Plan ve Bütçe Komisyonu toplantısındaki konuşma

CEVDET AKAY (Karabük)Teşekkürler Başkanım.

Sayın Başkanım, değerli Komisyon üyeleri, Sayın Bakanım, çok kıymetli bürokratlar, değerli basın mensupları; ben de hepinizi saygıyla selamlıyorum.

Kültür ve Turizm Bakanlığı çok önemli bir bakanlık ve bu manada da bütçesinin de hak ettiği şekilde olması gerektiğini düşünüyoruz. Baktığımız zaman bütçe rakamlarına, geçen yıl 70 milyar civarında bir bütçe var, bu yıl 95,1 milyar TL'ye çıkartılmış, yüzde 35,9'luk bir artış. Yine genel bütçe büyüklüğü içerisinde baktığımız zaman da binde 3,48 gibi çok düşük bir oran Kültür ve Turizm Bakanlığının bütçesi. Peki en çok artış nerede olmuş? Sermaye giderlerinde artış var, yüzde 44'lük bir artış; mal ve hizmet alımında var, yüzde 42,8'lik; personel giderlerinde doğal olarak yüzde 33,9'luk bir artış. Turizmin geliştirilmesine ayrılan paysa baktığımız zaman sadece yüzde 13,6 artmış Sayın Bakanım. Bu çok düşük bir rakam. Programlar itibarıyla baktığımız zaman millî kültüre tabii ki geniş bir pay ayrılmış yüzde 47 civarında. Program dışı giderler var, 19,1'den 25,4 milyara çıkmış. Burada tabii bu baktığımız zaman hazine yardımı, bunun 13,7 milyarı Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğüyle ilgili hazine yardımı. Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Daire Başkanlığıyla ilgili 9,1 milyarlık var. Bunların dağılımının nerelerle ilgili olduğunun detay bilgisi verilirse mutlu olacağız.

Peki turizmin geliştirilmesiyle ilgili yeterli pay ayrılmış mı? Demin ifade etmiştim 13,6'lık bir artış var diye, 4,5'ten 5,1 milyara çıkmış. Bu çok düşük, yetersiz ama bir taraftan baktığımız zaman da TGA diye bir kurum var. Bu kurum 7183 sayılı Kanun'la kurulan Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı. Bunun 2025 yılı -kesin hesaplardan baktığımız şekliyle söylüyorum- geliri 10,7 milyar. Yani sizin turizmin gelişmesine ayırdığınız payın ki 2025 yılı rakamlarına göre de kıyasladığımız zaman çok ciddi tutarda üzerinde. Gideri de 10,4 milyar. Burada bir sıkıntı var, burada yeterli Sayıştay denetiminin olmadığını görüyoruz. Burada 11 Temmuz 2019 sayılı Kanun'la çıkan, 7183 sayılı Kanun'la çıkan durumla alakalı icra kurulunun tercih ettiği bağımsız denetim kuruluşlarıyla yapılan denetleme sonucu çıkan mali tablolar üzerinden Sayıştay denetleme yapıyor. O zaman tablolar üzerinden denetleme yaptığı zaman kaynakların kamu yararına nasıl nerelere kullanıldığıyla ilgili yerindelik denetimini ve detay denetimini yapmamış oluyor. Bu konu Anayasa Mahkemesine de gitmiş, Anayasa Mahkemesi 4 Mayıs 2023'te bunu kamu yararına aykırı bulduğu için, bu şekil denetim sıkıntılı olduğu için iptal etmiş. Sonrasında Sayıştayın biraz denetim gücü artırılmaya çalışmış ama yine bağımsız denetim raporları üzerinden devam eden bir denetim söz konusu. Kamu yararının nasıl gözetildiğiyle ilgili Sayıştayın diğer kamu kurum ve kuruluşlarında yaptığı şekliyle bir denetim yok. Yani benzer bir denetim sıkıntısı da Türkiye Varlık Fonunda da vardı. O da bağımsız denetim raporlarının düzenlediği mali tablolar üzerinden Devlet Denetleme Kurulunun yaptığı bir denetlemeyle Plan ve Bütçe Komisyonunda burada görüşüyoruz kâğıt üstünde, ibrası yok, vesairesi yok, sadece bilgi aktarımı var. Biz de sorularımızı sorup detayın ne olduğunu öğrenmeye çalışıyoruz. Bu denetleme sisteminin sıkıntısından özellikle bahsetmek istiyorum. Bir de bu TGA, bu Ajans, bu genel müdürlük gerçekten turizmle ilgili bir ikinci bir güç gibi olmuş. Yani nasıl diyelim, ikinci bir turizm bakanlığı diyemeyiz tabii yani ifade yanlış olur. Fakat daha rahat harcamaların yapılabildiği, örneğin pazarlama giderleri 2025 yılı için 9,7 milyar TL. İşte reklam tanıtım giderleri kamu ihale mevzuatının dışında rahatlıkla yapılabiliyor. Bir de üstüne Sayıştay denetiminin tablolar üzerinde olduğu dikkate alındığı zaman burada keyfî harcamalar söz konusu, rahat harcamalar söz konusu. O zaman ne gerekiyor? TGA'yla ilgili gelir gider durumunun ayrıntılı olarak açıklanması gerekiyor. Buradaki tanıtım reklam giderlerinin, pazarlama giderlerinin hangi firmalara hangi süre için hangi bedelden yapıldığıyla ilgili detay açıklama gerekiyor. Bizim bunu burada görmemiz mümkün değil. Türkiye Büyük Millet Meclisi olarak bir taraftan bütçenin onaylanmasıyla ilgili bu görüşmeleri yaparken çok önemli görevlerimizden biri de denetleme görevini ifa etmek, yerine getirmek. Bu konuyu özellikle buradan vurgulamak ve hatırlatmak istedim.

