Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanununun 10 uncu maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı" ibaresi madde metninden çıkarılmış ve fıkraya aşağıdaki cümle eklenmiştir.

"Ancak, bu durum söz konusu teşvik, onay, izin ve ruhsat süreçlerine başvurulmasına engel teşkil etmez."

Gerekçe: ÇED Yönetmeliğinin Ek-2 Listesinde yer alan faaliyetler ile ilgili Valilikler (Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlükleri) tarafından yapılan değerlendirme sonucunda "ÇED Gerekli Değildir" ya da "ÇED Gereklidir" kararı verilmektedir. Valilik o tarafından yapılan inceleme değerlendirme sonucunda faaliyetin gerçekleştirilmesinde çevresel açıdan sakınca olmadığını ifade eden "ÇED Gerekli Değildir Kararı", ismi dolayısıyla kamuoyu, sivil toplum kuruluşları ve mahkemeler tarafından yanlış anlaşılmakta, söz konusu faaliyetlerle ilgili çevresel etki değerlendirmesi yapılmadan, gereken önlemler aldırılmadan faaliyetlere izin verildiği, bu faaliyetlerin ÇED sürecinin dışında tutulduğu, faaliyet sahiplerinin çevresel açıdan herhangi bir sorumluluklarının olmadığı gibi anlamlar çıkarılmaktadır. Ancak ÇED Yönetmeliğinin Ek-2 Listesinde yer alan faaliyetler için Çevresel Etki Değerlendirmesinin gerekli olup olmadığının araştırılması amacıyla tıpkı ÇED başvurusunda olduğu gibi Bakanlıkça yetkilendirilmiş kurum ve kuruluşlar tarafından Proje Tanıtım Dosyası hazırlanmakta, hazırlanan dosya Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüklerine sunulmakta, ÇED sürecine tabi tutulan Proje Tanıtım Dosyaları İl Müdürlükleri tarafından incelenip değerlendirilmektedir. Sunulan projeye ilişkin Valiliklerce, "ÇED Olumlu" kararı sürecinde olduğu gibi ilgili kurum/kuruluşlardan görüş alınmakta, gerektiğinde ölçüm, analiz ve deney yapılması talep edilmektedir. Yapılan inceleme ve değerlendirme sonucunda çevresel açıdan gerekli taahhütler ve önlemler alınarak faaliyet göstermesinde sakınca bulunmayan projelere, Valilik (Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlükleri) tarafından "ÇED Gerekli Değildir Kararı" verilmektedir. Başka bir deyişle, "ÇED Gerekli Değildir Kararı" verilirken de "ÇED Olumlu" kararında olduğu gibi bir süreç yürütülmektedir. Proje sahipleri, ÇED sürecini müteakip verilen "ÇED Gerekli Değildir Kararı"na esas Proje Tanıtım Dosyalarında verdikleri tüm taahhütlere uymakla ve belirtilen tüm önlemleri almakla yükümlüdürler. Söz konusu projeler, ÇED İzleme Kontrol çalışmaları kapsamında denetlenmekte, verdikleri taahhütlere uymayan işletmelere 2872 sayılı Çevre Kanununun 20 nci maddesi doğrultusunda idari yaptırım kararı uygulanmaktadır. Yapılan düzenleme ile söz konusu "ÇED Gerekli Değildir Kararı" ifadesinin sebep olduğu yanlış anlaşılmaları engellemek, Ek-2 listesinde yer alan projeler için verilen "Çevresel Etki Değerlendirmesi Kararları" kapsamında bulundukları taahhütlere uymakta faaliyet sahiplerinin daha dikkatli ve duyarlı olmalarını sağlamak ve kamuoyu nezdindeki yanlış anlamaların önüne geçmek amaçlanmaktadır. Ayrıca, mevcut durumda çevresel etki değerlendirmesi kararı nihayetlenmeden, arazi edinimi, orman izni, vasıf değişikliği, vb. gibi yatırım dönemindeki diğer izin süreçleri de yürütülememektedir. Dolayısıyla, çevresel etki değerlendirmesi kararı sürecinde geçen süre, sayılan diğer izinlerin de işlem süresini uzatmaktadır. Bu durum da yatırımların hayata geçmesinde gecikmelere sebebiyet vermektedir. Yapılan düzenlemeyle çevresel etki değerlendirmesi ile diğer izin süreçlerinin eş zamanlı olarak yürütülebilmesi amaçlanmakta ve böylelikle aynı süre zarfında tüm izin süreçlerinde işlem yürütebilmeye imkân tanınarak yatırımların hayata geçmesinin hızlandırılması planlanmaktadır.

4/6/1985 tarihli ve 3213 sayılı Maden Kanununun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının "Ruhsat Bedeli" tanımında yer alan "çevre ile uyum planı çalışmalarını temin etmek üzere teminat olarak, 9020'si" ibaresi madde metninden çıkarılmış, "9050"si" ibaresi "90701" şeklinde değiştirilmiş ve maddeye aşağıda yer alan "Kurul", "Rehabilitasyon", "Rehabilitasyon bedeli hesabı" ve "Tahsil dairesi" tanımları eklenmiştir.

"Kurul: Cumhurbaşkanı tarafından görevlendirilen Cumhurbaşkanı Yardımcısının başkanlığında; Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı, Hazine ve Maliye Bakanı, Sanayi ve Teknoloji Bakanı ile izinler hakkında karar vermeye yetkili bakanlıkların bakanlarından oluşan, çalışma usul ve esasları Cumhurbaşkanlığı tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenen kurul.

Rehabilitasyon: Madencilik faaliyetleri nedeniyle bozulan, topografyası değişen alanlara yönelik; emniyetli hâle getirme, düzenleme, duraylılığı sağlama, düzeltme, üst toprağı serme, tohum ekme, fidan dikme, arazi yapısı uygun yerlerde rekreasyon alanları oluşturma, bitkilendirme, ağaçlandırma, kimyasal ve fiziksel iyileştirme kapsamında yapılan çalışmalar.

Rehabilitasyon bedeli hesabı: Rehabilitasyon çalışmalarının giderlerinde kullanılmak üzere; 1. Grup (a) bendi madenlerde yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı veya il özel idaresi adına, diğer maden grup ve bentlerinde Genel Müdürlük adına kamu bankaları nezdinde açılan, ruhsat sahiplerine ait teminatların bulunduğu özel hesap.

Tahsil dairesi: Bu Kanuna göre 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun kapsamında takibi gereken alacaklardan 1. Grup (a) bendi madenlere ilişkin olanlar için yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı veya il özel idaresinin ilgili tahsil birimi, diğer grup ve bentlere dâhil madenlere ilişkin olanlar için ilgili vergi dairesi."

Gerekçe: Teklifle; ruhsat bedeli tanımında yer alan çevre ile uyum teminatının çıkarılarak rehabilitasyon bedelinin ayrıca düzenlenmesi, çevre ile uyum faaliyetlerinin "rehabilitasyon" adı altında tanımlanması, izinler hakkında idareler arasında doğabilecek ihtilafların giderilmesiyle görevli Kurul müessesesinin ihdas edilmesi, rehabilitasyon bedeli hesabı ve tahsil dairesi tanımlarının yapılması amaçlanmaktadır.

3213 sayılı Kanunun 7 nci maddesinin ikinci, üçüncü, dördüncü, yedinci ve on birinci fıkraları aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve maddeye aşağıdaki fikra eklenmiştir.

"Özel çevre koruma bölgeleri, 9/8/1983 tarihli ve 2873 sayılı Milli Parklar Kanununa göre korunan alanlar, sulak alanlar, yaban hayatı koruma ve geliştirme sahaları, ormanlar, 12/3/1982 tarihli ve 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanununa göre ilan edilen kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgeleri, turizm merkezleri, 4/4/1990 tarihli ve 3621 sayılı Kıyı Kanununa göre korunması gerekli alanlar, 1 inci derece askeri yasak bölgeler, 1/5000 ölçekli imar planı onaylanmış alanlar, 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında kalan sit alanları ile madencilik amacı dışında tahsis edilen ve Genel Müdürlük tarafından uygun görüş verilen elektrik santralleri, organize sanayi bölgeleri, endüstri bölgeleri, petrol, doğalgaz ve jeotermal boru hatları gibi yatırım alanlarına ait koordinatlar ilgili kurumlar tarafından Genel Müdürlüğe bildirilir.

