Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun Teklifi

Türkiye'deki ceza infaz sistemi, mahpusların haklarının korunması adına çeşitli mekanizmalar içermektedir. Ancak, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunu'nun 89. maddesi ve bu maddeye dayanarak çıkarılan Gözlem ve Sınıflandırma Merkezleri ile Hükümlülerin Değerlendirmesine Dair Yönetmelik, mahpusların tahliyeleri üzerindeki idari engelleri artırarak mahpusların haklarını ciddi bir şekilde ihlal etmektedir. 29 Aralık 2020'de Resmi Gazete *de yayımlanarak yürürlüğe giren bu yönetmelik, cezaevlerindeki mahpusların denetimli serbestlik ve koşullu salıverilme haklarını etkileyen keyfi kararların alınmasına zemin hazırlamaktadır.

İdare ve Gözlem Kurulları, cezaevlerinde mahpusların iyi halli olup olmadıklarını değerlendirme yetkisine sahip kurumlardır. Ancak bu kurulların işleyişinde birçok sorun bulunmaktadır. İnsan Hakları Derneği (İHD) verilerine göre, bu kurullar 2021 yılının başından bu yana, en az 501 mahpusun tahliyesi birden fazla kez, 1'er yıl, 9ar ay, 6'şar ay ve 3'er aylık periyotlarla engellenmiştir ve bazı mahpusların tahliye süreci hala durdurulmaya devam etmektedir. Tahliyesi engellenen mahpuslardan 54'ü, 30 yılını tamamlayarak koşullu salıverilmeye hak kazanmış kişilerdir. Engellenen tahliyeler arasında 73 kadın mahpus yer almakta olup, bu kişilerin 105*i hasta mahpus listemizde, 42'si ise ağır hasta statüsündedir. Yönetmeliğin uygulanmaya başlandığı ilk yıl tahliyesi engellenen ağır hasta mahpuslardan Hayrettin Yılmaz, ne yazık ki hastalıklarından dolayı hapishanede yaşamını yitirmiştir. Bu süreçte, 123 mahpusun sonraki aşamalarda tahliye edildiği tespit edilmiştir. Bu durum, mahpusların özgürlüklerini keyfi bir şekilde kısıtlamakta ve cezaevlerinde insan hakları ihlallerine yol açmaktadır.

İdare ve Gözlem Kurulları, mahpusların tahliye süreçlerini keyfi bir şekilde engelleme eğilimindedir. Bu kurullar, mahpusların "iyi halli olup olmadıklarına" karar verme yetkisi ile donatılmıştır. İçlerinde yalnızca bir Cumhuriyet Savcısı hukukçu kimliğine sahipken, diğer üyeler cezaevi idarecileri, sağlık personeli ve psikologlardan oluşmaktadır. Bu durum, kurulların hukuki güvenlik ilkesine aykırı bir şekilde hareket ettiğini ve mahpusların özgürlüklerinin keyfi bir biçimde kısıtlandığını ortaya koymaktadır.

Kurulların kararlarının çoğunlukla raporlara ve mahpusların sağlık durumuna dayanmadan alınması, mahpusların sağlık durumlarıyla ilgili güvenilirliklerini sorgulayan bir ortam yaratmaktadır. Ayrıca, kurulların kararlarının arka planında sıkça siyasi veya ideolojik nedenlerin yattığı iddia edilmektedir. Bu durum, adaletin tecelli etmesini engellemekte ve mahpusların haklarının ihlal edilmesine yol açmaktadır.

Anayasa'nın 5. maddesi, devletin, temel hak ve özgürlükleri koruma yükümlülüğünü vurgulamaktadır. Ayrıca, 19. madde, kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkını teminat altına alırken, 25. madde, herkesin düşünce ve kanaat özgürlüğüne sahip olduğunu belirtmektedir. Ancak İdare ve Gözlem Kurulları, bu Anayasal ilkelere aykırı bir şekilde, mahpusların özgürlüklerini keyfi olarak kısıtlamaktadır.

Uluslararası sözleşmeler açısından, Türkiye'nin taraf olduğu Birleşmiş Milletler Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi ((CCPR) ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) gibi belgeler, bireylerin adil yargılanma hakkı ve özgürlüklerinin korunmasını öngörmektedir. AİHS'nin 5. maddesi, kişilerin özgürlükten mahrum bırakılmalarını düzenlerken, 6. madde, adil yargılanma hakkını güvence altına almaktadır.

İdare ve Gözlem Kurullarının kaldırılması ve infazını tamamlamış mahpusların hiçbir şart aranmaksızın tahliye edilmesi, ceza infaz sisteminin yeniden yapılandırılması için elzemdir. Bu yapıların oluşturduğu keyfi ve hukuk dışı uygulamalar, Türkiye'deki cezaevlerindeki insan hakları ihlallerinin temel sebeplerinden biridir. Mahpusların yaşamı hakları, sağlık hakları ve özgürlüklerinin korunması için adaletin sağlanması gerekmektedir. Bu bağlamda, mahpusların haklarının güvence altına alınması, ceza infaz sisteminin daha adil ve insan onuruna uygun bir yapıya kavuşturulması için kritik bir öneme sahiptir. MADDE GEREKÇELERİ