Kalkınma ajanslarının kuruluşu,koordinasyonu vegörevleri hakkında kan.tas.(ss.920)

CHP GRUBU ADINA GÜROL ERGİN (Muğla)Teşekkür ederim Sayın Başkan.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Kalkınma Ajanslarının Kuruluşu, Koordinasyonu ve Görevleri Hakkında Kanun Tasarısının 30 uncu maddesi üzerinde, Cumhuriyet Halk Partisi Grubu ve kendi adıma söz almış bulunuyorum. Sözlerime başlarken, sizleri ve Yüce Türk Ulusunu saygıyla selamlıyorum.

Tasarıya Plan ve Bütçe Komisyonundaki görüşmeleri sırasında eklenen bu maddeyle, 27.10.1989 tarihli ve 388 sayılı Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Teşkilatının Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 nci maddesinin (f) bendi değiştirilmekte, 3 üncü maddesinin son fıkrası yürürlükten kaldırılmaktadır.

Sözü edilen kanun hükmünde kararnamenin 2 nci maddesinin (f) bendi şöyleydi: "Nâzım ve uygulama imar planları ile revizyonlarının tamamını veya bir kısmını plan değişikliği dahil ada ve parsel bazına kadar yapmak veya yaptırmak."

Yeni düzenlemede bu bent şu şekilde yer almaktadır: "Nâzım ve uygulama imar planlarını yapmak veya yaptırmak."

Bu değişiklikle, aslında, pek de işlemeyen ve GAP Bölge Kalkınma İdaresine de yük oluşturan bir uygulamaya son verilmektedir.

3 üncü maddenin yürürlükten kaldırılan son fıkrasıysa şöyleydi: "GAP İdaresinin görev alanına giren konularda 1580 sayılı Belediye Kanunu ve 3194 sayılı İmar Kanunu ile diğer kanunların ilgili idarelere verdikleri imar ve alt yapıya dair hak ve yetkiler bu idareye devredilmiş sayılır."

Bu fıkranın kaldırılmasıyla da, 2 nci maddede yapılan düzenlemeyle bir paralellik oluşturulmaktadır. Bu bakımdan, bu maddeyle getirilen düzenlemelerin bizim yönümüzden eleştirilmesi gereken ciddî tarafları yoktur.

Üzerinde konuştuğumuz 30 uncu madde GAP'a ilişkin olduğundan, sizlere, GAP konusundaki görüşlerimizi açıklamaya çalışacağım.

Değerli milletvekilleri, Plan ve Bütçe Komisyonundaki arkadaşlarımın bildikleri gibi, hükümetten gelen tasarıda geçici bir 5 inci madde vardı ve bu maddeyle, GAP Bölge Kalkınma İdaresinin görev süresi 31.12.2005 tarihinde sona erdirilmekteydi. Mayıs 2005'de yapılan Dünya Çiftçiler Günü etkinliğinde, Genel Başkanımız Sayın Deniz Baykal, GAP'ın kapatılması düşüncesini eleştirince, aynı toplantıda bulunan Sayın Başbakan kürsüye geldiğinde Sayın Baykal'a şiddetle karşı çıkmış ve "GAP Bölge Kalkınma İdaresinin kapatılacağını neye dayanarak söylüyorsunuz, bilmeden konuşmayın" şeklinde itirazda bulunmuştu. Oysa, aynı günlerde, Plan ve Bütçe Komisyonu hükümetten gelen bu tasarıyı tartışıyordu ve ben de, komisyonda, GAP Bölge Kalkınma İdaresinin kapatılmasının -Başbakanın bu haksız çıkışından önce- nasıl yanlış olacağını anlatmaya çalışıyordum. Başbakanın çıkışından sonra, sözü edilen bu geçici madde tasarıdan sessiz sedasız çıkarıldı. Daha sonra, bir başka düzenlemeyle, GAP İdaresinin süresi üç yıl uzatıldı. Özetle, Sayın Başbakan zevahiri kurtarmış oldu; ama, artık, hepimiz biliyoruz ki, ileriki dönemlerde yasa değiştirilmezse, üç yıl sonra artık Türkiye'de GAP diye bir idare kalmayacak.

