4721 Sayılı Türk Medeni Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

4721 Sayılı Türk Medeni Kanununun "Kadının Soyadı" başlıklı 187. maddesi "Kadın, evlenmekle kocasının soyadını alır; ancak evlendirme memuruna veya daha sonra nüfus idaresine yapacağı yazılı başvuruyla kocasının soyadı önünde önceki soyadını da kullanabilir. Daha önce iki soyadı kullanan kadın, bu haktan sadece bir soyadı için yararlanabilir." hükmünü haizdir. Buna göre kanun kadına iki seçenek sunmuştur. Kadın ya evlendiğinde kocasının

• soyadını alacaktır ya da eğer böyle bir talepte bulunursa kocan soyadı önünde önceki soyadını da kullanabilecektir. Kanunun emredici düzenlemesi açık olup, kadının evlenmesi halinde tek başına evlenmeden önceki soyadını kullanması olanaksız görünmektedir.

Bu durum öncelikle Anayasa madde 10 "Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayrım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir. Devlet, bu eşitliği yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür. " düzenlemesi ile güvence altına alınmış olan eşitlik ilkesine aykırılık teşkil etmektedir. Üstelik ilgili maddede devlete kadın-erkek eşitliğinin sağlanması görevi yüklenmiştir. Oysa halen, kadının evlendikten sonra sadece kendi soyadını kullanamaması, kadınlar aleyhine ayrımcılık oluşturmaktadır.

Anayasa madde 12 "Herkes, kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir." düzenlemesini haizdir. Kişinin soyadını, evlense dahi koruyup-kullanabilme hakkı da hiç şüphesiz Anayasamızın bu hükmünün uygulama alanına girmektedir.

Anayasa madde 41 "Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır." düzenlemesi ile evlilikte eşler arası eşitliğin olduğu ayrıca vurgulanmıştır. Oysa kadının soyadı konusunda seçim hakkının olmayışı bu eşitlik durumunu açıkça ihlal etmektedir.

Kanunlar hiyerarşisi düşünüldüğünde; hiçbir kanun hükmünün Anayasaya aykırılık teşkil etmemesi gerekmektedir. Oysa Türk Medeni Kanununun 187. maddesi izah olunduğu üzere Anayasa madde 10'a, 12'ye ve 41'e açıkça aykıdır.

Kadının soyadına ilişkin davaların Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine taşındığı da olmuştur. Örneğin, Ünal Tekeli-Türkiye Davasında Ünal Tekeli, 1990 tarihinde yaptığı evlilik sonucu kocasının soyadını rızası olmaksızın kanun gereği almasının eşitlik ilkesine aykırı olduğunu ileri sürmüş ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi bu davada Türkiye aleyhine karar vermiştir.

Türk kadının, erkek ile eşit konumda olması için Türk Medeni Kanunu madde 187'nin değiştirilmesi bir zorunluluktur. Eşitlik ilkesi ile kanunlar hiyerarşisinin gereğinin yerine getirilmesi bakımından kadının evlenmeden sonra da evlenmeden önceki soyadını kullanabilmesi ve istemesi halinde kocanın soyadını alabilmesi yönünde bir değişiklik yapılması gerektiği açıktır.