5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında aday çırak, çırak, işletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler ile mesleki ve teknik ortaöğretim ve 5âiksekögretimleri sırasında staja tabi tutulan öğrenciler adına yalnızca kısa vadeli sigorta kollarına ilişkin primler ödenmektedir. Bu nedenle çıraklık ve staj dönemleri, mevcut uygulamada uzun vadeli sigorta kolları bakımından sigortalılık başlangıcı olarak kabul edilmemektedir.

Bu uygulama, çalışma hayatına çıraklık veya staj dönemlerinde başlayan milyonlarca vatandaş açısından ciddi bir sosyal güvenlik mağduriyetine neden olmaktadır. Vatandaşlar genç yaşta işyerlerinde fiilen çalışmaya, mesleki eğitim almaya ve üretime katkı sunmaya başladıkları halde, bu dönemlerde Kuruma yapılan sigorta bildirimleri emeklilik haklannm belirlenmesinde aynı şekilde değerlendirilmemektedir.

Çıraklık ve staj dönemlerinde iş kazası ve meslek hastalığı gibi risklere karşı sigorta kapsamında bulunan vatandaşların, aym dönemlerinin uzun vadeli sigorta kolları bakımından değerlendirme dışında bırakılması sosyal güvenlik sisteminde önemli bir adaletsizlik oluşturmaktadır. Mevcut mevzuat ve yerleşik yargı uygulaması nedeniyle çıraklık ve staj başlangıçlarının uzun vadeli sigorta başlangıcı [okunamadı] olarak kabul edilmemesi ve bu süreler bakımından genel bir hizmet borçlanması imkânının bulunmaması, mağduriyetin temel nedenlerinden biridir.

Bu durum, özellikle emeklilik koşullarının belirlenmesinde sigortalılık başlangıç tarihinin esas alındığı sistemde, çalışma hayatına fiilen başlama tarihi ile sosyal güvenlik bakımından kabul edilen başlangıç tarihi arasında önemli bir farklılık ortaya çıkarmaktadır. Çıraklık veya staj dönemleri bulunan vatandaşların çalışma hayatına daha erken başlamış olmalarına rağmen bu sürelerin emeklilik hesabında dikkate alınmaması, bazı vatandaşların emeklilik hakkına daha geç ulaşmasına veya daha ağır emeklilik koşullarına tabi olmasına neden olabilmektedir.

Çıraklık ve staj dönemleri yalnızca bir eğitim süreci olmayıp, kişilerin çalışma hayatıyla tanıştıkları, işyerlerinde fiilen bulundukları, mesleki beceri kazandıkları ve üretim sürecine dahil oldukları dönemlerdir. Bu dönemlerin sosyal güvenlik kayıtlarında bulunmasına rağmen uzun vadeli sigorta bakımından emeklilik hesabına yansıtılmaması, sosyal güvenlik hakkının çalışma hayatının gerçekliğiyle uyumlu şekilde ele alınmasını gerekli kılmaktadır.

Mevcut durumda çıraklık ve staj sürelerinin uzun vadeli sigorta bakımından değerlendirilebilmesi için genel bir borçlanma imkânının bulunmaması da yaşanan mağduriyetin önemli unsurlarından biridir. Geçmişte çıraklık veya staj yapmış vatandaşların kendi talepleri doğrultusunda bu süreleri borçlanabilmelerine imkân sağlanması ve ödeyecekleri primlerin emeklilik haklarına yansıtılması, yaşanan hak kayıplarının giderilmesi açısından Önem taşımaktadır.

Hazırlanan Kanun Teklifiyle; Aday çırak, çırak, işletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler ile mesleki ve teknik ortaöğretim ve yükseköğretimleri sırasında staja tabi tutulan öğrenciler başta olmak üzere düzenlemede belirtilen kişilerin çıraklık ve staj sürelerinin borçlanılabilmesine imkân sağlanmaktadır.

Teklifile borçlanılan sürelerin uzun vadeli sigorta kolları bakımından değerlendirilmesi, prim ödeme gün sayısına ve prime esas kazanç hesabına dahil edilmesi; borçlanılan sürelerin sigortalılık başlangıcından önceki süreler olması halinde sigortalılık başlangıç tarihinin borçlanılan gün sayısı kadar geriye götürülmesi amaçlanmaktadır.

Ayrıca, ilk çıraklık veya staj tescil tarihinin uzun vadeli sigorta kolları bakımından ilk sigortalılık başlangıç tarihi olarak kabul edilmesi suretiyle, vatandaşların çalışma hayatına fiilen başladıkları tarihin sosyal güvenlik sistemi içerisindeki karşılığının sağlanması ve çıraklık ve staj nedeniyle ortaya çıkan emeklilik mağduriyetlerinin giderilmesi hedeflenmektedir.

Bu düzenleme ile çalışma hayatına çıraklık ve staj dönemlerinde başlayan vatandaşların geçmişte fiilen gerçekleştirdikleri çalışmaların sosyal güvenlik bakımından karşılığını bulması, emeklilik haklarının daha adil ve öngörülebilir şekilde belirlenmesi ve mevcut uygulamadan kaynaklanan hak kayıplarının giderilmesi amaçlanmaktadır.