Değerli arkadaşlarım, Güneydoğu Anadolu Projesi ya da kısa söylenişiyle GAP, Güneydoğu Anadolu Bölgesinin topyekûn sosyoekonomik kalkınmasını amaçlayan, insanı merkez alan bir bölgesel kalkınma projesidir. Bu proje, Fırat ve Dicle Nehirleri üzerinde yapımı süren baraj ve hidroelektrik santrallarıyla sulama tesislerinin yanı sıra kentsel ve kırsal altyapı, tarım, ulaştırma, sanayi, eğitim, sağlık, konut ve turizm gibi sektörlerdeki yatırımları da kapsayan bütünlüklü bir projedir. Projenin ana hedefi, bölge halkının daha iyi bir yaşam kalitesine ulaşmasını sağlamak ve diğer bölgelerle arasındaki gelişmişlik farkını ortadan kaldırmaktır. Projeyle, tarihin ilk uygarlıklarına tanıklık etmiş olan Yukarı Mezopotamya'da yeni ve daha parlak bir uygarlık yaratılması amaçlanmıştır.

Güneydoğu Anadolu Bölgemiz Türkiye'nin diğer bölgelerine göre daha az yağış almakta, yağışların bitkilerin suya en fazla gereksinim duyduğu vegetatif gelişme dönemine rastlamaması da ayrıca bir olumsuzluk yaratmaktadır; ancak, iki önemli akarsu olan Dicle ve Fırat, Doğu Anadolu Bölgesinden kaynaklanmakta, GAP bölgesini geçtikten sonra Basra Körfezine dökülmektedir. Bu nedenle, hem bölgenin su gereksiniminin karşılanması ve hem de enerji üretimi için Fırat ve Dicle Nehirlerinin değerlendirilmesi düşünülmüştür. Büyük Atatürk, 1936 yılında, boşa akıp giden bu iki ırmağın sularının elektrik enerjisinin elde edilmesi için kullanılması amacıyla, Elektrik İşleri Etüt İdaresinin kuruluş emrini vermiştir. 1950-1960 yılları arasında, gerek Fırat gerekse Dicle üzerinde, Elektrik İşleri Etüt İdaresi tarafından sondaj çalışmalarına ağırlık verilmiş, 1954 yılında Devlet Su İşleri kurulmuştur. 1977 yılında, Aşağı Fırat Havzası ve Dicle Havzası Projeleri birleştirilerek, bugünkü adıyla, Güneydoğu Anadolu Projesi adlandırılmıştır. Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı, 1988 yılında, GAP'ı entegre ve çok sektörlü bir sosyoekonomik kalkınma projesi olarak ele almak amacıyla GAP master plan çalışmasını başlatmış, bu çalışma 1989'da tamamlanmıştır.

Değerli arkadaşlarım, GAP'ın temel amacı, dönemin başlangıcı olan 1985 yılında GAP'ta kişi başına düşen ve Türkiye'nin kişi başına düşen gayri safî millî gelirinin yarısı kadar olan geliri Türkiye düzeyine çıkarmak amacıdır. GAP, bu temel amacı gerçekleştirmek ve bölgelerarası dengeyi sağlamak üzere, 6 Kasım 1989 tarihinde, Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Teşkilatı, kısa adıyla GAP İdaresi olarak kurulmuştur.

Cumhuriyet tarihimizin en büyük projesi olan GAP'ın toplam yatırım tutarı, 32 milyar Amerikan Dolarıdır. 2004 yılı sonuna göre, projeye yaklaşık 17,2 milyar Amerikan Doları harcanmıştır. Parasal gerçekleşme oranı yüzde 53'tür.

Değerli arkadaşlarım, sektörler itibariyle baktığımızda gördüğümüz şudur: 2004 yılında enerji projelerinin yüzde 80'i, sulama projelerinin yüzde 13'ü, tarımsal projelerin yüzde 21'i, ulaşım ve haberleşmenin yüzde 38'i tamamlanmıştır.

GAP'ta 2002 yılında 210 000 hektar olan sulanan alan, 2005 yılında yalnızca 222 617 hektardır. Bu, şu demektir: Son üç yılda, GAP'ta, sulama anlamında ciddîye alabileceğimiz hiçbir çalışma, maalesef, yapılmamıştır. Zaten, GAP İdaresinin kaldırılmak istenmesi de, herhalde, bu düşüncenin sonucu olarak ortaya çıkmaktadır.

GAP bölgesinde Cumhuriyet Halk Partisi heyeti olarak yaptığımız çalışmalarda belirlediğimiz hususları da sizlere arz etmek istiyorum:

Değerli arkadaşlarım, birincisi, Güneydoğu Anadolu Projesi çok fazla uzamıştır.

İkincisi, GAP bölgesindeki köylere su götürülmüş; ancak, köylüye su kültürü verilmemiştir. Enerji getirisinden halka hiçbir şey yansımamaktadır. Proje gelirinin bir kısmı mutlaka bu bölgeye aktarılmalıdır.

