Ormanların Korunması Amacıyla 6831 Sayılı Orman Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanununun Ek 16 ncı maddesi yürürlükten kaldırılmıştır.

Gerekçe: 6831 sayılı Orman Kanunu'nun Ek 16 ncı maddesinin yürürlükten kaldırılması amaçlanmaktadır. Ek 16. madde, 2018 yılında 6831 sayılı Kanuna eklenmiş; bilim ve fen bakımından orman olarak muhafazasında hiçbir yarar görülmediği ve tarım alanına dönüştürülmesinin mümkün olmadığı ileri sürülen yerler ile üzerinde yerleşim yeri bulunan ya da yerleşim yeri oluşturulması uygun görülen taşlık, kayalık, verimsiz ve fiilen orman vasfi taşımadığı belirtilen alanların orman sınırları dışına çıkarılmasına imkân tanımıştır. Madde uyarınca sınırları Cumhurbaşkanınca belirlenen bu alanlar, Cumhurbaşkanınca belirlenecek usul ve esaslara göre Orman Genel Müdürlüğünce orman sınırları dışına çıkarılarak Hazine adına tescil edilmektedir. Söz konusu ölçütler, orman ekosisteminin bütünlüğünü ve alanların ekolojik işlevlerini değerlendiren açık, nesnel ve denetlenebilir ölçütler değildir. "Taşlık", "kayalık", "verimsiz", "fiilen orman vasfı taşımayan" veya "yerleşim yeri oluşturulması uygun" gibi geniş yoruma elverişli ifadeler; makiliklerin, orman içi açıklıkların, yaban hayatı geçiş alanlarının, su havzalarının ve toprak koruma işlevi gören alanların ekosistem içindeki yerini göz ardı etmektedir. Bu yaklaşım, orman ekosistemini ağaç örtüsüne ve arazi verimliliğine indirgeyerek orman alanlarının yerleşim, imar, yatırım ve sermaye kullanımı amacıyla orman rejimi dışına çıkarılmasının önünü açmaktadır. Ek 16. madde kapsamında yapılacak işlemlerde, daha önce kadastrosu yapılmış yerlerin ikinci kez kadastroya tabi tutulmasını engelleyen hükmün uygulanmaması; ilan süresinin bir haftaya, itiraz süresinin ise bir aya indirilmesi öngörülmüştür. Bu düzenlemeler, orman sınırlarının değiştirilmesine ilişkin işlemlerde hukuki güvenliği, kamusal denetimi ve ilgililerin etkili biçimde itiraz edebilme imkânını zayıflatmaktadır. Orman sınırlarının belirlenmesi, merkezi yürütmenin takdirine bırakılabilecek sıradan bir arazi veya kadastro işlemi değil; ekolojik bütünlüğü, halkın ortak varlıklarını ve gelecek kuşakların yaşam hakkını ilgilendiren kamusal bir koruma yükümlülüğüdür. Orman sınırları dışına çıkarılan alanın iki katından az olmamak üzere başka bir taşınmazın orman tesis edilmesi amacıyla Orman Genel Müdürlüğüne tahsis edilmesi de meydana gelen ekolojik kaybı ortadan kaldırmamaktadır. Yetişmiş bir orman ekosistemi; toprağı, su rejimi, biyolojik çeşitliliği, yaban hayatı koridorları, mikro iklimi ve bölge halkıyla kurduğu tarihsel ilişkilerle birlikte var olmaktadır. Bu nedenle belirli bir yerde ortadan kaldırılan orman ekosisteminin başka bir yerde ayrılan araziyle yüzölçümü üzerinden ikame edilmesi mümkün değildir. Anayasa'nın 169*uncu maddesi Devlete ormanların korunması ve sahalarının genişletilmesi yükümlülüğünü vermekte; ormanlara zarar verebilecek faaliyet ve eylemlere izin verilmemesini öngörmektedir. Ek 16. madde ise ormanların korunmasını esas alan anayasal yaklaşımın tersine, sınırları merkezi yürütme tarafından belirlenen alanların geniş ve belirsiz ölçütlerle orman rejimi dışına çıkarılmasına imkân tanımaktadır. Maddeyle, yeni orman alanlarının Cumhurbaşkanı kararlarıyla orman rejimi dışına çıkarılmasına dayanak oluşturan bu mekanizmanın ortadan kaldırılması; ormanların korunmasında ekolojik bütünlük, kamu yararı, hukuki güvenlik ve bilimsel değerlendirme ilkelerinin esas alınması amaçlanmaktadır. Ek 16. maddeye dayanılarak daha önce tesis edilen işlemlerin hukuki ve ekolojik sonuçları ile bu alanların yeniden orman rejimine alınmasına ilişkin usul ve esaslar, teklifin geçici maddesinde ayrıca düzenlenmektedir.

