492 Sayılı Harçlar Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifi

Çevrenin korunması, Anayasa'nın 56. maddesi gereğince devletin ve vatandaşların ortak sorumluluğundadır. Ancak, çevresel tahribata karşı açılan davalarda yüksek harç ve yargılama giderleri, bireylerin ve sivil toplum kuruluşlarının (STK) adalete erişimini zorlaştırmakta, çevreyi koruma mücadelesini sekteye uğratmaktadır. Bu nedenle, çevre davalarının harçtan muaf tutulması, çevresel adaleti sağlamak ve kamu yararını korumak için zorunlu bir düzenlemedir.

Çevrenin korunmasına yönelik açılan davalar, doğrudan bireysel menfaatleri değil, toplumsal ve ekolojik dengeyi ilgilendiren davalardır. Bir sanayi tesisinin hava kirliliği yaratması, bir madencilik projesinin su kaynaklarını kirletmesi veya ormanların yapılaşmaya açılması gibi durumlarda açılan davalar, sadece dava açan kişiyi değil, tüm toplumu ilgilendirmektedir. Bu tür davalarda yargı yoluna başvuran bireyler ve STK"lar, aslında kamu adına hareket etmekte, doğanın korunmasını ve hukukun üstünlüğünü sağlamak amacıyla mücadele vermektedir.

Ancak mevcut yasal düzenlemeler, çevre davalarında yüksek harç ve yargılama giderlerini zorunlu kılmakta, bu da çoğu zaman dava açılmasını fiilen engellemektedir. Örneğin, büyük ölçekli bir çevre projesine karşı iptal davası açmak isteyen bir vatandaş veya SIK, binlerce liralık harç ve keşif masraflarıyla karşı karşıya kalmaktadır. Bu durum, güçlü sermaye gruplarına karşı çevrenin korunmasını talep eden bireyleri caydırmakta, çevresel adaleti yalnızca mali gücü olanların erişebileceği bir ayrıcalık haline getirmektedir.

Anayasa'nın 36. maddesi, herkesin mahkemeye erişim hakkını güvence altına almaktadır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6. maddesi de adil yargılanma hakkını koruma altına almıştır. Ancak, çevre davalarında yüksek yargılama giderleri, bu hakkın etkin şekilde kullanılmasını engellemekte, çevresel yıkımla mücadelede hukukun denetim gücünü zayıflatmaktadır. Çevre davalarının harçtan muaf tutulması, sadece bireysel hak arama özgürlüğünü değil, ekolojik dengeyi ve kamu yararını da güvence altına alacaktır. Bu nedenle, çevrenin korunmasına yönelik dava açan kişi ve kurumların yargılama giderlerinden muaf tutulmasını öngören bu kanun teklifi, çevresel adaletin sağlanması ve doğanın korunması adına hayati bir düzenlemedir. Bu çerçevede, çevrenin korunmasına yönelik açılan davaların ve tüm işlemlerin harçtan muaf tutulmasına yönelik işbu kanun teklifini sunma zorunluluğu hasıl olmuştur.