Ceza Muhakemesi Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Özel hayatın gizliliği, Anayasa'nın 20 nci maddesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 8 inci maddesiyle güvence altına alınmıştır. Bu temel hak; bireylerin onurunu, şerefini ve itibarını koruyarak toplumsal yaşamda huzur ve güveni temin etmeyi amaçlar. Ancak son zamanlarda kamuoyunda geniş yankı uyandıran vakalar, soruşturma ve kovuşturma süreçlerinde el konulan dijital ve fiziki materyallerdeki kişisel verilerin hukuka aykırı şekilde ifşa edilmesi sorununu gözler önüne sermiştir. Şüpheli veya sanığın özel hayatına ilişkin, soruşturma konusu suçla hiçbir ilgisi bulunmayan bilgi, görüntü veya ses kayıtlarının, adli makamların denetiminden çıktıktan sonra basına sızdırılması, bir "itibar suikastı"na dönüşmektedir.

Mevcut Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 116 ncı maddesi uyarınca verilecek arama kararlarında "makul şüphe" yeterli görülmektedir. Buna karşılık 134 üncü maddede düzenlenen koruma tedbirine ise ancak somut delillere dayanan "kuvvetli şüphe" sebeplerinin bulunması ve başka surette delil elde etme imkânının olmaması hâlinde başvurulabileceği açıkça belirtilmiştir. Konuya ilişkin içtihatlarda da vurgulandığı üzere; bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama, kopyalama ve el koyma tedbiri, "dijital delil" olarak adlandırılan ve suistimale elverişli olabilen verilerin doğruluğunu ve güvenliğini sağlamak amacıyla düzenlenmiştir. Bu tedbirin bireyin özel hayatı ve kişisel verileri üzerindeki olası olumsuz etkileri de dikkate alınarak ancak "son çare" olarak başvurulabilecek, "özel koşullara bağlı" bir koruma tedbiri olduğu kabul edilmiştir. Bu yönüyle genel adli aramadan ayrılan, istisnai nitelikte ve ayrıntılı biçimde düzenlenmiş bir tedbirdir.

Kanun; arama, kopyalama ve el koyma süreçlerinde elde edilen ve suçla bağlantılı olmayan kişisel bilgilerin "derhâl yok edilmesi" gerektiğini açıkça belirtmektedir. Ne var ki bu "derhâl yok etme" ilkesinin uygulanışında somut bir usulün ve etkin bir denetim mekanizmasının bulunmaması, delillerin muhafaza zincirinde boşluklar yaratmaktadır. Bu boşluklar; kötü niyetli kamu görevlilerine, elde ettikleri özel hayat verilerini bir "silah" gibi kullanarak kişileri hedef gösterme, itibarsızlaştırma ve siyasi veya kişisel hesaplaşmalara alet etme imkânı sunarak yargı sistemine olan güveni sarsmaktadır.

İşbu kanun teklifi, söz konusu denetim boşluğunu kapatmak, dijital ve fiziki materyallerin el konulmasından iadesine kadar geçen sürede şeffaflığı ve hesap verebilirliği sağlamak, özel hayatın gizliliğini ihlal eden eylemleri cezalandırmak ve mağdurların haklarını etkin biçimde korumak amacıyla hazırlanmıştır.