Ormanlar hariç ikinci fıkra kapsamında bildirilen alanlarda ruhsat düzenlenmeden önce Genel Müdürlük, ilgili kuruma proje hakkında görüşünü sorarak izin talebinde bulunur. İlgili kurum değerlendirmelerini tamamlayarak üç ay içinde izin talebine cevap verir. Bu süre içerisinde cevap verilmemesi durumunda ilgili kuruma Genel Müdürlükçe bir ay ilave süre verilir. Bu süre sonunda da karar bildirilmezse, izin verilmiş sayılır. Verilen izin, işletme ruhsatına geçiş veya temdit değerlendirmelerinde o alanda devam eder. Ancak idarenin projede veya rehabilitasyon projesinde değişiklik talep etmesi mümkündür.

Devlet ormanları içinde maden aranması ve işletilmesi ile madencilik faaliyeti için zorunlu; tesis, yol, enerji, su, haberleşme ve altyapı tesislerine 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu hükümlerine göre Genel Müdürlüğün talebi üzerine üç ay içinde yirmi dört ay süreyle bedelsiz izin verilir. Genel Müdürlükçe talep edilmesi halinde izin süresi on iki ay uzatılır. Genel Müdürlükçe alınan bedelsiz izne ilişkin taahhüt senedi Orman Genel Müdürlüğüne verilir. Ancak verilen bedelsiz iznin işletilmesi, gerçek ve tüzel kişilere devredilmesi veya işlettirilmesi halinde alınması gereken bedeller Orman Genel Müdürlüğünün özel bütçe hesabına yatırılarak, bedelli taahhüt senedi en geç bir ay içerisinde Orman Genel Müdürlüğüne verilir. Bu fıkranın yürürlüğe girmesinden önce verilen izinler ruhsat süresince devam eder ve altı ay içerisinde Genel Müdürlüğe devredilir. Arama faaliyeti için izin verilen alanlarda mücbir sebepler ve kısıtlayıcı yasal hükümler hariç işletme faaliyetine de izin verilir. İzin süreçlerinde mevzuatı gereği alınması gereken kurum görüşleri, çevresel etki değerlendirmesi belgesi gibi belgeler Genel Müdürlükçe alınır. Orman Genel Müdürlüğü tarafından verilen izin, çevresel etki değerlendirmesi yönünden uygun görüş olarak kabul edilir.

Ruhsat düzenlendikten sonra alan, izne tâbi hâle gelse dahi madencilik faaliyetlerine devam edilir. Ancak ruhsat sahasında kültür varlığının tespiti hâlinde madencilik faaliyetlerine devam edilebilmesi için Kültür ve Turizm Bakanlığının uygun görüşü aranır. Kültür ve Turizm Bakanlığının uygun görüş vermemesi durumunda Genel Müdürlük tarafından hesaplanan yatırım giderleri tutarındaki tazminat, lehine kısıtlama kararı verilen idarenin bütçesinden ruhsat sahibine ödenir.

Çevresel etki değerlendirmesi işlemleri Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülür. Çevresel etki değerlendirmesi sürecinde ilgili kurumlar görüşlerini en geç üç ay içinde verir. Kurumların ilave süre talep etmeleri halinde en fazla bir ay ek süre verilir. Tüm değerlendirmelerini tamamlayarak bu süreler içinde görüş bildirmeyen kurumun görüşü olumlu kabul edilir. İzin vermiş kurumlar çevresel etki değerlendirmesi sürecinde olumsuz görüş veremez. Çevresel etki değerlendirmesi olumlu kararı alınan madencilik faaliyetleri için, ilgili kurum tarafından varsa mali yükümlülükler alınarak en geç bir ay içinde diğer işlemler tamamlanır."

"Üçüncü veya dördüncü fıkra uyarınca ilgili kurum tarafından IV. Grup ile stratejik veya kritik madenlere izin verilmeyen hâllerde; sahanın rezerv potansiyeli, yeri, cinsi ve ekonomiye katkısı gibi hususlar dikkate alınarak Bakanlıkça yapılacak başvuru üzerine izin hakkında nihai karar, üstün kamu yararı çerçevesinde Kurul tarafından verilir. Kurul, madencilik faaliyeti lehine karar verirse ilgili kurum bir ay içinde izin kararını Genel Müdürlüğe gönderir ve ruhsat. düzenlenir."

Gerekçe: Madencilik faaliyetlerine ilişkin hükümlere göre arama ve işletme ruhsatı düzenlenebilmesi için bir izin yükümlülüğü bulunmazken ruhsat düzenlendikten sonra, fiilen arama ve işletme faaliyetlerine başlanılabilmesi için ruhsata konu arazinin durumuna göre orman izni, tarım dışı kullanım izni, mera tahsis amacı değişikliği gibi birtakım izinlerin alınması zorunludur. Bununla birlikte hem müracaat hem de ihale usulünde ilgililerin proje hazırlama bedeli, arazi etüt bedeli, ruhsat taban bedeli gibi birtakım masraf ve mali yükümlülüklere katlanması, bazı teknik yükümlülükleri yerine getirmesi, ruhsatın düzenlendiği ilk yıldan itibaren her yıl için ruhsat bedeli ödemesi gerekmektedir. İşletme izni alınıp alınamayacağı belli olmayan sahalar için arama ve işletme ruhsatı edinme zorunluluğu yatırımcı açısından risk teşkil etmekte, yerli ve yabancı yatırımcıların madencilik sektörüne yönelmesini güçleştirmekte, ihale bedellerinin düşük kalmasına sebebiyet vermektedir. Madde ile; ruhsat süreçleri ve madencilik faaliyetlerinin daha sağlıklı yürütülebilmesi için orman alanları ve ilgili mevzuat hükümleri kapsamında izin alınması gereken alanların koordinatlarının Genel Müdürlüğe bildirilmesi, böylelikle idareler arasında ruhsat düzenlenmeden önce koordinasyon faaliyetlerinin daha sağlıklı hale getirilmesi, madencilikte izin süreçlerinin yeniden düzenlenmesi, bu kapsamda ruhsata konu alan için öncelikle ilgili kurumdan izin alınması, sonraki süreçlerde bu izin dikkate alınarak işlemlerin daha hızlı ve öngörülebilir şekilde yürütülmesi, emek, masraf ve zaman kaybının önüne geçilmesi ve yatırım ortamının iyileştirilmesi amaçlanmaktadır. Düzenlemeyle, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG) tarafından ruhsat düzenlenmeden önce ilgili kurumlardan izin alınması, Orman Genel Müdürlüğünce verilecek izinlerin çevresel etki değerlendirmesi ihtisasına ve gerekliliklerine uygun çerçevede hazırlanması, böylelikle bu izinlerin çevresel etki değerlendirmesi sürecinde de esas alınması, üçüncü fıkra gereğince verilen iznin işletme ruhsatına geçiş ve temdit sürecinde ilgili idareyi bağlaması, gerekli mali yükümlülüklerin yerine getirilmesi ve taahhütlerin alınması üzerine diğer işlemlerin tamamlanması öngörülmektedir. Ayrıca bu izin süreci dört ayla kısıtlanarak, izin süreçlerinin hızlandırılması sağlanmaktadır. Bu izin, madencilik faaliyeti bakımından bağlayıcı olmakla birlikte, ilerleyen aşamalarda madencilik projesinde yapılacak değişikliklere bağlı olarak ilgili idarenin proje hakkında değişiklik talep etme yetkisi saklı tutulmaktadır. Maddenin dördüncü fikrasıyla; Devlet ormanlarında Anayasanın 169 uncu maddesi ile 6831 sayılı Orman Kanununun 16 ncı maddesinin ruhuna uygun olarak üçüncü fıkradaki ana kuraldan farklı bir uygulama öngörülmektedir. Düzenlemeyle Devlet ormanlarında MAPEG'e bedel aranmaksızın izin verilmesi, izinle birlikte izin alanında madencilik faaliyetlerine yönelik tasarruf yetkisinin madencilik faaliyetleri sonlanıncaya kadar MAPEG?e geçmesi, MAPEG'in kendisine verilen izin şartlarıyla bağlı kalmak kaydıyla bu alanları kendi mevzuatına göre ruhsatlandırabilmesi, arama ruhsatı döneminde yükümlülüklerini yerine getirerek işletme ruhsatı talebinde bulunmuş yatırımcıya ancak aleyhe yargı kararı, mücbir sebep veya önceden verilen izni geçersiz hale getirebilecek kısıtlayıcı yasal bir hüküm ortaya çıkması halinde izin verilmemesi öngörülmektedir. Buna bağlı olarak izin alındıktan sonra ÇED sürecinde, arama ruhsatından işletme ruhsatına geçiş aşamasında ve işletme ruhsatı temdit aşamasında Orman Genel Müdürlüğünce verilmiş ilk iznin dikkate alınması sağlanmaktadır. Maddenin yedinci fiıkrasıyla; madencilik faaliyeti için izin alınmış alanların sonradan ilgili kamu kurum ve kuruluşunun alan hakkındaki değerlendirmesinin değişmesine bağlı olarak izinli hâle gelmesi durumunda kazanılmış hakların korunması, mahkeme kararı olmaksızın idari işlemle madencilik faaliyetinin durdurulamaması amaçlanmaktadır. Ancak ruhsat düzenlendikten sonra sahada kültür varlığı tespit edilmesi halinde, ruhsat hukukunun bitimi beklenilmeksizin yatırım sahibine tazminat ödenmek şartıyla ruhsat hakkının sonlandırılabilmesi sağlanmaktadır. Tazminat hesabında işletme ruhsatı sahibinin yatırım maliyetlerinden, tesis ve teçhizatın amortismana tabi değeri ve sahadan elde ettiği gelir düşülmektedir. On birinci fıkrada yapılan değişiklikle ÇED sürecinde hukuki öngörülebilirliğin artırılması amacıyla süreç başında izin veren kurumların bu süreçte olumsuz görüş verememesi düzenlenmektedir. Maddenin yirmi dördüncü fıkrasıyla IV. Grup madenler ile stratejik ve kritik madenlere dair alınması gereken izinlere ilişkin idareler arasında çıkmış ihtilafların yargı organlarına başvurulmasına mahal vermeden, ortak iradeyle çözülebilmesini teminen ilgili bakanlardan oluşan "Kurul" müessesesi düzenlenmektedir. Kurulun, ihtilafları anayasa hükümlerine bağlı olarak kamu yararı ilkesi çerçevesinde, hızlı ve masrafsız bir şekilde çözebilmesi, bu sayede yatırımcı açısından öngörülebilirliğin artırılması amaçlanmaktadır.

