte, başvurunun yönetmelikte öngörülen kriterlere uygun olduğunun tespiti halinde başkaca bir işleme gerek kalmaksızın işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenerek ilgiliye aynı gün içinde verilmektedir.

TESK gibi esnaf örgütlenmeleri bu konunun önemine dikkat çekerek, işyeri izin ve ruhsatı verilerken yakın mesafede aynı meslek kolundan esnaf yoğunluğunun dikkate alınmasını ep simektedirler. amaçlara uygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak tedbirleri alma görevi vermektedir.

Yine anayasamızın 173. Maddesine göre devlet esnaf ve sanatkârın korumak ve desteklemek zorundadır.

Esnaf ve sanatkârlar; kendi aileleri, istihdam ettikleri kişiler ve tüm bu kişilerin aileleri de düşünüldüğünde toplumun önemli bir kesimini oluşturmaktadır. Bu kesimin korunması ve desteklenmesi yine bir başka Anayasal düzenleme olan sosyal devletin de bir gereğidir.

Esnaf ve sanatkârı koruyucu ve destekleyici tedbirleri alma görevi Anayasal bir görevdir. Bu görev Cumhurbaşkanlığından mahalli idarelere, valiliklerden üniversitelere, bakanlıklardan kurullara, KİT'lerden meslek kuruluşlarına, düzenleyici ve denetleyici kurumlardan kalkınma ajanslarına kadar devlet örgütlenmesi içinde yer alan bütün kurumları ilgilendirmektedir. MADDE GEREKÇELERİ