Atatürk Barajında HES'te 8 türbinden yalnızca biri çalıştırılmaktadır. Elektriğin kilovatsaati doğalgazda 8 ilâ 12 sent, hidroelektrik santrallarında ise yalnızca 0,6 sent iken, maalesef, yanlış enerji politikaları sonucunda HES'ten enerji üretiminde bulunmamız engellenmektedir. Oysa, bu türbinlerden yalnızca biri bölge halkının sulamalarda kullanması için çalıştırılsa, çiftçiye bilaücret enerji götürülmesi mümkün olur. Bölge illerinden Mardin'de elektrik şebekeleri çok eskidir, trafolar yetersizdir. Bu eskimiş elektrik şebekelerinin mutlaka yenilenmesi gerekir; çünkü, çok sık arıza yapmaktadır. Bölgede kaçak elektrik kullanımı bir gerçektir; ancak, yapılması gereken, bölge halkını kaçak elektrik kullanmak zorunda bırakmamak, bu bakımdan enerji fiyatlarını mutlaka düşürmektir.

Bölgede, Suruç'ta yeraltı suları çekilmiş; Suruç projesi kısa zamanda tamamlanmak zorunluluğunu ortaya koymaktadır.

Habur'da ikinci bir kapı mutlaka açılmak zorundadır.

Bölgede bir yeni yapılanmaya gidilmeli, kaynak kullanımı bu yapılanmayı sağlayacak şekilde olmalıdır; ya dış kredi kullanılmalı ya da Güneydoğu Anadolu Projesi için, bölgedeki enerjiden ve dışsatımdan elde edilen gelirden yılda 2 milyar dolar mutlaka bu proje için ayrılmalıdır.

Sular altında kalan Halfeti ikiye bölünmüş, çok ciddî sıkıntılar yaşamaktadır. Bu sıkıntıların giderilmesi için gerekenler yapılmalıdır.

Bölgede çok ciddî olan arazi toplulaştırma çalışmaları, maalesef, çok yavaş gitmekte, bugüne kadar yalnızca 96 000 hektarda arazi toplulaştırması yapılmış bulunmaktadır. Özellikle Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğünün kapatılmasından sonra arazi toplulaştırma çalışmalarının daha da yavaşlayacağı endişesini taşıyoruz.

Köye dönüş konusunda köylüye umut ve destek verilmediği için, proje ciddî olarak aksamıştır. Mutlak surette, köye dönüşün de teşvik edilme zorunluluğu vardır.

Bölgedeki kargo havaalanı 20 ilâ 30 trilyon masrafla tamamlanacak durumdadır. Eğer dışsatım geliri ciddî olarak düşünülüyorsa, kargo havaalanının hemen bitirilmesi gerekir.

Urfa'da elektrik hatları eski olduğu için, bu hatlarda kayıp yüzde 24; oysa, Türkiye'deki kayıp ortalaması yüzde 8'dir.

Yalnızca Şanlıurfa'da 4 000 derslik açığı vardır.

Bölgede sulamalar yanlış yapıldığı için, 50 000 hektar alanda tuzlanma olayı yaşanmaktadır. 14 000 hektar alan ise, bugün için çoraklaşmıştır.

Arazinin bu duruma gelmesinin çok ciddî bir nedeni, bu arazide çalışanların bu toprağın sahibi olmayışlarıdır. Onun için, Güneydoğu Anadolu Bölgesinde toprak sorununun çözülmesi, hâlâ, hükümetten, bizlerden destek beklemektedir.

Siverek ve Viranşehir arasında içmesuyu yoktur, birikinti suları içilmektedir. İçmesuyu sorununun mutlaka çözülmesi gerekir.

Bölgedeki sulama birlikleri, sulama kooperatiflerine alternatif olarak oluşturulan sulama birlikleri, maalesef, birçok sıkıntının, birçok yolsuzluğun kaynağıdır. Mutlak surette çekidüzen verilme gereği vardır bu sulama birliklerine.

Şimdi, GAP İdaresi, Güneydoğu Anadolu Projesi İdaresi niye yeterli başarıyı gösterememiştir diye baktığımızda, üç özel neden görüyoruz. Bunlardan birincisi, bu idarenin yetkisizliği diye bir sorunu vardır ve koordinasyonda yaptırım gücü yoktur, ödenek tahsis etme yetkisi bulunmamaktadır. Bunun giderilmesi gerekir.

İkinci önemli neden, merkezinin Ankara'da oluşudur. Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi ise, o bölgenin de merkezi Şanlıurfa'dır ve mutlak surette, merkezin Şanlıurfa'ya taşınma zorunluluğu vardır.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)