Plan ve Bütçe Komisyonu toplantısındaki konuşma

ERHAN USTA (Samsun)Evet, teşekkür ederim Sayın Başkan.

Değerli milletvekilleri, Sayın Bakan, değerli bürokratlar, basın mensupları; hepinizi saygıyla selamlıyorum.

Şimdi, bugün 10 Kasım, vefatının 88'inci yıl dönümünde cumhuriyetimizin banisi, devletimizin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ü rahmetle, minnetle, şükranla, sevgiyle yâd ediyorum.

Gazi Mustafa Kemal Atatürk, eğer bilirsek hepimiz için çok büyük bir sermaye. Onu her seviyede, çocukluktan yaşlısına kadar her kademede, her statüdeki insanın aslında çok iyi anlaması lazım. Özellikle son yıllarda Atatürkü'müzü ben daha iyi anlamaya başladığımızı da düşünüyorum. Bu, belki bu kadar karamsarlığın içerisinde, bu kadar kötü yönetimin içerisinde bir teselli bulacağımız tek şey diye düşünüyorum ben. Atatürk'ü daha iyi anlamamız lazım, anlatmamız lazım.

Özellikle Sayın Bakan, gençlik merkezleri yaptığınızı söylüyorsunuz. Güzel, güzel bir faaliyet. Tabii, siz her şeyi inşaattan ibaret olarak gören bir iktidarsınız, eğitimi de inşaattan ibaret görüyorsunuz, sağlığı da inşaattan ibaret görüyorsunuz. Yargı, hukuk, adalet işte, adalet saraylarında aranıyor. Bu gençlik merkezleri o anlamda iyi ama burada ne verdiğiniz önemli. İşte, burada Atatürk'ü anlatmak lazım, gençlerimize bu gençlik merkezlerinde bir şekilde Atatürk'ü anlatmak lazım, onun vatan sevgisini anlatmak lazım, onun cesaretini anlatmak lazım, onun vizyonunu anlatmak lazım, onun kalkınma anlayışını anlatmak lazım, özgürlük anlayışını anlatmak lazım, sanata bakışını anlatmak lazım, çok yönüyle Atatürk'ü anlatmamız lazım; onun inanmışlığını onun maneviyatını anlatmamız lazım. Eğer bunları yaparsak bu gençlik merkezleri fevkalade bir anlam taşır diye düşünüyorum. Özellikle bugün bunu hatırlatmak istedim.

Şimdi, gençlerle ilgili, tabii, en önemli gösterge, bütün dünyada takip edilen gösterge, gençlerin ne eğitimde ne istihdamda olan gençlerin oranı yani eğitimde de olmayan, istihdamda da olmayan gençlerin oranı. Bu oranın birazdan uluslararası karşılaştırmalarını da vereceğim. Türkiye İstatistik Kurumu rakamlarına göre 15-24 yaş arasındaki gençlerimiz -yüzde 23,3'lük bir oran- ne eğitimde ne istihdamda. Bu oran çok yüksek, birazdan mukayesesini vereceğim ama daha kötüsü, bunun üst sınırını biraz yukarıya çektiğimiz zaman, mesela, 15-29'a çektiğimiz zaman 23,3'ten 26,3'e gidiyor, biraz daha yukarıya çektiğimiz zaman 15-34 dediğimiz zaman -onlar, her biri ayrı bir tanım biliyorsunuz, gençlik tanımı- orada yüzde 27,7'ye çıkıyor. Yani eğitimini de aldıktan sonra da gençlerin daha fazla bir kısmının istihdam imkânı bulamadığını gösteriyor. Biraz daha vaktim kalırsa biraz demografik fırsat penceresi meselesine de gireceğim, bir ülkenin kalkınması açısından ne kadar önemli olduğundan ama bu gösterge çok önemli bir gösterge, buna iyi bakmak lazım. Burada Türkiye maalesef çok kötü durumda Sayın Bakan, bunu siz de muhtemelen takip ediyorsunuzdur. Tabii, bu sadece sizin Bakanlığınızın bir şeyi değil, bu bir sonuç ama bugün gençleri, gençlerin meselesini tartışıyorsak bunu konuşmadan yapamayız. Dediğim gibi, Bakanlığınızın yalnız başına çözeceği bir mesele değil. İşte, Türkiye'de maalesef Türkiye'nin kötü yönetilmesinden kaynaklanan, birçok sorundan kaynaklanan bir sonuç.