6831 sayılı Kanunun ek 21 inci maddesi yürürlükten kaldırılmıştır.

Gerekçe: Maddeyle, 6831 sayılı Orman Kanununun ek 21 inci maddesinin yürürlükten kaldırılması amaçlanmaktadır. Ek 21. maddeyle, "karbon yutak ormanları" adı altında Orman Genel Müdürlüğüne orman kurma ve bedel karşılığında kurdurmanın yanı sıra, kurulmuş ormanları tesis maliyetinden az olmamak ve "karbon piyasası rayiç bedeli" tahsil edilmek kaydıyla tahsis etme, yönetme ve işletme yetkileri verilmiştir. Böylece ormanların sera gazı tutum kapasitesi, piyasa değeri üzerinden fiyatlandırılabilen ve gerçek veya tüzel kişilere tahsis edilebilen bir iktisadi varlık olarak ele alınmıştır. Ormanların korunması ve yeni orman alanlarının oluşturulması kamusal bir yükümlülüktür. Bu yükümlülük karbon kredisi, karbon sertifikası, karbon denkleştirme veya karbon piyasası rayiç bedeli üzerinden yürütülemez. Ormanlar yalnızca belirli miktarda sera gazı tutan teknik alanlar değil; canlı yaşamını, su varlıklarını, toprağı, biyolojik çeşitliliği, yaban hayatını ve iklim dengesini birlikte var eden ekosistemlerdir. Ormanların ölçülebilir karbon tutma kapasitesi üzerinden değerlendirilmesi, ekosistemin diğer bütün işlevlerini ikincilleştirmektedir. İklim kriziyle gerçek bir mücadele, başta fosil yakıt kullanımı olmak üzere sera gazı emisyonlarının kaynağında, mutlak ve sürekli biçimde azaltılmasını gerektirmektedir. Karbon denkleştirme mekanizmaları ise şirketlerin kendi faaliyetlerinden kaynaklanan emisyonları azaltmak yerine başka alanlarda gerçekleştirildiği ileri sürülen karbon tutumunu satın alarak yükümlülüklerini yerine getirmiş sayılmalarına hizmet edebilmektedir. Bu yaklaşım, kirletici faaliyetlerin sürdürülmesini meşrulaştırma ve iklim krizinin yapısal nedenlerini görünmez kılma riski taşımaktadır. Maddeyle, ormanların karbon piyasası rayiç bedeli üzerinden tahsis edilmesine, yönetilmesine ve işletilmesine özel olarak dayanak oluşturan Ek 21 inci madde yürürlükten kaldırılmaktadır. Bu maddeye dayanılarak daha önce başlatılan veya tamamlanan tahsis, sözleşme, kredilendirme, sertifikalandırma ve benzeri işlemler ise teklifin geçici maddesi kapsamında incelemeye tabi tutulmaktadır.

6831 sayılı Kanunun ek 22 nci maddesi yürürlükten kaldırılmıştır.