Yine, baktığımız zaman, soru önergelerine Kültür ve Turizm Bakanlığı olarak nasıl cevap verdiğinizle ilgili resmî rakamları sizinle paylaşmak istiyorum. Biz Meclis Başkanlığına resmî olarak sorduk, buradadır resmî rakamlar ama 8'inci ay sonu itibarıyla 1.359 soru sormuşuz biz bütün partiler olarak, milletvekilleri olarak Kültür ve Turizm Bakanlığına; süresi içerisinde yüzde 4'ü cevaplanmış Sayın Bakan, süresi geçtikten sonra cevaplanan yüzde 66, cevaplanmayan yüzde 26, toplam cevaplanmayla ilgili oran da yüzde 70. Böyle baktığımız zaman bakanlıklar arasında orta sıralarda yer alıyorsunuz. Tabii, cevaplamak da sadece geçerli değil içeriği önemli. Bir tarafa link verirseniz, o soruyu cevaplamak gibi yapmış olursanız... Onun için, buradaki detay önemli. Ortalarda bir yerdesiniz. Oranı yüzde 93 olanlar var, 89 oranlar var, 61 olanlar var, 21 olanlar var; bunu da vurgulamak istedim. Kültür ve sanat üzerindeki sansür ve baskılar kurumsallaşıyor, bu konunun ortadan kalkması lazım. RTÜK'le ilgili... Yayın kuruluşlarına yönelik yaptırımlarıyla ilgili yani basın-yayınla ilgili -muhalif dediğimiz, hâlbuki bizce objektif yayın yapıyorlar- onlarla ilgili baskı ve sansür aracı hâline gelmiş RTÜK. RTÜK'ün bu konulara dikkat etmesi gerekiyor. Bir de RTÜK bütçesinde 2 milyon 350 binlik bir hazine yardımı gördüm. Bu hazine yardımı Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından Türkiye Büyük Millet Meclisine yapılan transfer midir yani Meclisten gelen para mıdır? Onu bir netliğe kavuşturursak, burada arkadaşlar biliyordur, ona cevap vereceğim. Kültürel yaşama erişimde ciddi eşitsizlikler bulunmakta. Yoksulluktan dolayı insanlar yeme içmesini, kirasını, faturalarını ödemeye çalıştığından dolayı nüfusun yüzde 85,3'ü sinemaya gitmemiş mesela, yüzde 93'ü canlı gösterilere maalesef katılmamış. Bununla ilgili de genel olarak, sadece sizin Bakanlığınızın değil ama iktidarın bir oturup düşünmesi, bu sorunun nasıl ortadan kalkacağının tespit edilmesi gerekiyor. Büyüme, çalışanlara refah yaratmıyor. Bu konuda sendikalaşmayla ilgili sıkıntılar var. Turizm emekçilerinin karşı karşıya olduğu sorunlar büyük. Uzun çalışma saatleri, mevsimlik istihdam ve yalnızca yüzde 3,61 düzeyinde sendikalaşma olayını size hatırlatmak istiyorum.

Yine, bütçenin genel artışının gerisinde kalan bir Bakanlık bütçesi var. Az önce Sayın Özlale de ifade etti, basın açıklamasını da söyledi; turizm tesislerinin denetim eksiklikleriyle ilgili bu kazalar oluyor. Bu olayla ilgili, denetim mekanizmasıyla ilgili mevzuatın oluşturulması ve bu tip kazalara, bu tip hayat kayıplarına artık kesinlikle yer verilmemesi gerekiyor.

Değerli hazırun, oyunlarda ve turnelerde görev yapan bazı sanatçıların bize talepleri geldi, ben buradan onları kendilerinin ifadesiyle size de duyurmak istiyorum. Diyorlar ki "Devlet tiyatrolarında yıllardır görev yapan yaklaşık 300-350 sözleşmeli sanatçının 4/B statüsüne geçirilmesine yönelik bir modelin gündeme getirilmesi konusunda sizlerden destek istiyoruz." Yani gerekirse bir kanun teklifi veya değişik bir yönetmelikte olabiliyorsa bu tip desteklerin verilmesi.. Aynen ifadeyi söylüyorum: "Bizler ilgili üniversitelerin oyunculuk ve sinema sanatları bölümünden mezun, yıllardır devlet tiyatrolarının farklı bölgelerinde provalarda, oyunlarda ve turnelerde görev yapan sanatçılarız. Her yeni yapımda seçme ve değerlendirme süreçlerinden geçiyor, kadrolu sanatçılarla aynı sahnede ve aynı sanatsal sorumlulukta çalışıyoruz. Buna rağmen çalışma hayatımız oyun bazlı ve geçici sözleşmelere bağlı. Yıl boyunca düzenli gelir ve iş güvencesine sahip değiliz." 4/B istihdam modelini istiyorlar. Ben sizlerle paylaşmış oldum.

Teşekkür ediyorum.