Yaşlılık ve Bakıma Muhtaçlık Sigortası Kanun Teklifi

(1) Bu Kanunun amacı; yaşlılık, engellilik, hastalık, malullük veya benzeri nedenlerle bakıma muhtaç hâle gelme riskine karşı bireyleri sosyal güvenlik sistemi içinde korumak, bakıma muhtaç kişilerin insan onuruna yakışır bir yaşam sürmelerini temin etmek ve bakım hizmetlerini hak temelli, sürdürülebilir ve kapsayıcı bir sosyal güvence modeli çerçevesinde düzenlemektir.

Gerekçe: Bu maddeyle Kanunun amacı düzenlenmektedir. Yaşlılık, engellilik, hastalık ve malullük gibi nedenlerle ortaya çıkan bakıma muhtaçlık riski, bireyin yalnızca sağlık durumunu değil ekonomik güvenliğini ve insan onuruna yakışır yaşam hakkını doğrudan etkilemektedir. Maddeyle, bu riskin sosyal güvenlik sistemi içinde hak temelli ve sürdürülebilir bir sigorta modeliyle karşılanması amaçlanmakta; bakım hizmetlerinin yardım değil sosyal güvence anlayışıyla düzenlenmesi hedeflenmektedir.

(1) Bu Kanun;

a) 65 yaş ve üzerindeki yaşlı bireyleri,

b) Zihinsel veya bedensel yetersizlikleri nedeniyle sigortalı çalışamayan ya da çalışsa dahi kendi bakımını sürdüremeyecek durumda olan bireyleri,

c) Sürekli veya uzun süreli bakım ihtiyacı bulunan kişileri,

d) Bakıma muhtaç kişilere bakım hizmeti sunan aile bakıcılarını ve profesyonel bakım personelini,

e) Bu Kanun kapsamında yürütülecek yaşlı ve bakıma muhtaçlık sigortası sistemini, kapsar.

Gerekçe: Bu maddeyle Kanunun kişi ve konu bakımından kapsamı belirlenmektedir. Yaşlı bireyler ile zihinsel veya bedensel yetersizlikleri nedeniyle kendi bakımını sürdüremeyen kişiler Kanun kapsamına alınmakta; ayrıca bakım hizmeti sunan aile bakıcıları ve profesyonel personel de düzenleme alanına dâhil edilmektedir. Böylece bakım ihtiyacı olan bireylerle bakım hizmetini fiilen üstlenen kesimler birlikte ele alınmaktadır.

(1) Bu Kanunun uygulanmasında aşağıdaki ilkeler esas alınır:

a) Hak temelli sosyal güvence anlayışı.

b) Ayrımcılık yasağı ve eşitlik.

c) İnsan onuruna yakışır yaşam hakkı.

d) Aile bütünlüğünün korunması ve desteklenmesi.

e) Önleyici, sürdürülebilir ve erişilebilir bakım hizmetleri.

f) Kamu yararı, şeffaflık ve hesap verebilirlik.

İKİNCİ KISIM Tanımlar ve Hak Sahipleri

Tanımlar Madde 4 — (1) Bu Kanunun uygulanmasında;

a) Bakanlık: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığını,

b) Kurum: Sosyal Güvenlik Kurumunu (SGK),

c) Yaşlı: 65 yaş ve üzeri bireyleri,

d) Bakıma muhtaç kişi: 65 yaş ve üzeri bireyler ile yaşına bakılmaksızın zihinsel veya bedensel yetersizlik, ağır hastalık veya malullük nedeniyle günlük yaşam aktivitelerini tek başına yerine getiremeyen ve sürekli veya uzun süreli bakım ihtiyacı bulunan kişileri,

e) Bakım riski: Kişinin yaşamının herhangi bir döneminde bakıma muhtaç hâle gelme olasılığını,

f) Yaşlı ve bakıma muhtaçlık sigortası: Bu Kanun kapsamında yaşlılara ve zihinsel veya bedensel yetersizliği bulunan bireylere bakım hizmetlerinin sunulmasını amaçlayan, sosyal güvenlik sistemi içinde yer alan sosyal sigorta kolunu,

g) Bakım hizmetleri: Evde bakım, gündüzlü bakım, geçici bakım ve kurumsal bakım dâhil olmak üzere bakıma muhtaç kişilere sunulan profesyonel ve destekleyici hizmetleri,

h) Bakım ödeneği: Bakım hizmetlerinin finansmanı amacıyla bakıma muhtaç kişi veya bakım hizmetini sunanlara yapılan ayni veya nakdi ödemeleri,

I) Aile bakıcısı: Bakıma muhtaç kişinin bakımını fiilen üstlenen aile bireyini, i) Değerlendirme Komisyonu: Bakıma muhtaçlık durumunun tespiti ve derecelendirilmesi amacıyla; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bakan Yardımcısı başkanlığında, Sağlık Bakanlığı ve Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığından görevlendirilecek hekimler ve sosyal hizmet uzmanlarından oluşan komisyonu, ifade eder.

Hak Sahipleri

Madde 5 — (1) Bu Kanun kapsamında;

a) Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan,

b) Karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye'de ikamet eden,

c) Bu Kanunda öngörülen prim ödeme şartlarını sağlamış bulunan yaşlılar ve bakıma muhtaç kişiler, yaşlı ve bakıma muhtaçlık sigortasından yararlanır.