Gerekçe: Maddeyle, 6831 sayılı Orman Kanunu'nun Ek 22 nci maddesinin yürürlükten kaldırılması amaçlanmaktadır. Ek 22 nci maddeyle, orman kadastro sınırları içinde kalan bazı özel mülkiyet iddialarının ve tapu kayıtlarının korunmasına veya iadesine imkân tanıyan bir yaklaşım benimsenmiştir. Bu düzenleme, Devlet ormanı olduğu tespit edilen alanların korunması yerine, bu alanlardaki fiili kullanım ve özel mülkiyet ilişkilerinin meşrulaştırılması sonucunu doğurmaktadır. Orman kadastrosu sonucunda bir alanın Devlet ormanı olduğu belirlenmişse, yapılması gereken bu alanı orman rejimine almak ve korumaktır. Hazine'nin tazminat yükü, fiili kullanım ilişkileri veya geçmiş tapu kayıtları, ormanların korunması yükümlülüğünün önüne geçirilemez. Bu düzenlemede yer alan 3 hektar ölçütü de orman ekosistemini dar, parçacı ve mülkiyet merkezli bir anlayışa indirgemektedir. Oysa orman ekosistemi yalnızca belirli büyüklükteki ağaçlık alanlardan ibaret değildir. Maki, çalılık, açıklık, kayalık, taşlık alanlar, yaban hayatı geçişleri, su döngüsü, toprak yapısı ve mikro iklim de orman ekosisteminin ayrılmaz parçalarıdır. Bu nedenle Ek 22 nci madde, ormanların korunması ilkesini zayıflattığı, orman kadastrosunu özel mülkiyet lehine aşındırdığı ve orman ekosistemini tapu-parsel mantığına indirgediği için yürürlükten kaldırılmaktadır.

6831 sayılı Kanunun ek 23 üncü maddesi yürürlükten kaldırılmıştır.

Gerekçe: Maddeyle, 6831 sayılı Orman Kanununun Ek 23 üncü maddesinin yürürlükten kaldırılması amaçlanmaktadır. Ek 23 üncü madde, 2/B şartlarını taşıdığı ileri sürülen ancak uygulamaları daha önce mahkeme kararıyla iptal edilen bazı yerler ile orman kadastro tutanaklarında 2/B uygulamalarının tamamlandığı veya başka uygulama alanı kalmadığı belirtilen bazı alanlarda yeniden 2/B uygulaması yapılmasına imkân tanımaktadır. Ayrıca bu işlemlerin ikinci kadastro sayılmayacağı hükme bağlanmaktadır. 2/B rejimi, tarihsel olarak orman alanlarının daraltılması, fiili kullanımların meşrulaştırılması ve ormanların özel mülkiyet ilişkilerine açılması bakımından en tartışmalı uygulamalardan biridir. Daha önce iptal edilmiş veya hukuken sorunlu hale gelmiş uygulamaların yeniden işletilmesi, orman hukukunda geriye dönüş ve tasfiye mekanizması yaratmaktadır. Bu nedenle Ek 23 üncü madde yürürlükten kaldırılmakta; orman sınırları dışına çıkarma pratiklerinin 2/B rejimi üzerinden yeniden genişletilmesinin önüne geçilmesi amaçlanmaktadır.

6831 sayılı Kanuna aşağıdaki geçici madde eklenmiştir:

"GEÇİCİ MADDE 15-

(D) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce mülga ek 16 ncı, ek 21 inci, ek 22 nci ve ek 23 üncü maddelere dayanılarak başlatılmış ancak henüz tamamlanmamış idari işlemler durdurulur. Bu maddelere dayanılarak daha önce tamamlanan işlemler incelemeye alınır. İnceleme sonuçlanıncaya kadar bu işlemlere ilişkin yeni karar, onay, izin, ruhsat, tescil veya tahsis işlemi tesis edilemez. Söz konusu alanlara ilişkin yeni hukuki veya fiili tasarrufta bulunulamaz.

(2) İnceleme; Tarım ve Orman Bakanlığı, Orman Genel Müdürlüğü ve ilgili diğer kamu idareleri ile üniversitelerin ilgili bölümlerinin, meslek odalarının, baroların, ormancılık işkolunda örgütlü sendikaların, orman köylülerinin örgüt ve kooperatiflerinin, ekoloji örgütlerinin, ilgili yerel yönetimlerin ve doğrudan etkilenen köy ve mahallelerin seçilmiş temsilcilerinden oluşan Bilimsel ve Hukuki İnceleme Komisyonu tarafından yürütülür. Kamu idarelerinin temsilcileri toplam üye sayısının üçte birini geçemez. Komisyon, başkanını kamu idaresi temsilcileri dışındaki üyeler arasından seçer.

