4721 Sayılı Türk Medeni Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 40*ıncı maddesinin inci fıkrası; "Cinsiyetini değiştirmek isteyen kimse, şahsen başvuruda bulunarak mahkemece cinsiyet değişikliğine izin verilmesini isteyebilir. Ancak, iznin verilebilmesi için, istem sahibinin onsekiz yaşını doldurmuş bulunması ve eyli olmaması; ayrıca transseksüel yapıda olup, cinsiyet değişikliğinin ruh sağlığı açısından zorunluluğunu ve üreme yeteneğinden sürekli biçimde yoksun bulunduğunu bir eğitim ve araştırma hastanesinden alınacak resmi sağlık kurulu raporuyla belgelemesi şarttır." hükmünü amirdir.

Yukarıda belirtilen madde hükmü gereğince transeksüel yapıda olan kadın veya erkek bireylerin cinsiyet değişikliği işlemi "evli olmama" şartına bağlanmıştır. Bu maddeyi de kanun koyucu; "Toplumun temeli olan aile kurumunun cinsiyeti belirsiz kişiler tarafından sarsılmasını önlemek amacıyla öncelikle kişinin evli olmaması ön görülmüştür. Bu koşul, kişinin bir yandan evliliğini sürdürmesi, öte yandan bu evlilik devam ederken cinsiyet değişikliğine gitmesi, bunun eşinin ya da çocuklarının ortak yaşantıları içinde yapmasının psikolojik ve ahlaki tersliklerinin önüne geçmek üzere konulmuştur." diyerek gerekçelendirmiştir.

Ancak bu gerekçe ile transeksüel yapıda olan erkek ve kadın bireylerin temel hakları ihlal edilmektedir. Şöyle ki; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 12'nci maddesi "Evlenme Hakkı" başlığı ile düzenlenen maddesinde açıkça "Evlenme çağına gelen her erkek ve kadın, bu hakkın kullanımını düzenleyen ulusal yasalara uygun olarak evlenme ve aile kurma hakkina sahiptir. " Denilmektedir. Bunun yanı sıra aynı sözleşmenin 8'inci maddesinin 1'nci fıkrasında "Özel ve Aile Hayatına Saygı" başlığı ile "Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir." hükmü getirilmiştir. Yine AİHS 14'üncü maddesinde "Ayrımcılık" başlığı ile düzenlenen "Bu Sözleşme 'de tanınan hak ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil, din, siyasal veya diğer kanaatler, ulusal veya toplumsal köken, ulusal bir azınlığa aidiyet, servet, doğum başta olmak üzere herhangi başka bir duruma dayalı hiçbir ayrımcılık gözetilmeksizin sağlanmalıdır." Hükmü düzenlenmiştir. Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme'nin 2'nci ve 26'ncı maddesi ile Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme'nin 2'nci maddesi hükümlerdi de ayrımcılık yasağını açıkça düzenlemektedir. İşbu kanun teklifi konusu madde de yer alan "cinsiyet değiştiren bireyin evli olmaması" ön şartı yukarıdaki maddelere ve bunun yanı sıra T.C. Anayasası ve Türk Ceza Kanunu'na açıkça aykırıdır.

Avrupa Konseyi'nin 31.03.2010 tarihli "Cinsel Yönelim veya Cinsiyet Kimliği Temelli Ayrımcılıkla Mücadele Etmek İçin Alınacak Önlemler Üzerine Bakanlar Komitesinin Üye Devletlere Yönelik CM/Rec(2010)3 Sayılı Tavsiye Kararı "nın 20"nci maddesine göre; "Cinsiyet geçişinin yasal olarak tanınması için gerek ön şartlar, fiziksel yapıya ilişkin değişiklikler dâhil olmak üzere istismar eden tüm koşulların kaldırılması amacıyla, düzenli olarak gözden geçirilmelidir." Aynı kararın 18*nci maddesinde "hemcinsler arası cinsel ilişki ile heteroseksüel cinsel ilişki için reşit olma yaşı arasındaki herhangi bir farklılık dahil olmak üzere, rıza gösteren yetişkinler arasında eşcinsel ilişkiyi kriminalize eden tüm ayrımcı kanunların yürürlükten kaldırılması sağlanmalıdır." için bekâr olması ya da hâlihazırda evli bireyler için boşanmasının şart koşulmasından vazgeçilmesi. "gerekmektedir.

Bu nedenlerle 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 40'ıncı maddesinin (inci fıkrasında yapılacak değişiklik ile cinsiyet değişikliği için başvuran bireyin mahkemeden izin alması için gereken "ve evli olmaması" ibaresinin işbu kanun hükmünden çıkartılarak bireylerin hak ihlallerinin önüne geçmek amacıyla söz konusu kanun teklifi düzenlenmiştir. MADDE GEREKÇELERİ