Belediyelerin borçları ile ilgili

İÇİŞLERİ BAKANI ABDÜLKADİR AKSU (İstanbul)Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Ağrı Milletvekili Sayın Kerim Yıldız'ın belediyelerin borçları konusunda yaptığı gündemdışı konuşma nedeniyle söz almış bulunuyorum; bu vesileyle, hepinize en derin saygılarımı sunuyorum.

Sayın Yıldız'ın konuşmalarında ifade ettikleri üzere, belediyelerimizin ciddî malî sıkıntıları bulunmaktadır. Hele, nüfusu 2 000'in altındaki 354 belediyenin varlığı dikkate alındığında, malî sıkıntıların önemli yapısal nedenlerinin bulunduğunu söylemek mümkün görülmektedir. Belediyelerdeki ölçek sorunu, karşı karşıya kaldığımız problemin nedenlerinden yalnızca biridir. Bununla birlikte, belediyelerimizde, belediyelerin özgelir oluşturacak kapasiteden yoksun olmaları, bütçe içerisinde personel ve diğer cari giderlerinin önemli bir yer tutması, yatırım önceliklerinin tespitinde ve kaynakların optimum yarar ilkesi ışığında belirlenmesinde kimi zorlukların bulunması, kentlerimizin temel altyapı ihtiyaçlarının henüz karşılanmamış olması nedeniyle hizmet açıklarının çokluğu gibi açmazlar da borç nedeni olarak karşımıza çıkmaktadır.

Esas itibariyle, sayıları 2 251'i bulan belde belediyelerinin ana gelir kaynağı, genel bütçe vergi gelirlerinden nüfus esasına göre aldıkları paydır. Onun için, Hükümetimiz, göreve başladığı daha ilk günlerde, belediyelerimizin malî sıkıntılarına acil çözüm olmak üzere, İller Bankası aracılığıyla dağıtılan genel bütçe vergi geliri paylarından, belediye borçlarına karşılık yapılan kesintilere bir üst limit koymuş bulunmaktadır. Aldığımız bu kararla, payların en az yüzde 60'ının belediyelere gönderilmesi, yüzde 40'ının da borcuna karşılık olarak kesilmesi söz konusudur ve uygulama bu şekilde yapılagelmektedir. Böylece, belediyelerimiz, bir miktar da olsa, bir nefes alabilecek duruma gelmişlerdir; ama, esas olan, belediyelerin sağlam gelir kaynaklarına kavuşturulmasıdır.

Halen kullanılmakta olan 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununda yazılı gelir kalemleri, bu gelirleri toplamak için harcanması gereken zorunlu kamu kaynağından çok kere daha azdır. Sorun, biraz da, birbirleriyle aynı dili konuşan, kendi içerisinde tutarlı, yasal altyapı eksikliğiyle de alakalıdır.

Değerli arkadaşlarım, yasaların hayatiyetleri de, tıpkı canlı organizmalar gibi, belli bir zaman dilimiyle sınırlı olarak sürdürülebilir. Tabiatıyla, zaman aralığının uzunluğu ya da kısalığı, dünyada meydana gelen değişmeler ve sosyal hayatın aldığı yeni formla yakından ilintilidir. Takdir edersiniz ki, artık, yüzyıllarca hükmünü devam ettirecek yasalar çıkarma imkânı kalmadı; ama, biz, hâlâ, 3 Nisan 1930 tarihli Belediye Kanunu, 1981 yılında çıkarılan Belediyelere ve İl Özel İdarelerine Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanun ve yine, 1981 yılında çıkarılan Belediye Gelirleri Kanunuyla yerel hizmetleri düzenlemeye çalışıyoruz. Halbuki, son on yılda bile, insanoğlu, baş döndüren bir hızla, kurumsal yapılarını tamamen değiştirdi, yönetim anlayışını yeniledi.

Şunu, hemen, kendimize ve televizyonları başında bizi seyreden vatandaşlarımıza açıkça söyleyelim: Bu yasal çerçeveyle, çağın yönetim anlayışını yakalamak, çağdaş kentlerde yaşamak, halkı mutlu kılmak mümkün değil. Bunu mahallî idareler seçimi öncesinde söylediğimin de farkındayım.

Değerli arkadaşlarım, dün, bu Yüce Meclisin çatısı altında, Kamu Yönetimi Temel Kanunu Tasarısını tartışmaya başladık; bu tartışmalar, görüşmeler, bugün de devam edecek. Hükümetimizin ajandasında, Belediye Kanunu, Büyükşehir Belediye Kanunu ve İl Özel İdaresi Kanunu Tasarıları vardır. Bu yasa tasarılarıyla ilgili olarak kamuoyunu bilgilendirme çalışmalarına devam ediyoruz. Ayrıca, teknokratlarımızın, bizim siyasî hedeflerimiz çerçevesinde, yerel yönetimlerin gelirlerini düzenleyen kanunlar üzerinde çalıştıklarını ve hazırlamakta olduklarını da hatırlatmak istiyorum. Hükümetimiz, sorunun idrakindedir ve Türkiye'yi 2000'li yıllara hazır hale getirmek için, çağdaş yönetim değerleriyle teçhiz edilmiş bir Türkiye vizyonu ortaya koymaktadır.

Değerli arkadaşlarım, gelişmişliğin bir ölçüsü de toplam kamu harcamaları içerisinde mahallî yönetimlerin aldığı paydır. Elimizdeki rakamlara göre, toplam kamu harcamaları içerisinde mahallî idarelere tahsis edilen kaynak yüzde 12-15 civarındadır; gelişmiş Batı toplumlarında bu oran yüzde 50-60 seviyelerine kadar çıkabilmektedir. Artık, bütün kamuoyu biliyor ki, bizim kamu yönetimi reformu çalışmalarımızda yerel yönetimlerin kaynak ve yetki açısından güçlendirilmesini hedefliyoruz.

Biraz önce, Sayın Yıldız'ın da ifade ettiği gibi, belediyelerin birikmiş borçlarının önemli bir kısmı, kamu kurum ve kuruluşlarına olan vergi borçları, SSK ve Emekli Sandığı prim borçları ile dış kaynaklı borçlardan oluşmaktadır. Yerel yönetim reformu paketi içerisinde, belediyelerin, gerçekçi gelir kaynaklarına kavuşturulması da sağlanmış olacaktır.

Borç sorununun çözümü için, mahsup sistemi dahil, çeşitli alternatifler üzerinde çalışmalar sürdürülmektedir. Tabiatıyla, sorunun makro düzeyde çözülmesi halinde, bundan Ağrı Belediyesi ve Ağrılı hemşerilerimiz de tabiî ki, yararlanacaktır.

Ben, bu düşüncelerle Yüce Heyetinizi, tekrar, saygıyla selamlıyorum. (Alkışlar)