3213 sayılı Kanunun mülga 8 inci maddesi başlığı ile birlikte aşağıdaki şekilde yeniden düzenlenmiştir.

"Stratejik veya kritik madenler:

MADDE 8- Arz kesintisi veya yüksek fiyat artışı hâlinde ciddi ekonomik sorunlar veya güvenlik zafiyeti doğabilecek, sanayi üretiminin temel girdilerinden olan ve yüksek arz riski taşıyan madenler, kritik maden olarak kabul edilir.

Ulusal güvenlik ve ekonomik refah için yüksek öneme sahip olan ve iç veya dış etkenler nedeniyle arzı kısıtlanabilecek madenler, stratejik maden olarak kabul edilir.

Stratejik veya kritik madenler Milli Savunma Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı ile ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşleri alınarak Bakanlık tarafından tespit edilir.

Stratejik veya kritik madenlere ilişkin madencilik faaliyetleri için 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu hükümleri doğrultusunda acele kamulaştırma yapılabilir.

Bir önceki yıldaki üretim miktarının yüzde onunu geçmemek kaydıyla stratejik veya kritik madenlerin belirli bir oran veya miktarda ruhsat sahiplerince stoklanmasına Cumhurbaşkanınca karar verilebilir."

Gerekçe: 3213 sayılı Maden Kanununda, arama ve işletme faaliyetleri yönünden madenin grup ve cinsine ilişkin genel düzenlemelere yer verilmiş, istisnai birkaç düzenleme hariç olmak üzere bu faaliyetlerin yürütülmesi açısından grup, cins ve maden bazlı farklı uygulamalar öngörülmemiştir. Öte yandan günümüzde, dünya üzerinde yaklaşık doksan çeşit maden işletilmekle birlikte bu madenlerin hepsi aynı önem ve önceliğe sahip değildir. Özellikle, arz kesintisi veya yüksek fiyat artışı hâlinde ciddi ekonomik sorunlar veya güvenlik zafiyeti doğurabilen, kullanım alanı itibarıyla ve teknolojik gelişmelerle birlikte önemi ve talebi artan, sanayinin hammadde ihtiyacını karşılayan, askeri amaçlar için kullanılan, ulusal güvenlik ve ekonomik refah için kritik rol oynayan, büyük ölçüde cari açığa sebebiyet veren bazı madenler, diğer madenlere kıyasla daha önemli ve öncelikli görülmektedir. Nitekim uluslararası örnekler incelendiğinde bu madenlerin stratejik veya kritik maden olarak adlandırıldığı ve stratejik veya kritik madenlerin daha etkin, verimli ve ivedi şekilde aranıp işletilmesine ilişkin özel düzenlemeler yapıldığı görülmektedir. Madde ile, öncelikli olarak ulusal ve uluslararası alanda arz ve talep durumu, kullanım alanları, sektör ihtiyaçları, ithalat ve ihracat düzeyleri dikkate alınarak stratejik veya kritik madenlerin belirlenmesine ve bu madenler için kamulaştırma ve zorunlu stok tutulması yükümlülüğüne ilişkin usul ve esasların milli menfaatler ve kamu yararı doğrultusunda düzenlenmesi amaçlanmaktadır. Bu kapsamda bu madenlere ilişkin olarak acele kamulaştırma hakkı tanınmakta ve olası riskli durumlara özgü ihtiyaçlar gözetilerek Cumhurbaşkanına maden stoku yükümlülüğü belirleme yetkisi verilmektedir.

3213 sayılı Kanunun 13 üncü maddesinin başlığı "Ruhsat bedeli, rehabilitasyon bedeli, cezalar ve diğer yaptırımlar:" şeklinde, birinci fıkrasında yer alan "Ruhsat bedellerinin tamamının" ibaresi "Ruhsat ve rehabilitasyon bedellerinin tamamının" şeklinde, "hesaba yatırılır" ibaresi "hesaba, rehabilitasyon bedelleri rehabilitasyon bedeli hesabına yatırılır" şeklinde, "9050"si" ibaresi "9070'i" şeklinde, "Ruhsat bedelinin tamamının" ibaresi "Ruhsat ve rehabilitasyon bedelinin tamamının" şeklinde, "artırılarak ruhsat bedeli olarak yatırılması" ibaresi "artırılarak yatırılması" şeklinde, "Ruhsat bedellerinin yatırılması" ibaresi "Ruhsat ve rehabilitasyon bedellerinin yatırılması" şeklinde, fıkranın yedinci cümlesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, yedinci cümlesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki cümle eklenmiş, mevcut son cümlesi yürürlükten kaldırılmış, ikinci fıkrasından sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkralar eklenmiş ve mevcut beşinci fıkrasında yer alan "çevre ile uyum teminatı" ibaresi "rehabilitasyon bedeli" şeklinde değiştirilmiştir.

"İptal edilen ruhsatlar için ocak ayının sonuna kadar ödenmesi gereken ruhsat ve rehabilitasyon bedelinin ödenmeyen kısmı ruhsatı iptal eden idarelerce 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil edilir."

"Genel Müdürlükçe iptal edilen ruhsatlara dair ruhsat ve rehabilitasyon bedellerinin takibini ilgili tahsil daireleri yapar."

"Rehabilitasyon bedeli, işletme ruhsat bedeli kadardır. Tahsil edilen bedeller vadeli hesapta nemalandırılır. Rehabilitasyon bedeli ve nema geliri; sadece rehabilitasyon için kullanılır, haczedilemez, rehnedilemez, temlik edilemez. Nemalandırmaya ilişkin diğer hususlar Bakanlık tarafından yönetmelikle belirlenir.

Rehabilitasyon yükümlülüğü kalmayan ruhsat sahiplerine ödedikleri rehabilitasyon bedelinin kullanılmayan kısmı iade edilir.

Madencilik faaliyeti yürütülen alanların rehabilitasyonunun sağlanması amacıyla Genel Müdürlükçe belirlenen yükümlülükler yerine getirilinceye kadar Genel Müdürlük tarafından üretim faaliyeti durdurulabilir.

