Danıştay Kanunu ile İdari Yargılama Usulü Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Bilindiği üzere olağan kanun yolları henüz kesinleşmemiş olan kararlara karşı başvurulan kanun yoludur. Olağan kanun yolları; istinaf, temyiz ve karar düzeltme kanun yollarıdır. Karar düzeltme yolu, istinaf kanun yolunun yürürlüğe girmesiyle birlikte ortadan kalkmıştır. Mahkemeye erişim hakkı bir uyuşmazlığı mahkeme önüne taşıyabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasını, isteyebilmek anlamına gelmektedir. Mahkemeye erişim hakkı, Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama özgürlüğünün bir unsurudur. Anayasa'nın 36. maddesine adil yargılanma ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, taraf olduğumuz uluslararası sözleşmelerce de güvence altına alnının adil yargılanma hakkının madde metnine dahil edildiği vurgulanmıştır. Sözleşmeyi yorumlayan AİHM, Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının mahkemeye erişim hakkını içerdiğini belirtmektedir.

Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama özgürlüğü, bir temel hak olmanın yanında diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Bu bakımdan davanın bir mahkeme tarafından görülebilmesi ve kişinin adil yargılanma hakkı kapsamına giren güvencelerden faydalanabilmesi için ilk olarak kişiye iddialarını ortaya koyma imkanının tanınması gerekir. İhlalin mahkeme kararından kaynaklandığı veya mahkemenin ihlali gideremediği durumlarda Anayasa Mahkemesi 6216 sayılı Kanun uyarınca ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere kararın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafından ihlal kararına bağlı olarak yeniden yargılama kararı verildiğinde usul hukukundaki yargılamanın yenilenmesi kurumundan farklı olarak ilgili mahkemenin yeniden yargılama sebebinin varlığını kabul hususunda herhangi bir taktir yetkisi bulunmamaktadır.

Öte yandan kanun yolu, bir yargı yeri tarafından verilen ve hukuka aykırı olduğu işleri sürülen bir kararın kural olarak başka bir yargı tarafından incelenmesine sağlayan hukuki yoldur. Kanun yolunun amacı, yargı yerleri tarafından verilen kararların kural olarak başka bir yargı yeri tarafından denetlenmesin imkân tanınmak suretiyle daha güvenceli bir yargı hizmeti sunmaktır. Kanun yoluna başvuru hakkı, adil yargılanma hakkının kapsamı içindedir.

Anayasa Mahkemesi içtihadında, adil yargılanma hakkına ilişkin güvencelerin kanun yolu aşamasında da sağlanması gerektiği belirtilmiştir. Buna göre kanun yollarına ilişkin usullerin ve kanun yollarındaki yargılamanın da adil yargılanma hakkına uygun olması gerekir.

Temyiz incelemesi esansında yapılan "esaslı hata nedeni" ile dosyanın "yeniden incelenmesi" yerleşik Danıştay içtihatları ile de sabit olduğu üzere evrensel hukukun temel ilkelerinin vazgeçilmez bir gereği olup esaslı hataya bağlı olarak verilen bu karar neticesinde tarafların mahkemeye erişim, mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal edilmesinin önüne geçilmesi için getirilmiş bir uygulamadır.

Kanun Teklifi ile hukuksal değerlendirme ve denetim yanında inceleme sırasında gözden kaçmış hükmün özü ve esasına doğrudan doğruya etkili bulunan bir noksan veya hataya ilişkin hususlar ile ilgili olarak Danıştay Başsavcısının itiraz yetkisi düzenlenmektedir. MADDE GEREKÇELERİ