Erzurum ilinin mera sorunlarıyla ilgili

İBRAHİM ÖZDOĞAN (Erzurum)Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Yüce Heyetinizi saygıyla selamlıyorum.

Bahsedeceğim konuyla alakalı olarak 4342 sayılı Mera Kanununun 1 inci maddesi konunun amacını göstermektedir. Bu madde gereğince, mera, yayla, kışlak ve kamuya ait otlak ve çayırların bakım ve ıslahının yapılarak verimliliklerinin artırılması ve sürdürülmesi, kullanımlarının sürekli olarak denetlenmesi, korunması ve gerektiğinde kullanım amacının değiştirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, kanunun 19 uncu maddesine göre muhtarlar ve belediye başkanları, mera, yaylak ve kışlakların korunmasından ve ayrıca tahsis amacına göre en iyi şekilde kullanılmasının sağlanmasından sorumludurlar. Hatta, meralara tecavüz edilmesi halinde, durum, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı il ve ilçe müdürlüklerine, valilik ve kaymakamlıklara iletilerek, Taşınmaz Mal Zilyetliğine Yapılan Tecavüzlerin Önlenmesi Hakkında 3091 sayılı Kanun ile 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 75 inci maddesinin uygulanması öngörülmüş bulunmaktadır.

Kanunun 22 nci maddesi, göçerlerin, mera, yaylak veya kışlaklardan yararlandırılmaları hususunun bu kanun hükümlerine göre tanzim edileceğini amirdir. 23 üncü maddede ise, mera, yaylak ve kışlağa, komisyonun tahsis kararında belirtilen miktardan fazla hayvan sokulmayacağı emredilmektedir.

Adı geçen kanuna göre çıkarılan Mera Yönetmeliğinin 7 nci maddesinde, merada artakalan fazlalıklar varsa, bunun, en yakın köy veya belediyeye, o köy veya belediyede oturan ve hayvancılık yapan çiftçilere veya bu amaçlı kuruluşlara öncelikle kiralanması öngörülmüştür.

İlgili kanuna göre, meraların tespit, tahdit ve tahsisi mera komisyonları tarafından tamamlandıktan sonra, ortaya çıkan ihtiyaç fazlası, kanunla öngörülen şekilde kiraya verilebilir. Halbuki, 1 000'in üzerinde köyü bulunan ilimizde, henüz 70'e yakın köyde tespit, tahdit ve tahsis çalışmaları tamamlanabilmiştir, geriye kalan köylerde ise bu işlemler henüz tamamlanmamış, hatta, büyük çoğunluğunda bu işlemlere başlanmamıştır.

Yapılan gözlemlere, idarî ve adlî ihtilaflara göre, ilimizde, yoğun göçer hareketi vuku bulmaktadır. Nitekim, Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı Erzurum İl Müdürlüğü verilerine göre, her yıl 80 000'in üzerinde küçükbaş hayvan, göçerler tarafından, ilimiz meralarına getirilmektedir. Köylerdeki özel mera ve köy tüzelkişiliğine ait olan mera kiralamaları bu rakama dahil değildir. Kendi hayvan varlığına yetmeyen Erzurum meraları, göçer hayvan yetiştiricilerinin işgaliyle, çöl olma tehlikesiyle karşı karşıyadır.

Yukarıda belirtildiği gibi, meraların tespit, tahdit ve tahsis işlemleri büyük oranda yapılamadığından dolayı, ilçeler bazında mera alanı, hayvan varlığı ve meraların ihtiyacı karşılama oranları teknik anlamda hesaplanarak, mera varlığı ortaya çıkarılmamıştır. İl genelinde mera alanları, ilin mevcut hayvan varlığına, otlatma sezonunda -ki, altı aydır- yeterli gelmemektedir; yani, Mera Yönetmeliğine göre, bitişiğindeki ilçe ve köylerdeki fazlalığı taşıyacak kapasitede değildir. İl genelinde yapılan değerlendirmede, mera idaresi esaslarına göre doğru hesaplama yapılmıştır. İl hayvan varlığının mera bitki örtüsüne zarar vermeden otlatılabilmesi için 106 447 hektar ilave mera alanına ihtiyaç vardır. Bu da gösteriyor ki, il meraları, mevcut hayvan varlığı için yeterli değildir. Bu nedenle, çevre illerden gelen göçer hayvan yetiştiricilerinin Erzurum meralarına tek bir hayvanı sokulmamalıdır.

Ayrıca, ilimize gelen göçerlerin hayvanları, geldikleri ekolojide kazandıkları davranış özelliklerinden dolayı, bitki örtüsünü aşırı tahrip edici otlama özelliğine sahiptir. Örneğin, ilimizde yetişen küçükbaş hayvanlarda, geven ve benzeri dikenli bitkileri otlama davranışı gözlenmezken, göçerlere ait koyunların bu bitkilerin genç sürgünlerini otladıkları gözlenmektedir. Yine bu koyunlar, otladığı bitkiyi kök boğazından kopararak, bitkinin aşırı şekilde tahrip olmasına neden olmaktadır. Kökünden tahrip olan bitki, çölleşmenin tek nedenidir Erzurum'da. Erzurum köylüsü bu durumdan çok mustariptir. Bu soruna, bütün Erzurumlular, hükümetimizden acil çözüm beklemektedir.

Ayrıca, hayvan hareketleri kontrolsüz olduğundan dolayı, bulaşıcı hayvan hastalıklarının yaygınlaşmasına zemin hazırlanmaktadır. Bir yandan göçerlerin mera tahribatı, bir yandan da göçerlerin hayvanlarından bulaşan hastalıklar, Erzurum besicisini perişan etmiştir.

Göçer hayvancılık yapanlar, genellikle ürettikleri sütü peynir olarak değerlendirmektedir...

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)