(3) Komisyon; işlemleri hukuka uygunluk, kamu yararı, ekolojik bütünlük ve gelecek kuşakların yaşam hakkı temelinde inceler. İşlemlerin kapsamı, işlemden yararlanan gerçek ve tüzel kişiler, alanların yüzölçümleri, kullanım amaçları, tahsis ve tapu bilgileri ile Komisyonun gerekçeli kararları kamuoyuna açıklanır. Komisyon tarafından hukuka aykırı olduğu veya orman ekosisteminin bütünlüğü ve kamu yararıyla bağdaşmadığı belirlenen işlemlerin geri alınması ya da kaldırılması için ilgili idarelerce gerekli işlemler başlatılır ve gerekli hâllerde dava açılır. Tapuda Hazine adına kayıtlı olup orman ekosisteminin parçası olduğu belirlenen alanlar yeniden orman rejimine alınır.

Gerekçe: Maddeyle, 6831 sayılı Orman Kanununa geçici 15 inci maddenin eklenmesi öngörülmektedir. Ek 16, ek 21, ek 22 ve ek 23 üncü maddelerin yürürlükten kaldırılması, bu maddelere dayanılarak daha önce tamamlanmış işlemlerin hukuki sonuçlarını kendiliğinden ortadan kaldırmamaktadır. Bu nedenle devam eden işlemler ile tamamlanmış işlemler arasında ayrım yapılması; devam eden işlemlerin durdurulması, tamamlanmış işlemlerin ise bilimsel, hukuki ve ekolojik incelemeye tabi tutulması gerekmektedir. İncelemenin yalnızca işlemleri tesis eden merkezi idare birimleri tarafından yürütülmesi, etkili ve bağımsız bir denetim sağlamayacaktır. Bu nedenle bilimsel ve hukuki inceleme komisyonuna ilgili kamu idarelerinin yanı sıra üniversitelerin ilgili bölümlerinin, meslek odalarının, baroların, ormancılık işkolunda örgütlü sendikaların, orman köylülerinin örgütlerinin, ekoloji örgütlerinin, ilgili yerel yönetimlerin ve doğrudan etkilenen köy ve mahallelerin seçilmiş temsilcilerinin katılması öngörülmektedir. Komisyonun incelemesinde parsel bazlı ve birbirinden kopuk değerlendirmeler yerine havza ve ekosistem bütünlüğü esas alınacaktır. İşlemlerin kümülatif etkileri; biyolojik çeşitlilik, su varlıkları, toprak yapısı, yaban hayatı koridorları, iklim krizi, kamu yararı ve gelecek kuşakların yaşam hakkı bakımından değerlendirilecektir. İnceleme devam ederken geri dönülmez yeni hukuki ve fiili durumların yaratılmasını önlemek amacıyla taşınmazların üçüncü kişilere devri, bunlar üzerinde yeni ayni veya şahsi hak kurulması, yeni imar planı ve ruhsat düzenlenmesi, ağaç kesimi, hafriyat, yapılaşma, madencilik, enerji, turizm, sanayi ve konut yatırımları ile karbon piyasasına ilişkin yeni işlemler yasaklanmaktadır. İşlemlerin hukuka uygunluk, kamu yararı, ekolojik bütünlük ve gelecek kuşakların yaşam hakkı temelinde değerlendirilmesi; yararlanıcıların ve işlem bilgilerinin kamuoyuna açıklanması; hukuka ve orman ekosisteminin bütünlüğüne aykırı işlemler hakkında gerekli idari ve adli süreçlerin başlatılması amaçlanmaktadır.

Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Gerekçe: Yürürlük maddesidir.

Bu Kanun hükümlerini Cumhurbaşkanı yürütür.

Gerekçe: Yürütme maddesidir.