5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Sağlık hakkı, yalnızca muayene, teşhis ve tedavi hizmetlerine erişimden ibaret değildir. Tedavinin gerektirdiği ilaçlara, tıbbi cihazlara ve yardımcı tıbbi malzemelere ekonomik engellerle karşılaşmadan ulaşabilmek de bu hakkın ayrılmaz bir parçasıdır. Sosyal güvenlik sisteminin temel amacı, bireylerin ekonomik yetersizlik nedeniyle tedaviden mahrum kalmasını önlemek ve sağlık hizmetlerine fiilen erişimini güvence altına almaktır.

Görme bozukluklarının tedavisinde kullanılan optik camlar, gözlük çerçeveleri, kontakt lensler ve diğer görmeye yardımcı tıbbi malzemeler estetik veya kişisel tercihe dayalı tüketim ürünleri değil, tedavinin ayrılmaz bir parçasıdır. Bu malzemelere erişim; çocukların eğitim hayatını sürdürebilmesi, çalışanların mesleklerini güvenli şekilde icra edebilmesi, yaşlıların ve engelli bireylerin bağımsız yaşamlarını koruyabilmesi ve toplumsal yaşama eşit koşullarda katılabilmesi bakımından zorunlu bir sağlık ihtiyacıdır.

Son yıllarda yüksek enflasyon, döviz kuru ile üretim ve ithalat maliyetlerindeki artış nedeniyle görmeye yardımcı tıbbi malzemelerin fiyatları önemli ölçüde yükselmiştir. Buna karşılık Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından standart ve düşük numaralı bir gözlük için karşılanan tutar, çerçeve ve iki cam birlikte değerlendirildiğinde yaklaşık 130 TL düzeyinde kalmaktadır. Günümüz piyasa koşullarında bu tutar, ortalama bir gözlüğün temin bedelinin yalnızca çok küçük bir bölümünü karşılayabilmekte, yurttaşın sağlık harcamalarını azaltan etkili bir sosyal güvenlik desteği niteliğini taşımamaktadır. Sonuç olarak tedavinin mali yükünün önemli bir kısmı doğrudan yurttaşların üzerine bırakılmakta, özellikle dar gelirli aileler, emekliler, çocuklar ve engelli bireyler bakımından sağlık hakkına erişimde ciddi eşitsizlikler ortaya çıkmaktadır.

Ekonomik nedenlerle reçete edilen görmeye yardımcı tıbbi malzemeye ulaşamayan kişinin tedavisinin tamamlandığından söz edilemez. Tedavinin ertelenmesi veya tıbbi ihtiyacı karşılamayan ürünlerin kullanılması, bireysel mağduriyetlerin yanı sıra ilerleyen dönemlerde daha ağır sağlık sorunlarına ve kamu sağlık harcamalarının artmasına da neden olabilmektedir. Anayasa'nın 2'nci maddesinde düzenlenen sosyal devlet ilkesi ile 56'ncı maddesinde güvence altına alınan sağlık hakkı ve 60'ıncı maddesinde düzenlenen sosyal güvenlik hakkı, devletin yurttaşların tedavi için gerekli tıbbi malzemelere ekonomik nedenlerle erişememesi sonucunu doğuracak uygulamalardan kaçınmasını gerektirmektedir.

5510 sayılı Kanunun 72'nci maddesinde Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonuna sağlık hizmetlerinin Kurumca karşılanacak bedellerini belirleme yetkisi verilmiş olmakla birlikte, tedavi amacıyla kullanılan görmeye yardımcı tıbbi malzemelerin geri ödeme esaslarına ilişkin asgari güvenceler Kanunda açık biçimde düzenlenmemiştir. Bu durum, geri ödeme tutarlarının zaman içerisinde gerçek maliyetlerden uzaklaşmasına ve yurttaşların katlanmak zorunda kaldığı mali yükün giderek artmasına yol açmaktadır.

Teklifle, tedavi amacıyla reçete edilen görmeye yardımcı tıbbi malzemeler için referans geri ödeme sistemi oluşturulmakta, temel teknik ve kalite standartlarını karşılayan ürünlere fark ödenmeksizin erişim güvence altına alınmaktadır. Ayrıca referans geri ödeme tutarlarının düzenli olarak güncellenmesi ve çocuklar, engelli bireyler ile 3294 sayılı Kanunun 2'nci maddesi kapsamındaki ihtiyaç sahipleri bakımından pozitif ayrımcılık sağlanması 'öngörülmektedir. Sosyal güvenlik sisteminin amacı, sağlık harcamalarına sembolik katkı sunmak değil, tedavi için zorunlu olan tıbbi malzemelere fiilen erişimi güvence altına almaktır. Mevcut geri ödeme tutarları bu amacı karşılamaktan uzaklaşmıştır. Teklif, kamu kaynaklarıyla kişisel tüketim tercihlerini finanse etmeyi değil, tedavi için zorunlu olan görmeye yardımcı tıbbi malzemelere erişimi güvence altına almayı amaçlamaktadır. Böylece sosyal devlet ilkesinin ve sağlık hakkının somut bir gereği yerine getirilirken, hiçbir yurttaşın ekonomik yetersizlik nedeniyle görme sağlığından mahrum kalmaması hedeflenmektedir.