Orman Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Ülkemizde meydana gelen orman yangınlarının eldeki verilere göre kategorisi yapıldığında yıldırım (doğal) veya çok büyük oranda insan kaynaklı yangınlar olduğu görülmektedir. Bu bilginin yanı sıra yanıcı madde, hava halleri (iklim) ve topografik yapı da yangını etkileyen temel faktörler arasındadır. İnsanların kasten, ihmal ve dikkatsizliklerinden kazara çıkardıkları yangınların sayısının, sebebi tespit edilemeyen yangınların sayısının ve ülkede yetişmiş ormanlara verilen zararın azaltılması gerekmektedir. Bunun için mevcut cezaların caydırıcılığının olmadığı veya yetersiz kaldığı ülkemizde yaşanan son yangın felaketlerinde görülmektedir.

Ülkemizde yaygın olarak iki çeşit orman yangını örtü ve tepe yangını görülmektedir. Orman toprağını örten ot, çayır, funda, fide, fidan, yaprak, yosun, humus, kuru dal, kütük, devrik kesim atıkları vb. gibi ölü ve diri örtünün yanmasına örtü yangını, ağaç ve ağaççıkların tepelerini de yakarak ilerleyen ormanın örtüsü, ağaçların gövdeleri ve tepelerini çeşitli şiddetle, ağaçların kuruyarak ve canlılığını yitirerek oluşan yangına ise tepe yangını adı verilir.

Tarım ve Orman Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü verilerine göre; 2024 yılı çıkış nedenleri ve yangın adetleri incelendiğinde 127 adet yangın kasten çıkarılmış, 1860 adet yangın ihmal sonucu çıkmış,726 adet yangın doğal yangın olarak tespit edilmiş ve 1084 adet yangının ise sebebi tespit edilememiştir. Bu veriler bize özellikle kast ve ihmal dikkate alındığında cezaların insanlar üzerinde yeterli caydırıcılıkta olmadığını açıkça göstermektedir. Kaldı ki sebebi tespit edilemeyen yangınların da büyük bir çoğunluğunun insan kaynaklı olduğu bu noktada gözden kaçırılmamalıdır. Hal böyle olunca ülke mirasımıza verilen zararın boyutu göz önüne alındığında cezalar yeterli ve caydırıcı değildir.

2020 yılından itibaren sebebi bilinmeyen orman yangınlarına ilişkin veriler ise son derece dikkat çekici ve üzücüdür. Buna göre 2020 yılında toplam 3399 adet orman yangınında 20 971 hektar alan yanmış, 1859 adet orman yangının sebebi tespit edilememiş, sebebi tespit edilemeyen bu yangınlar sonucu ise 11771 hektar alan kül olmuştur. Yanan alan bazında bakıldığında orman yangınlarının yüzde ellisinden fazlasında yangın sebebi tespit edilememiştir. 2021 yılında 2793 adet orman yangınının 1329 unun sebebi tespit edilememiş, 2022 yılında 2160 orman yangının 886 sının sebebi tespit edilememiş, 2023 yılında 2579 orman yangının 955 inin sebebi tespit edilememiş, 2024 yılında ise 3797 orman yangının 1084 ünün sebebi tespit edilememiştir.

İlgili kanunlarda orman yangınlarına ilişkin çeşitli yaptırımlar bulunsa da özellikle kasten orman yangını çıkaranlara yönelik caydırıcılığın artırılması gerekmektedir. Zira mevcut cezai hükümler, ormanları kasten yakarak zarar veren failler üzerinde yeterli önleyici etkiye sahip olmamaktadır. Bu nedenle, ormanlarda kasten yangın çıkaran kişilere yönelik cezaların ağırlaştırılması, suçun kamuoyunda farkındalık yaratacak biçimde cezaların açık ve net düzenlenmesi gerekmektedir. Ayrıca bu suçun örgütlü şekilde işlenmesi hâlinde cezanın daha da artırılması kanun teklifi ile önerilmektedir.

Kasten çıkarılan orman yangınlarında tehlikeli alanlar yangının çabuk büyüyebileceği, müdahalenin zor olduğu alanlardır. Bununla birlikte varlıklarıyla muhafaza edilmesi öngörülen ve reaksiyon, turistik, savunma gibi hizmetleri yerine getiren iğne yapraklı orman alanları ise kıymetli alanlardır. Bir orman yangınını sadece kasıtlı ve/veya ihmal ve dikkatsizlikten meydana gelmiş gibi değerlendirmekte bu açıdan bakıldığında yetersiz kalabilecektir. Burada sonucun yangının çok daha ötesinde olduğu bilinci insanlara işlenmelidir.

En nihayetinde ormanlar Anayasa ile korunmakta ve verilen zararsa maddi ve manevi bütünlüğü itibarıyla ülkemize verilmektedir. Kastın ve/veya ihmal ve dikkatsizliğin meydana getireceği zararı da yine ülkemiz ve gelecek nesillerimiz ödemek durumunda kalmaktadır. Dolayısıyla ormanlar ekosistem dengesinin korunmasında, biyolojik (çeşitliliğin sürdürülmesinde, iklim değişikliğiyle mücadelede ve su kaynaklarının düzenlenmesinde hayati rol oynayan doğal varlıklardır. Ayrıca ormanlar, milyonlarca canlının yaşam alanı olduğu gibi, ülkemizin tarım, turizm ve ormancılık sektörleri açısından da vazgeçilmez bir ekonomik değerdir. Bir orman yangınında zararın boyutu anca bütün parametreler dikkate alındığında ortaya çıkmaktadır.

Son yıllarda, özellikle yaz aylarında artan sıcaklıklar ve ihmalkâr ya da kasten çıkarılan orman yangınları, Türkiye'nin dört bir yanında binlerce hektarlık orman alanının yok olmasına, canlıların ölümüne ve çevresel felaketlere neden olmuştur. Bu durum, sadece doğal yaşamı değil, aynı zamanda halk sağlığını, yerleşim yerlerini ve ekonomik faaliyetleri de tehdit etmektedir.

Orman yangınları sonucu geri dönüşümün ise aslında o kadar da mümkün olmadığı yine Orman Genel Müdürlüğünün yayınladığı verilerden anlaşılmaktadır.

Kanun teklifi hem mevcut caydırıcılığı artırmak hem de gelecekte yaşanabilecek benzer felaketlerin önüne geçmek adına önemli bir adımdır.