Plan ve Bütçe Komisyonu toplantısındaki konuşma

ADALET KAYA (Diyarbakır)Teşekkür ederim Sayın Başkan.

Sayın Bakan, hoş geldiniz.

Değerli bürokratlar, sizleri selamlıyorum ama diğer yandan milyonlarca genç var geleceğe dair umudunu yitirmiş, ne yazık ki o duruma getirilmiş genç. Onları da sevgiyle selamladığımı belirtmek istiyorum.

Sene başında Cumhurbaşkanı Erdoğan genç istihdam paketini açıklarken çalışmayan ve okumayan gençler için kullanılan "ev genci" ifadesini incitici bulduğunu ifade etmişti, belirtmişti. Evet, çok incitici ama mesele, ifade ediş biçimi değil yani biz böyle ifade etmesek de gençlerin içerisinde bulunduğu durumun kendisi incitici. Ya, yurttaşların düştüğü durumlar, içinde bulduğu durumlar zaman zaman bakanlıklar veya işte yöneticiler tarafından doğru bulunmuyor ifadesi... Mesela, Aile Bakanı da "sığınak" demeye imtina ediyor, hâlbuki kadınlar sığınağa ihtiyaç duyduğu için sığınak. Yani biz "sığınak" demeyince bu ihtiyaç ortadan kalkmıyor ya da gençler açısından "ev genci" demeyince gençlerin bu durumu ortadan kalkmıyor. Dolayısıyla gençler açısından bu durumun kendisi, evet, çok incitici ama incitici olan başka şeyler var. Milyonlarca genci, yirmi beş yıllık AK PARTİ iktidarında ne yazık ki muhalif olanların pek çoğunu hapislere mahkûm ettiniz, şansı olanların çoğu göç etmek zorunda kaldı, sürgünlere mahkûm oldu ya da işte, burada kalanların pek çoğu da evlere mahkûm olmuş durumda ne yazık ki. Tabii, gençler için incitici olan başka bir şey daha var, diplomalı geleceksizlik. İş başvurularında onlara hiç dönülmemesi ya da gençler için incitici olan, belki ebeveynlerinin anne baba olduğu yaşlarda hâlâ ailelerinin eline bakıyor olmak; böyle durumlar var, oldukça incitici, oldukça kahredici.

OECD verilerine bakalım Sayın Bakan. 2025 verilerine göre, Türkiye, 15-29 yaş grubunda yani ne eğitimde ne istihdamda yani "ev genci" dediğimiz gençlerin oranında 27,12'yle 38 ülke arasında 1'inci sırada. TÜİK'in verileri de farklı bir şey söylemiyor; TÜİK'in verdiği oransa 23,3. Kadınlarda durum daha da vahim; genç kadınlarda bu oran yüzde 30'lara çıkıyor yani her 3 genç kadından 1'i ne okul sırasında ne de işte yani ne yaptığı malum. Yapılan bağımsız araştırmalarda gençlerin yüzde 72'si "Arasam da kolay iş bulamam." diyerek umutsuzluğunu dile getiriyor.

Peki, Gençlik ve Spor Bakanlığının yaklaşık 400 milyar liralık 2027 bütçesinde bu işsizlik krizine karşı ne var? Bilmiyorum, siz söyler misiniz ama hiçbir şey yok. Bakanlığın gençlik çalışmalarının tamamını kapsayan gençlik programına ayrılan tutar 12,7 milyon gence bölündüğünde genç başına günde sadece 3,8 lira düşüyor. Genç başına günde 3,8 lirayla bu istihdam sorunu çözülür mü? Çözülemez Sayın Bakan. Üstelik Kürt gençler açısından durum daha da kötü, bölgesel ayrımcılıkla katmerlenen bir durum var. TÜİK'in 2025 il verilerine göre, işsizlik oranının en yüksek olduğu iller Hakkâri ve Van'la başta liste başı bu 2 il, listenin gerisi de yine bölge illeriyle devam ediyor çünkü on yıllar boyunca bu illerde yatırım sadece güvenlik politikalarına yapıldı. İŞKUR eliyle valilik ve kaymakamlıklarda liste yöntemiyle dağıtılan on aylık geçici iş gücü uyum programları var. Bunlara da girebilmek için AK PARTİ üye listelerine girmek gerekiyor ne yazık ki Sayın Bakan. Biz göremedik, belki gözümüzden kaçmıştır, onun için size soralım: 2027 bütçesinde bölge illerindeki genç işsizliğini hedefleyen tek bir proje ya da yatırım planı var mı?

Sayın Bakan, eğitimden, istihdamdan ve sosyal yaşamdan koparılan gençler uyuşturucu şebekelerinin ve çetelerinin hedefi hâline geliyor. Türkiye genelinde uyuşturucuya bağlı ölümler son üç yılda 2 kattan fazla arttı. Yani Avrupa'da uyuşturucu kaynaklı ölümler düşerken Türkiye, en çok ölüm bildiren ülkeler arasında. Bağımlılık oluşmadan, önleyici politikalar yetersiz, tedavi merkezleri yetersiz, aileler çaresiz kalıyor. Özellikle önleyici politikaları hayata geçirmede size çok büyük sorumluluk düşüyor Sayın Bakan.