Kamu kurum ve kuruluşlarına ait olmayan hammadde üretim izinlerine, aynı gruptaki ruhsatların rehabilitasyon yükümlülüklerine ilişkin hükümler uygulanır.

Kamu kurum ve kuruluşları uhdesindeki hammadde üretim izni sahalarının rehabilitasyonu, bu kamu kurum ve kuruluşlarının yükümlülüğündedir. Rehabilitasyon uygulamaları, izin sahibi kamu kurum ve kuruluşlarının bütçesinde bu amaçla ayrılan ödenekten karşılanır. Rehabilitasyon, ayrılan bu kaynağın Tarım ve Orman Bakanlığına aktarılması suretiyle Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından da gerçekleştirilebilir. Rehabilitasyon yükümlülüğünü ihlal eden kamu kurum ve kuruluşlarına, eksiklikleri gidermesi için bir ay süre verilir. Bu sürede de eksiklik giderilmezse faaliyet durdurulur.

Kanunun rehabilitasyon çalışmalarına ilişkin Genel Müdürlüğe verdiği görev ve yetkiler; 1. Grup (a) bendi madenlerde yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı veya il özel idaresi tarafından kullanılır."

Gerekçe: Teklifle çevre ve insan hassasiyeti artırılarak madencilik faaliyetlerinin daha etkin ve verimli şekilde yapılması, amaçlanmaktadır. Mevcut düzenlemede çevre ile uyum bedeli (yeni adıyla rehabilitasyon bedeli) ruhsat bedelinin bir payı olarak (ruhsat bedelinin "530'u) tahsil edilmektedir. Teklifle, ruhsat bedelinde 9030 oranında indirim yapılmakta, bunun yanında rehabilitasyon bedeli ruhsat bedelinden ayrıştırılarak ruhsat bedeli kadar bir tutarın rehabilitasyon bedeli olarak ödenmesi zorunlu hale getirilmektedir. Tahsil edilecek işletme ruhsatı bedelinde yapılan indirimin genel bütçe gelirlerinde sebep olacağı azalmayı telafi etmek amacıyla ruhsat bedellerinin genel bütçeye gelir kaydedilecek payı *050'den "670'e çıkarılmaktadır. Ayrıca rehabilitasyon çalışmalarının masraflarını karşılayacak tutarda rehabilitasyon bedeli belirlenmesi, rehabilitasyon bedeli hesaplarında saklanan tutarın reel değerinin korunması amacıyla nemalandırılması ve bedellerin ödenmesine ilişkin yükümlülüklerin yerine getirilmemesi hâlinde madencilik faaliyetine son verilmesi öngörülmektedir. Bunun yanında bu bedellerin yalnızca rehabilitasyon faaliyeti için kullanılabilmesi, herhangi bir devir yahut hacze konu olamaması, bu bedellerin mahiyeti gereği rehin veya temlik konusu edilememesi, dolayısıyla iflas masasına da dâhil edilememesi, üzerlerine ihtiyati tedbir konulamaması ve rehabilitasyon bedellerinin süresinde yatırılmaması hâlinde bu bedelin ferileriyle birlikte tahsil daireleri tarafından tahsil edilerek ilgili hesaplara aktarılması yönünde düzenleme yapılmaktadır. Bu kapsamda sürdürülebilir bir madencilik anlayışı tesis edilerek rehabilitasyona ilişkin masrafların rehabilitasyon bedellerindeki artış ve nema gelirleri sayesinde kamu kaynakları kullanılmaksızın karşılanabilmesi amaçlanmaktadır. Maddeye eklenen beşinci ve yedinci fıkralarla rehabilitasyon süreçlerindeki farklılık gözetilerek ruhsat sahiplerinin ve hammadde üretim izni sahiplerinin yükümlülüklerini ihmal etmesinin sonuçları düzenlenmektedir. Yedinci fıkrada kamu kurum ve kuruluşlarına ait hammadde üretim izinlerinde rehabilitasyon yükümlülüğü asli olarak izin sahibine verilmekte ve rehabilitasyon çalışmalarının tek elden organize edilmesi ve yönetilmesi ile rehabilitasyon işlemlerinde uzmanlaşmanın sağlanması amacıyla bu çalışmaların Tarım ve Orman Bakanlığınca da yapılabilmesi öngörülmektedir. Bu kapsamda Tarım ve Orman Bakanlığının, izin sahibi kamu kurum ve kuruluşunun bütçesinde ayırdığı ödenekleri rehabilitasyon amacıyla kullanabilmesine yönelik düzenleme yapılmaktadır.

3213 sayılı Kanunun 14 üncü maddesinin dördüncü fıkrasının (e) bendinde yer alan "krom," ibaresi madde metninden çıkarılmış, beşinci fıkrasında yer alan "ruhsat bedeli" ibaresi "ruhsat bedelinin yüzde elli fazlası" şeklinde değiştirilmiş, on yedinci fıkrasının beşinci cümlesinde yer alan "ile aynı grupta bulunan işletme ruhsatlarından alınan ruhsat bedelinin "030'u oranında çevre ile uyum planı çalışmalarını temin etmek üzere her yıl ocak ayının sonuna kadar teminat" ibaresi madde metninden çıkarılmış ve altıncı cümlesinde yer alan "Devlet hakkı ve teminatın" ibaresi "Devlet hakkının" şeklinde değiştirilmiştir.

Gerekçe: Teklif ile ruhsat sahiplerinin işletme ruhsat bedeli kadar rehabilitasyon bedeli ödemesi zorunlu hale getirilmekte, mevcut düzenlemede çevre ile uyum bedeli ruhsat bedelinin bir payı olarak tahsil edilmesi nedeniyle ruhsat bedelinde 9030 oranında indirim yapılması öngörülmektedir. Madde ile tahsil edilecek işletme ruhsatı bedelinde yapılan indirimin Devlet hakkı gelirlerinde azalmaya sebebiyet vermemesi için mevcutta en az işletme ruhsat bedeli kadar alınan "asgari" Devlet hakkı miktarı da ruhsat bedelinin 9050 fazlası kadar artırılmaktadır. Ayrıca krom madeni 3213 sayılı Maden Kanununa ekli 3 sayılı tabloda yer almasına rağmen Londra Metal Borsasında işlem görmediğinden, bu tablodan çıkarılarak genel hükümlere tabi hale getirilmesi amaçlanmaktadır.

3213 sayılı Kanunun 16 ncı maddesinin yedinci fıkrasında yer alan "İhale yolu" ibaresi "Ruhsat müracaatlarının hak sağlamasını veya ihale yolu" şeklinde değiştirilmiş, "projesinin verilmesi" ibaresinden sonra gelmek üzere ", proje için gerekli toplam yatırım tutarının yüzde beşi kadar yatırım teminatı sunulması" ibaresi eklenmiş, fıkranın son cümlesi yürürlükten kaldırılmış ve on ikinci fıkrasında yer alan "Aynı grup ruhsatlar" ibaresi "TV. Grup ruhsatların alt bentleri hariç aynı grup ruhsatlar" şeklinde değiştirilmiştir.

Gerekçe: Madde ile; arama ruhsatı düzenlenebilmesi için yatırım teminatı zorunluluğu getirilerek doğası gereği önemli ölçüde emek, maliyet, teknik bilgi ve donanım gerektiren maden arama faaliyetlerinin, ekonomik ve teknik bakımdan daha yetkin yatırımcılar tarafından yürütülmesi, ülkemizdeki maden arama faaliyetlerinin niteliğinin ve niceliğinin artırılması, arama projesindeki faaliyetlerin tamamlanmasının teşvik edilmesi ve bu kapsamda ülkemizin madencilik potansiyelinin mümkün olan en yüksek seviyede ortaya konulması amaçlanmaktadır. Diğer taraftan Teklifle Kanunun 30 uncu maddesinde konuya ilişkin değişiklikler yapıldığı için, yedinci fıkranın son cümlesi yürürlükten kaldırılmaktadır. IV. Grup maden ruhsatlarının 2.000 hektara kadar bir alanı kapsamaları ve aynı ruhsat sahası içerisinde farklı tür madenlerin bulunmasının mümkün olması nedeniyle IV. Grup madenlerin alt bentlerinde yer alan madenler için ayrı ruhsatlar verilmesi ihtiyacı doğmaktadır. Örneğin, aynı ruhsat sahasında hem (a) bendi endüstriyel mineraller hem de (c) bendi metalik. madenler bulunabilmektedir. Bu madenlerin çıkarılması ve işletilmesi, farklı teknolojiler, yatırım maliyetleri ve planlama süreçleri gerektirdiğinden tek bir ruhsat altında farklı madencilik faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi ekonomik, çevresel ve teknik olarak sürdürülebilir değildir. Madde ile IV. Grup madenlerin bent olarak ayrı ayrı ruhsatlandırılmasına imkân tanınmakta, madenlerin atıl kalması önlenmekte ve kaynakların daha verimli ve etkin bir şekilde değerlendirilmesine olanak sağlanmaktadır. Bununla birlikte aynı sahada faaliyet gösteren ruhsat sahiplerinin ihtilaf yaşaması halinde Kanunun 24 üncü maddesinin onuncu fıkrasının mevcut hükümleri uygulanır.