Zihinsel veya bedensel yetersizlikleri nedeniyle prim ödeme gücü bulunmayan bakıma muhtaç kişiler için bu şartlar, bu Kanunun finansman hükümleri çerçevesinde devlet tarafından karşılanır.

ÜÇÜNCÜ KISIM Sigortalılık ve Finansman

Sigortalılık

Madde 6 — (1) Yaşlı ve bakıma muhtaçlık sigortası;

a) Sosyal güvenlik sistemine tabi çalışanları,

b) Kendi hesabına çalışanları,

c) Sigortalı çalışamayan engelli bireyleri kapsayacak şekilde zorunlu bir sosyal sigorta kolu olarak düzenlenir.

Finansman Madde 7 — (1)Yaşlı ve bakıma muhtaçlık sigortası; çalışanlardan, işverenlerden ve devlet katkısından alınacak primlerle finanse edilir.

a) Prim oranları ve devlet katkısı, Bakanlık tarafından belirlenir ve Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girer. Bu oranlar, ekonomik koşullar ve sigorta sisteminin mali dengesi dikkate alınarak her yıl yeniden değerlendirilir.

b) Sigortalı çalışanlar için prim oranı, prime esas kazançlarının "61,59i olarak uygulanır. İşverenler de sigortalı çalışanlar için prime esas kazançlarının 91,5*i oranında katkı sağlar.

c) İşverenlerin ödeyeceği primler, çalışanlara ödenen toplam ücretler üzerinden Yo1,5 oranında hesaplanır.

d) Kendi hesabına çalışanların ödeyeceği primler, beyan edilen aylık kazancın "2'si oranında olup, bu kazanç asgari ücretten az olamaz.

e) Devlet katkısı, toplam prim gelirlerinin 630'u oranındadır. Bu oran, bütçe olanakları ve sigorta sisteminin finansman ihtiyacına göre Bakanlık tarafından artırılabilir veya azaltılabilir.

f) Primlerin tahsilatı Kurum tarafından yapılır. Tahsil edilen primler, yaşlı ve bakıma muhtaçlık sigortasına ilişkin ayrı bir hesapta izlenir ve düzenli olarak raporlanır.

g) Primlerini süresinde ödemeyen işverenler ve sigortalılar hakkında uygulanacak idari yaptırımlar, 5510 sayılı Kanuna tabidir.

h) Zihinsel veya bedensel yetersizlikleri nedeniyle prim ödeyemeyen bakıma muhtaç kişiler için, toplum sağlığı ve sosyal risklerle doğrudan ilişkili tüketim kalemlerinden alınan Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) gelirlerinin "010'u, yaşlı ve bakıma muhtaçlık sigortasının finansmanına tahsis edilir.

ı) Bu kanun kapsamında sigortalı olanlardan, bakıma muhtaç kişi olmayan ve vefat eden sigortalının miraşçılarına (b) bendi kapsamında kendi adına ödediği primlerinin her yıla ait tutarı, primin ait olduğu yıldan itibaren yazılı istek tarihine kadar geçen yıllar için, her yılın gerçekleşen Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan en son temel yıllı tüketici fiyatları genel indeksindeki değişim oranında güncellenerek toptan ödeme şeklinde verilir.

DÖRDÜNCÜ KISIM Bakım Hizmetleri ve Bakım Ödeneği

Bakım Hizmetleri

Madde 8 — (1) Bakıma muhtaç kişilere;

a) Evde bakım hizmetleri,

b) Kurumsal bakım hizmetleri,

c) Gündüzlü ve geçici bakım hizmetleri,

d) Aile bakıcılarına yönelik destekleyici hizmetler sunulur.

Hizmet türü ve kapsamı, Değerlendirme Komisyonu tarafından belirlenen bakım ihtiyacı derecesine göre tespit edilir ve Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş kamu veya özel kuruluşlar tarafından verilir.

Bakım Ödeneği

Madde 9 — (1) Bakım ödeneği aşağıdaki şekillerde uygulanır:

a) Dolaysız bakım ödeneği,

b) Dolaylı bakım ödeneği,

c) Paylaşımlı bakım ödeneği.

Bakım ödeneği tutarları, bakım ihtiyacının derecesine göre kademeli olarak belirlenir.

ALTINCI KISIM

Denetim , Yürürlük ve Yürütme

Denetim

Madde 10 — (1) Yaşlı ve bakıma muhtaçlık sigortasına ilişkin mali işlemler; Sayıştay denetimine, iç denetime ve kamuoyuna açık raporlamaya tabidir.

Bu hizmetlerin kalitesi ve uygunluğu, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından düzenli olarak denetlenir.

Yürürlük Madde 11 —(1) Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme Madde 12- (1) Bu Kanun hükümlerini Cumhurbaşkanı yürütür.

Gerekçe: Maddeyle Kanunun uygulanmasında esas alınacak temel ilkeler düzenlenmektedir. Hak temelli sosyal güvence, ayrımcılık yasağı, insan onuru, aile bütünlüğü, erişilebilirlik ve şeffaflık ilkeleri açıkça hüküm altına alınarak bakım hizmetlerinin sosyal devlet anlayışı doğrultusunda yürütülmesi amaçlanmaktadır.