Diyarbakır'dan bahsetmek istiyorum: Uyuşturucu sorunu toplumsal bir krize dönmüş durumda. Yerel yönetimler, sivil toplum örgütleri, bağımlılıkla mücadele platformu kurdu ve saha araştırması yaptılar. Diyarbakır'da yapılan bu araştırma sonuçlarına göre, tarihî Diyarbakır Surlarının hemen dibindeki Benusen mahallesinde halkın yüzde 73,3'ü kendisini güvende hissetmediğini söylüyor ve bu güvensizliğin birinci nedeni ise doğrudan uyuşturucu satıcıları ve kullanıcıları. Benusen mahallesinde görüşülen her 100 kişiden 59'u yakın çevresinde veya komşularında uyuşturucu kullanımına tanık olduğunu ifade etmiş ve yine Benusen'de madde kullanımının en yüksek olduğu yaş grubu yüzde 25,6'yla 18-24 yaş arası gençler. Derin yoksulluğun, sosyal güvencesizliğin ve metruk yapıların ortasında bırakılan gençlerden bahsediyorum Sayın Bakan.

Bakın, yerel yönetimleri uyuşturucuyla mücadelede yalnız bırakıyorsunuz. Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi ve ilçe belediyeleri yerel platformlar ve sivil toplum örgütleri, kısıtlı imkânlarıyla bağımlılıkla mücadele konusunda ciddi çalışmalar yürütmek istiyorlar ve yürütüyorlar. Gençleri bu bataktan kurtarmaya çalışırken merkezî yönetim ve Gençlik ve Spor Bakanlığı sürece seyirci kalıyor maalesef. Şunu da sormak istiyorum Sayın Bakan: Neden yerel yönetimlerle iş birliği yapmaktan kaçınıyorsunuz madde bağımlılığıyla mücadele konusunda? Uyuşturucu ve bağımlılık sorunu asayiş tedbirleriyle çözülemez. Polisiye önlemler tek başına yeterli olsaydı her yıl binlerce operasyon yapılırken ölümler 2 katına çıkmazdı. Bu mücadele sosyal, ekonomik, politik, psikolojik ve kültürel politikalarla bir bütün olarak yürütülmek zorunda.

Ana dilinde psikososyal destek sağlayan rehabilitasyon merkezlerini, gençlik ve spor alanlarını yerel yönetimlerle ortaklaştırarak mahalle mahalle açmak, örgütlemek zorundasınız. Gençliğe yönelik baskı ve sindirme politikaları ekonomik yoksunlukla ve sosyal ihmalle sınırlı kalmıyor Sayın Bakan. Diğer yandan, demokratik haklarını kullanan, ifade özgürlüğünü, düşünce özgürlüğünü, örgütlenme hakkını kullanan gençler de ne yazık ki adliye koridorlarında ve cezaevi hücrelerinde sindirilmek isteniyor. İşte, daha birkaç hafta önce yaşanan somut örnekler: Millî Eğitim Bakanını protesto eden 2 genç "Bize gelecek yoksa sana huzur yok." diye pankart açtılar ve gece yarısı ev baskınlarıyla gözaltına alındılar. Tehdit olduğuna dair suçlamalarla ifadeleri dahi alınmadan tutuklandılar; bu kabul edilemez Sayın Bakan. Şırnak'ın Dergul beldesinde sekiz günü aşan elektrik kesintisi nedeniyle haftalarca karanlıkta kalan, eğitimi, sağlığı aksayan ve sadece temel yaşam hakkı olan elektriği talep eden 5 genç protesto eylemi yaptıkları gerekçesiyle tutuklandı. Van'da DEM PARTİ il kongresi devam ederken Gençlik Meclisi üyesi Azize Onat salonun hemen dışında, hiçbir somut gerekçe olmaksızın, gösterilmeksizin gözaltına alındı. Yani gençlere AK PARTİ'de siyaset yapmak serbest, AK PARTİ listesinde olmak, üye olmak serbest ama muhalefet etmek, siyaset yapmak, başka partilerin gençlik kollarında olmak yasak, suç. 3 Kasımda yirmi beş yıldır iktidar partisi oluşunun kutlamasını yaparken Sayın Yegin Vekil, kendilerine destek olanlara da muhalif olanlara da hizmet ettiklerini iddia etmişti. Kendinize muhalif olanlara adliyelerde ve hapishanelerde hizmet ediyorsunuz sadece.

Şimdi, bir de şundan bahsetmek istiyorum: Nefret objesi hâline getirdiğiniz, kriminalize ettiğiniz LGBTİ+'lar... Ya, bir tutturmuşsunuz "Gençler özeniyor." diye ama yani bu kabul edilemez. Defalarca söyledik; bu, özentiyle ilgili bir şey değil, cinsel yönelim sonradan gelişen bir şey değil. Böyle saçma sapan bahanelerle gençleri hapse göndermek, bu konuda çalışma yürüten kurumları hedef hâline getirmek, gazetelere sansür getirmek doğru değil, bundan vazgeçin diyelim ve gençlerin asıl özendiği şeyi size söyleyeyim: Asıl özendikleri fon vurgunlarıyla bir gecede zengin olan siyasetçiler. "Okuyup, emek harcayıp işsiz kalacağıma ben de kısa yoldan yolunu bulayım." diyor gençler. "Üniversite bitirip markette kasiyer olacağıma sosyal medya fenomeni olayım." diyor ya da suç çetelerine tetikçi oluyor gençler. Gençlik bu durumda ve çok ciddi politikalar üretmeniz gerekiyor, önleyici politikalar üretmeniz gerekiyor gençliğe dair diyorum ve hepinizi saygıyla selamlıyorum.