3213 sayılı Kanunun 17 nci maddesinin birinci, ikinci, beşinci ve altıncı fıkraları aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

"Arama ruhsatının düzenlenmesinden sonraki ilk bir yıl ön arama dönemidir. Ön arama dönemini takip eden genel arama dönemi; IV. Grup madenlerde iki yıl, diğer grup madenlerde bir yıldır.

Genel arama dönemi yükümlülükleri yerine getirilen arama ruhsatı, IV. Grup madenlerde dört yıl detay arama dönemine hak sağlar. IV. Grup madenlerde detay arama döneminin, diğer madenlerde genel arama döneminin sonuna kadar üç boyutu ve miktarıyla rezerv belirlenmiş olarak işletme ruhsat talebinde bulunulmaması hâlinde ruhsat iptal edilir."

"Ön, genel ve detay arama faaliyet raporlarının ilgili dönemin sonuna kadar Genel Müdürlüğe verilmesi zorunludur. Faaliyet raporlarının süresinde verilmemesi veya yönetmelikte belirlenen asgari faaliyetlerin yapılmaması hâlinde ilgili dönemin sonunda, raporlara ilişkin eksikliklerin Genel Müdürlük tarafından verilecek bir aylık sürede tamamlanmaması hâlinde ise verilen sürenin sonunda teminat irat kaydedilerek arama ruhsatı iptal edilir.

Asgari faaliyetler yapılmış olmakla birlikte arama faaliyetlerinin projeye uygun yürütülmediğinin tespiti hâlinde yıllık gerçekleşmeyen yatırıma karşılık gelen teminat miktarı irat kaydedilir. Teminatın, yatırımın gerçekleşen kısmına karşılık gelen miktarı talebi hâlinde rubsat sahibine iade edilir. Yatırım programının iki yıl üst üste yüzde ellinin altında gerçekleştirilmesi durumunda verilen teminat irat kaydedilir ve ruhsat iptal edilir. Arama faaliyetleri sonucunda işletilebilir rezerv bulunmadığının Ulusal Maden Kaynak ve Rezerv Raporlama Koduna göre raporlanması ve talep edilmesi hâlinde arama ruhsat bedelleri ile ihale bedeli ruhsat sahibine iade edilir."

Gerekçe: Madde ile; arama ruhsatı dönemine ilişkin yükümlülükler yeniden düzenlenerek arama faaliyetlerinin mali yeterliliğe sahip tecrübeli kişilerce nitelikli şekilde yapılabilmesi için arama döneminin sonuna kadar, üç boyutu ve miktarıyla rezervin belirlenmesi yükümlülüğü ve projede sunulan taahhüde uyulmaması hâli için teminatın iradı yaptırımı, asgari faaliyetlerin yapılmaması hâlinde ise ruhsat iptali yaptırımı öngörülmektedir. Ayrıca yatırım programlarının gerçekçi şekilde hazırlanması ve programlara azami ölçüde riayet edilmesi için programın iki yıl üst üste yüzde ellinin altında gerçekleştirilmesi durumuna yönelik ruhsat iptali yaptırımı düzenlenmektedir. Arama faaliyetlerinin Ulusal Maden Kaynak ve Rezerv Raporlama Koduna göre raporlanmasını teşvik etmek amacıyla işletilebilir rezerv bulunamayan durumlar için ruhsat bedeli ve ihale bedelinin iadesi imkânı da getirilmektedir.

3213 sayılı Kanunun 24 üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan "arama ruhsat süresi sonuna kadar" ibaresinden sonra gelmek üzere "işletme ruhsat bedeli, rehabilitasyon bedeli ve" ibaresi eklenmiş, "ve işletme ruhsat bedeli" ibaresi ile ikinci fıkrasında yer alan "çevre ile uyum teminatı" ibaresi madde metninden çıkarılmış, ikinci fıkrasına "tamamlanmaması" ibaresinden sonra gelmek üzere "veya yönetmelikle belirlenen asgari üretim faaliyetlerinin yerine getirilmemesi" ibaresi eklenmiş, on birinci fıkrasının birinci ve ikinci cümleleri ile on ikinci fıkrasının ikinci ve üçüncü cümleleri yürürlükten kaldırılmış, on birinci fıkrasının mevcut üçüncü cümlesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki cümle eklenmiş, on üçüncü fikrasında yer alan "madde ile 13 üncü madde" ibaresi "Kanun" şeklinde, "çevreyle uyum bedeli" ibaresi "rehabilitasyon bedeli" şeklinde değiştirilmiştir.

"Bu iznin verildiği tarihten itibaren Devlet hakkı alınır."

Gerekçe: Madde ile, rehabilitasyon bedelinin ruhsat bedelinden ayrı bir bedel olarak alınmasını öngören diğer maddelere uyum sağlanması ve ruhsat süresinin uzatılması taleplerinin uygun bulunabilmesi için makul ölçüde (asgari) üretim faaliyeti yapılması şartı getirilmesine yönelik düzenleme yapılmaktadır. İkinci fıkrada yapılan değişiklikle getirilen makul ölçüde (asgari) üretim faaliyeti yapılması şartına ilişkin detayların teknik ve değişken özellikte olması nedeniyle yönetmelikte belirleneceği öngörülmektedir. Bu kapsamda ruhsat sahiplerince işletme ruhsat projesinin daha özenli hazırlanması ve madencilik faaliyetlerinin standartlara uygun yürütülmesi amaçlanmaktadır. Diğer taraftan on ikinci fıkrada yapılan düzenlemeyle idari para cezasına ve ruhsat iptali yaptırımına ilişkin değişiklik yapılmaktadır. On üçüncü fıkrada yapılan değişiklikle de 6183 sayılı Kanunun 22/A maddesi kapsamında vadesi geçmiş borcun bulunmadığına dair belge ibrazı hâllerine rehabilitasyon bedeli iadesi başvuruları da dâhil edilmektedir.

3213 sayılı Kanunun 30 uncu maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve bu cümleden sonra gelmek üzere aşağıdaki cümle eklenmiştir. "1. Grup, II. Grup (a) ve (c) bendi, TI. Grup ve V. Grup maden ruhsatları ihale ile verilir."

"Sahayla ilgili konum, rezerv ve geçmiş bilgiler doğrultusunda Genel Müdürlük tarafından gerekliliği ortaya konulan hâllerde 11. Grup (b) bendi ve IV. Grup maden ruhsatları da ihale ile verilir."

Gerekçe: Rezerv varlığı tespit edilemeyen sahaların sırf hükümden düşmüş, terk edilmiş yahut taksir edilmiş olması sebebiyle ihaleye tabi hâle getirilmesi; ruhsatlandırma sürecini uzatmakta, bürokrasiyi artırmakta, gerçekte ihaleye tabi saha değeri taşımasa dahi birçok sahanın kayıtlarda ihaleye tabi saha olarak görünmesine sebebiyet vermektedir. Madde ile, herhangi bir sebeple hükümden düşmüş, terk edilmiş veya taksir edilmiş bütün alanların ihale ile ruhsatlandırılması usulü yerine, rezerv varlığına ilişkin herhangi bir verinin bulunmaması gibi durumlarda alanların genel hükümlere tabi olarak ruhsatlandırılması, böylelikle sürecin daha uygun ve daha verimli yürütülmesi amaçlanmaktadır. Bununla birlikte TI. Grup (b) bendi ve IV. Grup maden alanlarının sahayla ilgili konum, rezerv ve geçmiş bilgiler doğrultusunda Genel Müdürlük tarafından gerekliliği ortaya konulan hâllerde ihale ile verilmesi düzenlenmektedir.