Şimdi, uluslararası mukayesesi, OECD rakamları var elimizde, OECD'nin bir grafiğinden söyleyeceğim: Burada, Avrupa Birliği ortalaması mesela, 15-29 yaş için yüzde 11, bizde 26,3 olan ne eğitimde ne istihdamdaki genç oranı bizde yüzde 26,3 fakat Avrupa Birliği ortalaması yüzde 11. Yani bu, olacak iş değil, bu, olacak iş değil. Onların 2,5 katı kadar maalesef bizde böyle bir oran var. Bunun biraz daha detayına girdiğimiz zaman daha vahim bir durumla karşılaşıyoruz. O da ne? Mesela, yine bu, EUROSTAT'ın tablosu, grafiği, buradan söyleyeceğim bunu: İşte birincil eğitim, ikincil eğitim ve üçüncül eğitim yani işte "primary" "secondary" ve "tertiary" "education" diye sınıflandırdıklarını da genelde iyi ülkelerde, kalkınmış ülkelerde eğitim düzeyi arttıkça bu oranın düştüğü görülüyor. Mesela OECD ortalaması, tek tek rakamlarına girmeyeceğim ama bizde daha kötüsü eğitim durumu artsa da bu oran, bu kötü oran, zaten yüksek olan oran değişmiyor. Dolayısıyla bu anlamda da insanların zaten "Okuyacağım da ne olacak?" anlayışı bu anlamda hâkim oluyor. Her eğitim seviyesinde çok yüksek, hani, hiç olmasa yükseköğretim seviyesinde daha düşük olsa bir miktar kendimizi onunla belki avutabiliriz ama her eğitim seviyesinde çok yüksek bir oran bu oran.

Şimdi, tabii, barınma meselesi gündeme geldi. Ben 1988 Mülkiye mezunuyum. 1984'te girdim, Siyasal'ın hemen üzerindeki Cumhuriyet Yurdu'nda dört yıl boyunca kaldım ve o dönemde de gerçekten yurda ihtiyaç olan hemen hemen herkese de yurt çıkıyordu. Arkadaşlar nereden uyduruyorlar ben bilmiyorum, hiçbir şey yokmuş gibi bu Türkiye'de. Benim ne torpilin vardı ne bir şeyim vardı, bir esnaf çocuğu olarak geldik, yurdumuzda kaldık. Aynı şekilde kredi de aldım. "Her şeyi mi kötü yapıyoruz, hiç iyi bir şey yapmıyor muyuz?" diye bize eleştiri yapanlar arkadaşlar, sanki kendilerinden önce Türkiye'de her şey berbatmış gibi bir anlayış içerisinde hareket ediyorlar. Bunu hiçbir şekilde kabul etmek de mümkün değil, anlamak da mümkün değil. Birazdan öğrenci kredilerindeki rakamların neye karşılık geldiğini rakamlarıyla birlikte vereceğim. Barınma meselesinde evet, yurtları FETÖ'ye teslim ettiniz, o zaman hiç yurt falan da yapmadınız, ondan sonra FETÖ işi patladıktan sonra şimdi işte koğuş sistemi de olsa, şöyle de olsa, böyle de olsa yurtta gaza bastınız, son zamanlarda biraz o rasyolar düzeldi ama buna da sayıyla değil rasyo olarak bakın. "Öğrencilerin ne kadarını yurda yerleştirebiliyoruz?" diye baktığınızda öyle fevkalade bir iyileşmenin olmadığını zaten net bir şekilde görürüz.

İkinci bir problem: Kardeşim, yurt yapıyorsun, yurt Çubuk'ta, öğrenci burada. Sizin özel kaleminize sürekli böyle talep gönderiyoruz değil mi? Bir saat, bir buçuk saat... "İstanbul'da iki saat sabahleyin, iki saat akşamleyin gidiyorum." diyor. Bu yurtları niye okullara yakın yerlerde yapmıyorsunuz ben anlamıyorum. Biz bir dakika içerisinde yurttan çıkıp okulumuza gidiyorduk; Atatürk Öğrenci Yurdu da öyleydi, Cebeci Yurdu da öyleydi, Mehmet Akif Öğrenci Yurdu da öyleydi. Şimdi, bu kadar uzak yerlere yurt yapmanın nasıl bir mantığı var, onu çok fazla anlayabilmiş değilim.