3213 sayılı Kanuna aşağıdaki geçici madde ve ekli haritalar ile listeler eklenmiştir.

"GEÇİCİ MADDE 45- Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte ruhsat sahibi veya rödövansçı olan gerçek veya tüzel kişiler tarafından ülkenin elektrik ihtiyacını karşılamak üzere yürütülen madencilik faaliyetlerinin tapuda zeytinlik olarak kayıtlı veya fiili olarak üzerinde zeytinlik bulunan bu Kanuna ekli Harita ve Koordinat Listesi sınırları içinde alanlara denk gelmesi ve faaliyetlerin başka alanlarda yürütülmesinin mümkün olmaması durumunda, madencilik faaliyeti yürütülecek kısımdaki zeytin ağaçlarının maden sahalarının bulunduğu ilçe ve il sınırlarına öncelik vermek suretiyle taşınmasına, sahada madencilik faaliyetleri yürütülmesine ve bu faaliyetlere ilişkin geçici tesisler inşa edilmesine kamu yararı dikkate alınarak Bakanlıkça izin verilebilir.

Zeytin ağaçlarının taşınmasından kaynaklanan tüm masraf ve taleplerden madencilik faaliyeti yürütmesi yönünde lehine karar verilen kişi sorumludur. Zeytin ağaçlarının taşınmasının mümkün olmadığı durumlarda ise ilgili sahada madencilik faaliyetleri yürütülmesine ve bu faaliyetlere ilişkin geçici tesisler inşa edilmesine kamu yararı dikkate alınarak Bakanlıkça izin verilebilmesi için, iznin öncesinde aralarında biyolog ve ziraat mühendisinin de bulunduğu uzman kişilerden alınan görüşler doğrultusunda Bakanlıkça belirlenecek alanda dikim normlarına uygun, faaliyet yürütülecek alan ile eşdeğer büyüklükte izin verilecek maden sahalarının bulunduğu ilçe ve il sınırlarına öncelik verilmek suretiyle zeytin sahası tesis edilmesi zorunludur.

Bu fikra kapsamında zeytinlik olarak kayıtlı alanlar veya fiili olarak üzerinde zeytinlik bulunan alanlarda madencilik faaliyeti yürütülen her yıl için, bu sahaların rehabilitasyon çalışmalarını temin etmek üzere ruhsat sahibinden işletme ruhsat bedeli kadar ayrıca tahsilat yapılır. Bu sahalar madencilik faaliyetlerinin öncesinde sahada bulunan zeytin ağacı sayısı ile aynı sayıda zeytin ağacı dikilerek rehabilite edilir. Zeytin ağaçlarının taşınması ile zeytin sahası tesis edilmesine ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir.

Bu madde kapsamında, yeni tesis edilecek zeytin bahçeleri ile taşınacak zeytin ağaçları için Hazine taşınmazlarına ihtiyaç duyulması halinde, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca uygun görülenler, zeytinliği kamulaştırılan taşınmaz maliklerinden talep edenlere rayiç bedel üzerinden on yıl süreyle doğrudan kiraya verilebilir."

Gerekçe: Ekonomik büyüme, sanayileşme ve nüfusun artışına bağlı olarak ülkemizin enerji talebi her geçen yıl artmaktadır. 2010 yılında 211 TWh olan elektrik tüketimi, 2024 yılı itibarıyla yaklaşık 349 TWh seviyesine ulaşarak 9065 oranında artmıştır. Artan bu talebin güvenli, sürdürülebilir ve ekonomik bir şekilde karşılanabilmesi için yerli kaynaklara dayalı bir üretim portföyünün oluşturulması büyük önem arz etmektedir. Yerli kömür kaynaklarına dayalı elektrik üretimi hem arz güvenliğinin sağlanması hem de dışa bağımlılığın azaltılması açısından stratejik bir unsurdur. 2024 yılı itibarıyla Türkiye'nin toplam elektrik üretiminin 914'ü yerli kömür santrallerinden karşılanmıştır. Aynı miktarda elektriğin ithal doğal gazla üretilmesi, yaklaşık 9 milyar m* doğal gaz tüketimini ve güncel fiyatlarla 3,5 milyar dolar düzeyinde bir maliyeti beraberinde getirecektir. Benzer şekilde, aynı miktarda elektriğin ithal kömür ile üretilmesi, yaklaşık 20 milyon ton ilave kömür ithalatını gerektirecek ve güncel fiyatlarla 2,3 milyar dolar düzeyinde bir maliyeti beraberinde getirecektir. Dolayısıyla, yerli kömür kullanımı enerji ithalat maliyetini düşürerek cari açığın azaltılmasına katkı sunmakta ve ekonomik istikrarı desteklemektedir. Yenilenebilir enerji kaynaklarına yapılan yatırımlar artmakla birlikte, bu kaynakların kesintili üretim yapısı, sürekli ve kontrol edilebilir enerji kaynaklarına olan ihtiyacı ortadan kaldırmamaktadır. Yerli kömür santralleri, baz yük santrali olarak şebeke istikrarını sağlamakta, yenilenebilir üretimin değişkenliğini dengelemekte ve özellikle kış aylarında sistemin yükünü taşımaktadır. Bu çerçevede, yerli kömür kaynaklarının değerlendirilmesi yalnızca teknik bir tercih değil; enerji arz güvenliğinin sağlanması, ekonomik bağımsızlığın güçlendirilmesi ve bölgesel kalkınmanın desteklenmesi bakımından da stratejik bir zorunluluktur. Madde ile, elektrik üretimine münhasır olarak gerçek veya tüzel kişiler tarafından yürütülen madencilik. faaliyetlerinin, uzman kişilerin de sürece katkı sağlaması ile zeytinlik alanlarda kayıp yaşanmadan doğayla barışık bir biçimde sürdürülmesi doğrultusunda bağlı olunacak usul ve esaslar düzenlenmektedir. Diğer taraftan madde ile, taşınmazlarının kamulaştırılması nedeniyle tarımsal faaliyet yapma imkânı ortadan kalkmış maliklere yeni oluşturulacak zeytinlik alanların uygun bedelle kiralanması amaçlanmaktadır.

3213 sayılı Kanuna aşağıdaki geçici madde eklenmiştir.

"GEÇİCİ MADDE 46- 13 üncü madde gereği çevre ile uyum teminatı, teminat mektubu olarak verilmiş olan ruhsatlarda, bu maddenin yürürlük tarihinden itibaren herhangi bir bildirim yapılmaksızın bir yıl içerisinde teminat mektuplarındaki kayıtlı tutar kadar bedelin rehabilitasyon bedeli hesabına nakden yatırılması zorunludur. Aksi takdirde teminat mektupları nakde çevrilerek rehabilitasyon bedeli hesabına aktarılır. Karşılığı nakden ödenen ruhsatlara ait teminat mektupları ruhsat sahiplerine iade edilir.

Çevre ile uyum teminatı ödenmeyen ruhsatlara ilişkin talepler, teminatlar nakden yatırılana kadar değerlendirilmeye alınmaz.

Bu maddenin yürürlük tarihinden önce tahsil edilen ve bu madde kapsamında tahsil edilecek çevre ile uyum bedeli ve nakdi çevre ile uyum teminatları rehabilitasyon bedeli hesabına aktarılır.

Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte yürürlükte olan ruhsatların çevre ile uyum ve ruhsat bedellerinin hesaplanmasında ve tahsilinde, bu maddenin yürürlük tarihinden önceki ilgili hükümler 1/1/2026 tarihine kadar uygulanmaya devam olunur."

Gerekçe: Madde ile; rehabilitasyon çalışmalarına ilişkin olarak daha önce ilgililerden alınan çevre ile uyum teminatı ile tahsil edilen çevre ile uyum bedellerine ilişkin gerekli geçici düzenlemelere yer verilmekte, bu kapsamda düzenlemelere uyum sağlanmasını teminen intibak süreci öngörülmektedir. Düzenleme uyarınca teminat mektubu uygulamalarının sonlandırılması, tüm teminatların nakdi teminata çevrilmesi, çevre ile uyum bedeli borcu olan ruhsatların işlemlerinin borçları ödenene kadar Genel Müdürlükçe yapılamaması, maddenin yürürlük tarihinden önce tahsil edilmiş ve Hazine ve Maliye Bakanlığınca yönetilen ve nemalandırılan tutarların rehabilitasyon hesabına aktarılması öngörülmektedir. Dördüncü fıkrayla, mali yükümlülüklerin dönemselliği gözetilerek ve yeni hükümlere uyum sağlanabilmesi için mevcut hesaplama hükümlerinin yıl sonuna kadar uygulanabilmesi sağlanmaktadır.