Şimdi, gelelim bu burs meselesine. 2002 yılı... Rakamlarla konuşmak lazım, hamasetle bir yere varılmaz, "Yok bir şey yoktu." "Yok şöyleydi..." Ayıp laflar bunlar ya! 2002 yılında -neye oranlayacağız, bir şeylere oranlayacağız değil mi?- verilen kredinin asgari ücrete oranı, beğenmediğiniz 2002 yılında asgari ücretin yüzde 25,9'uymuş yani yaklaşık dörtte 1'i kadar öğrenci kredisi varmış. Bunu siz iyileştirmişsiniz, 2011 yılında yüzde 37'ye kadar yükseltmişsiniz ama ondan sonra radikal bir düşüş başlıyor, her yıl düşmüş, düşmüş, en sonunda geldiği yer yüzde 14'üne gelmiş Sayın Bakan, asgari ücretin yüzde 14'üne geliyor. Bu rakamlar işte, objektif rakam size. "Bizim zamanımızda öyleydi, böyleydi, şöyleydi..." değil. Varsa başka bir rakamınız elinizde bize söyleyin. Bu paralarla bir şey yapılması mümkün değil. Şimdi, mesela, ne var? Öğrenciler en fazla yediği şey nedir? Tavuk döner. Tavuk döner cinsinden bakalım -burada daha geriye gidememişiz ama- 2013 yılında aylık bursla alınabilecek tavuk döner adedî 93,3 -hani, hamburger endeksi vardır ya, bu da bizim tavuk döner endeksimiz, maalesef kırmızı et üzerinden bir endeks yapamıyoruz biz Türkiye'de çocuklarımız için- 2019'da 62,5'a düşüyor aylık aldığı bursla alabileceği döner ekmek sayısı, 2024'te 13,3'e düşüyor, 2026'da 12,5'a düşüyor. Hadi, bunu biraz daha ucuz olandan alırsanız 16'ya düşüyor ama 90'lardan 15-16'lara düşen bir tavuk döner endeksi var. Bunu nereye koyacaksınız? Bu kredi veya burs -her neyse- bu 4 bin lira dediğimiz rakamın son derece düşük bir rakam olduğunu kabul etmek lazım artık ve bunların düzeltilmesi lazım, gençlerimizden bunu esirgemememiz lazım. Şimdi, efendim, işte "Kahvaltı paralıydı." diyor. Kim dedi? AK PARTİ'li genç bir arkadaş. Ya, ben senden belki 15 yaş büyüğüm, kardeşim, 1988 yılı, ben Cumhuriyet Yurdu'nda kalıyordum, hatta öğrenci temsilcisiydim, resmi öğrenci temsilcisiydim. 1988 yılının Nisan ayında ANAP hükûmetleri döneminde Millî Eğitim Bakanı Hasan Celal Güzel'ken Türkiye'de öğrencilere, yurtta kalan öğrencilere bedava kahvaltı başlatılmıştır, o günden beri de devam etmektedir. Her şeyi de kendi üzerinize alınmayın ya, siz daha o zaman yoktunuz ortada ya, yani yoktunuz ortada, daha hiçbir yerdeydiniz siz o zaman bu işler bedava iken Türkiye'de. Kardeşim, yani böyle sanki hiç kimse bir şey bilmiyormuş gibi böyle konuşanlar var. Bak, bir gösterge daha vereyim, danışman arkadaşımın şeyi kendi öğrenciliğinden: "2011 yılında TOKİ Turkuaz Konutları'nda bir ev kirası, 2+1 ev kirası 250 liraydı, burs 240 liraydı, yani bir burs bir ev kirasını karşılıyordu TOKİ Turkuaz. 2026'da orada şu anda 25 bin lira ev kirası, sizin verdiğiniz burs 4 bin lira. Yani bunu nereye koyacaksınız?

Şimdi, 2023 Gençlik Araştırmaları var; tabii, bu araştırmalara vakit kalmadı. Şunu söyleyeyim sadece: Lise düzeyinde gençlerin yüzde 39'u eğitimlere devam etmek istemedikleri için okulu bırakmışlar.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

ERHAN USTA (Samsun)Bu aşamada okulu bırakan gençlerin yüzde 31'i -liseye gidiyor zaten gençler- ailelerin maddi durumlarının kötü olması veya çalışma ihtiyacı nedeniyle okulu bıraktıklarını söylüyor. Bakın şu, çalışma bu; Hacettepenin diğer birimlerle yaptığı çalışma. Lise düzeyinde yüzde 31 "Paraya ihtiyacım var, maddi durumum kötü." diye okul bırakıyor ya.