3213 sayılı Kanunun eki (2) sayılı tabloda yer alan "İRB — (TBi*(Hb x AYIXLI(RS/100x(K-*RS/100))7" ibaresinden sonra gelmek üzere "x (0,77" ibaresi eklenmiş ve (3) sayılı tablo aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

< (3) SAYILI TABLO

Ş N N asi URANYUM Devlet Hakkı İ ALTIN | GÜMÜŞ | PLATİN BAKIR KURŞUN ÇİNKO ALÜMİNYUM OKSİT

Oranı (95) Soz S/oz $/oz St St $t $t Sb

1 <800 <10 <500 <5000 <1000 <1000 <1000 <20

Metnin bu bölümü (PDF s. 31) tablo; burada gösterilmiyor. TBMM PDF’inde görün ↗ (yeni sekmede açılır)

24 4801-5100 64-66 4501-4800 17001-17900 8001-8525 11001-11750 7001-7450 421-450

25 >5101 >67 >4801 217901 28526 211751 27451 >451

Gerekçe: Madde ile; rehabilitasyon bedelinin, işletme ruhsat sahibinden işletme ruhsat bedeli kadar her yıl alınacağı şeklindeki yeni düzenleme dikkate alınarak işletme ruhsat bedellerinin rehabilitasyon çalışmaları için kullanılan 9630"luk kısmında bir indirim yapılması ve ruhsat bedeli kadar ayrıca bir rehabilitasyon bedeli tahsil edilmesi yönünde düzenleme yapılmaktadır. Halihazırda 3213 sayılı Maden Kanununa ekli 3 sayılı Tabloda altın için Devlet hakkı oranı 2.101 ons ve üzeri rakamlar için 9615 olup 12 Haziran 2025 tarihi itibarı ile 2025 yılı ortalaması ons fiyatı 3.073,50 dolar seviyesine eriştiğinden, bu fiyata denk gelen Devlet hakkı oranı da 915 olarak uygulanmaktadır. Küresel ekonomik belirsizliklerin sürmesi altın fiyatlarının değişkenlik arz edeceğini ortaya koymaktadır. Bu sebeple ons fiyatı 2.101 dolar ve üzeri fiyatlar için Devlet hakkı artırılmaktadır. Ayrıca, 3 sayılı Tabloda yer alan diğer metalik madenler yönünden de aynı çerçevede beklentiler oluştuğundan, bu Tablodaki diğer madenler bakımından da güncellemeler yapılmasına ihtiyaç bulunmaktadır. Bu kapsamda Ek 3 sayılı Tabloda yapılan değişiklikle Devlet hakkı kayıplarının önüne geçilmesine yönelik düzenleme yapılmaktadır. Diğer taraftan, krom madeni 3213 sayılı Maden Kanununa ekli 3 sayılı tabloda yer almasına rağmen Londra Metal Borsasında işlem görmediğinden bu tablodan çıkarılarak genel hükümlere tabi hale getirilmesi ve Devlet hakkı kayıplarının önüne geçilmesi amaçlanmaktadır.

25/2/1998 tarihli ve 4342 sayılı Mera Kanununun 14 üncü maddesinin birinci fıkrasına (j) bendinden sonra gelmek üzere aşağıdaki bent eklenmiş ve dördüncü fıkrasında yer alan "(a), (0, (g), (8) ve (h)" ibaresi "(a), (0, (e), (8), (h) ve (k)" şeklinde değiştirilmiştir.

"k) 10/5/2005 tarihli ve 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun kapsamında ilan edilen yenilenebilir enerji kaynak alanları için ihtiyaç duyulan,"

Gerekçe: 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun uyarınca, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanı (YEKA) olarak ilan edilen yerler, Bakanlık tarafından bazı idari izin süreçlerinin yürütülmesi, proje alanlarının geliştirilmesi ve yarışmalar yapılması suretiyle yatırıma açılabilmektedir. Madde ile 5346 sayılı Kanunun uygulama yöntemine uyum sağlanması amaçlanmaktadır.

10/5/2005 tarihli ve 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanunun 8 inci maddesinin başlığı "Arazi ihtiyacına ve diğer izin süreçlerine ilişkin uygulamalar" şeklinde, üçüncü fıkrasında yer alan "31/12/2025" ibaresi "31/12/2030" şeklinde değiştirilmiş ve maddeye beşinci fıkrasından sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkralar eklenmiştir.

"Orman vasıflı taşınmazlarda rüzgâr veya güneş enerjisine dayalı elektrik üretim tesislerinin kurulabilmesine ilişkin izin süreci aşağıdaki esaslar dahilinde yürütülür:

a) Önlisans belgesine istinaden, süre uzatımları dahil olmak üzere, önlisans süresi kadar izin verilebilir. Üretim lisansı aşamasına geçilememesi halinde bu izin önlisans süresi sonunda resen sona erer. Üretim lisansı aşamasına geçildiğinin EPDK tarafından ilgili idareye bildirilmesi durumunda, önlisansa dayalı izin, üretim lisansı süresi sonuna kadar uzatılır.

b) Proje ve etüt aşamasındaki ölçüm ve sondaj faaliyetleri için, ilgili projenin önlisans veya üretim lisansı almış olması şartı aranmaksızın izin verilebilir. Ancak, (a) bendi kapsamında izin verilen bir saha içerisinde, izne konu projeye yönelik yapılan ölçüm ve sondaj faaliyetleri için ayrıca izin aranmaz.

c) İzin başvuruları, başvuru tarihinden itibaren azami altmış gün içerisinde sonuçlandırılır.

Rüzgâr veya güneş enerjisine dayalı elektrik üretim tesislerine ilişkin proje tanıtım dosyası veya çevresel etki değerlendirmesi raporu hazırlanması süreçlerinde, rüzgâr projelerinin ana kuş göç yolları üzerinde, güneş projelerinin ise ana kuş göç yolları üzerindeki darboğazlarda olması halinde ornitolojik gözlem yapılması zorunludur. Diğer alanlardaki rüzgâr ve güneş projeleri için ornitolojik gözlem yapılması gerekmez; ancak bu projeler için yatırımcı bu hususta ilgili idare tarafından talep edilen tedbirleri almakla yükümlüdür."

Gerekçe: 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanunun 8 inci maddesi, mevcut durumda, yenilenebilir tesisler için arazi kullanımına yönelik genel hükümleri içermektedir. Söz konusu maddenin rüzgâr ve güneş enerjisine dayalı elektrik üretim tesisleri için diğer izin süreçlerine ilişkin hükümleri de kapsaması öngörüldüğünden, maddenin başlığı yeni kapsama uygun olarak değiştirilmektedir. Enerji ithalatının azaltılması, cari açığın düşürülmesi, enerji arz güvenliğinin tahkimi, yeşil dönüşüm gerçekleştirilerek net sıfır emisyon hedeflerine ulaşılması ve ayrıca ilerleyen dönemlerde tüm dünyanın gündemine gelmesi muhtemel olan karbon salımı kaynaklı ilave mali yüklerden iktisadi ve sınai sektörlerimizin etkilenmemesi için elzem olan yenilenebilir kaynaklı enerji yatırımlarını desteklemek bakımından; izin, kira ve irtifak işlemlerinde uygulanmakta olan indirimlerin önümüzdeki beş yıl boyunca devreye girecek tesisleri de kapsayacak şekilde uzatılmasıyla, yatırım maliyetlerinin azaltılması amaçlanmaktadır. Rüzgâr ve güneş enerjisine dayalı üretim tesisleri için orman izin süreci maddede müstakil olarak düzenlenerek, mevcut durumda önlisans ve lisans aşamalarında ayrı ayrı yürütülen izin süreçleri ile proje geliştirme aşamasındaki sondaj, ölçüm gibi işler için yine ayrı ayrı yürütülen izin süreçleri tek bir izin süreci çatısında birleştirilerek sadeleştirilmekte, izin başvurusunun idarede değerlendirilme süresine de bir üst limit getirilerek, yatırımcı açısından belirlilik ve öngörülebilirlik sağlanması amaçlanmaktadır. Yine rüzgâr ve güneş enerjisine dayalı üretim tesislerinin çevresel etki değerlendirme süreçlerinde ana kuş göç yollarındaki projeler için ornitolojik gözlem yapılması zorunlu kılınmaktadır. Ana kuş göç yollarında olmayan projeler için böyle bir gözlem zorunlu olmamakla birlikte, yatırımcının işletme esnasında gerekli tedbirleri almasının kanuni zorunluluk haline getirilmesi amaçlanmaktadır.

5346 sayılı Kanuna aşağıdaki ek madde eklenmiştir.

"İmar ve ruhsat işlemleri

EK MADDE 1- 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununun 4 üncü maddesi hükmü saklı kalmak kaydıyla, önlisans veya üretim lisansı bulunan rüzgâr veya güneş enerjisine dayalı elektrik üretim tesislerinin imar planları, parselasyon planları ve bunların değişiklikleri Bakanlıkça da onaylanabilir. Bakanlık tarafından onaylanan imar planları ve parselasyon planları, onay tarihi itibarıyla yürürlüğe girer. Onaylı planlar, Bakanlık internet sitesinde on beş gün süre ile ilan edilir, itiraz olmaması halinde ilan süresinin sonunda kesinleşir.

Önlisans veya üretim lisansı bulunan rüzgâr veya güneş enerjisine dayalı elektrik üretim tesislerinde yer alan yapı ve müştemilata ilişkin yapı ruhsatı, yapı kullanma izin belgesi ve iş yeri açma ve çalışma ruhsatı Bakanlıkça da düzenlenebilir.

Birinci fıkra kapsamında imar planları Bakanlıkça onaylanan tesislerde ruhsatsız olarak yapımına başlanıldığı tespit edilen yapılar ile ikinci fıkra kapsamında yapı ruhsatı Bakanlıkça düzenlenen yapılardan ruhsata aykırılığı tespit edilenler için 3194 sayılı Kanunun 32 nci ve 42 nci maddeleri çerçevesinde yapılacak işlemler Bakanlıkça tesis edilir. Yapılara ilişkin yıkım kararı alınması hâlinde, Bakanlığın bildirimi üzerine, ilgisine göre büyükşehir belediyesi, belediye veya il özel idaresi tarafından yıkım işlemi gerçekleştirilir.

Önlisans veya üretim lisansı bulunan yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı elektrik üretim tesislerine ilişkin yapı ruhsatı başvurularında, acele kamulaştırma kararına istinaden mahkemece verilen taşınmaza el koyma kararı ruhsat alma şartları içerisinde değerlendirilecek belge sayılır.

Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılan yönetmelikle belirlenir."

Gerekçe: Madde ile, 3194 sayılı İmar Kanununda sayılan istisna hükümleri saklı kalmak kaydıyla, rüzgâr ve güneş enerjisine dayalı yenilenebilir enerji tesislerinin imar planları ve yapı ruhsatı işlemlerinin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından da yapılabilmesine kanuni dayanak oluşturulmakta, ruhsat başvurularında acele kamulaştırma kararına istinaden mahkemece verilen taşınmaza el koyma kararının 3194 sayılı Kanunun 22 nci maddesi uyarınca istisnai hallerde tapu senedi yerine geçecek belge sayılması amaçlanmaktadır.

14/3/2013 tarihli ve 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun geçici 4 üncü maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan "31/12/2020" ibaresi "31/12/2030" şeklinde ve "on yıl" ibaresi "on beş yıl" şeklinde değiştirilmiştir.

Gerekçe: Enerji ithalatının azaltılması, cari açığın düşürülmesi ve enerji arz güvenliğinin tahkimi açısından yerli kaynaklarımızın enerji üretiminde kullanımının desteklenerek kapasite kullanım oranlarının yükseltilmesi ve bu sayede yerli kaynaklara dayalı üretimin artırılması için; izin, kira ve irtifak işlemlerinde uygulanmakta olan indirimlerin beş yıl daha uzatılmasıyla işletme maliyetlerinin azaltılması amaçlanmaktadır.

6446 sayılı Kanuna aşağıdaki geçici madde eklenmiştir.

"GEÇİCİ MADDE 33- (1) Yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı önlisans veya üretim lisansı bulunan üretim tesisleri için gerekli olan özel mülkiyete konu taşınmazların temini amacıyla Kurul tarafından 31/12/2030 tarihine kadar 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 27 nci maddesi kapsamında acele kamulaştırma kararı alınabilir. Bu süre Cumhurbaşkanı tarafından bir defaya mahsus olmak üzere beş yıl süreyle uzatılabilir."

Gerekçe: Madde ile, yeşil dönüşüm kapsamında hızlı bir şekilde yatırımların hayata geçirilmesi ihtiyacına cevap vermek üzere, Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu'na 31/12/2030 tarihine kadar acele kamulaştırma kararı alabilme yetkisi tanınması amaçlanmaktadır. Ayrıca, bu sürenin ihtiyaç halinde Cumhurbaşkanı tarafından bir defaya mahsus olmak üzere beş yıl daha uzatılabilmesi öngörülmektedir.

6446 sayılı Kanuna aşağıdaki geçici madde eklenmiştir.

"GEÇİCİ MADDE 34- (1) Yapı ruhsatı ve/veya yapı kullanma izin belgesi olmadan tesis edilerek 31/12/2024 tarihinden önce kısmen veya tamamen işletmeye girmiş olan lisanslı elektrik üretim tesisleri ve bunların zorunlu altyapı unsurları için, imar planlarına işlenmiş bulunmak ve üretim lisansı sahibi tüzel kişilerce bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde müracaat edilmek şartıyla; statik bakımdan uygun olduğuna dair inşaat mühendislerince hazırlanacak rapor ve fenni mesuliyetin ilgili mühendislerce üstlenildiğine dair belge sunulması durumunda Bakanlıkça bedeli mukabilinde Üretim Tesisi Uygunluk Belgesi düzenlenir.

(2) Üretim Tesisi Uygunluk Belgesi, elektrik üretim tesisi ve elektrik üretiminin zorunlu altyapı unsurları kapsamındaki tüm yapılar için tek bir belge olarak düzenlenir ve iş yeri açma ve çalışma ruhsatı yerine de geçer.

(3) Üretim Tesisi Uygunluk Belgesi bedeli olarak, ilgili tesis türü için Kurum tarafından belirlenen güncel birim yatırım tutarı ile hesaplanan toplam yatırım tutarının binde 1'i genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere Bakanlıkça tahsil edilir.

(4) Birinci fikra kapsamındaki elektrik üretim tesisleri için bu maddenin yürürlük tarihinden önce 3194 sayılı İmar Kanununun 32 nci ve 42 nci maddeleri uyarınca alınmış idari yaptırım kararları, yıkım kararları ve idari para cezaları uygulanmaz. Yapılmış itirazlar veya açılmış davalar hakkında resen karar verilmesine yer olmadığına karar verilir, yargılama ve takip giderleri taraflar üzerinde bırakılır ve vekâlet ücretine hükmedilmez. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce tahsil edilmiş olan tutarlar iade edilmez."

Gerekçe: Madde ile, yapı ruhsatı veya yapı kullanma izin belgesi alınmadan kısmen ya da tamamen işletmeye girmiş bulunan elektrik üretim tesisleri ve bunlara ilişkin zorunlu altyapı unsurları için kazanılmış hakların korunması ve bunların fili üretime devam ederek ülkemizin enerji ihtiyacının karşılanmasında sundukları faydanın devamının sağlanması .öngörülmektedir. Ayrıca bunların statik olarak uygunluğunu belgelemesi ve fenni mesuliyetinin ilgililerince üstlenilmesi şartıyla faaliyetlerine devam etmeleri amaçlanmaktadır.

Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Gerekçe: Yürürlük maddesidir.

Bu Kanun hükümlerini Cumhurbaşkanı yürütür.

Metnin bu bölümü (PDF s. 35–38) tablo; burada gösterilmiyor. TBMM PDF’inde görün ↗ (yeni sekmede açılır)

4 16 N19C3 587730 4102170

4 17 N19C3 587741 4102200

Gerekçe: Yürütme maddesidir.